सेकोद्देश · श्लोक 141-160

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन च्युतिरागं विवर्जयेत् ।
येनाक्षरसुखं याति योगी संसारबन्धनात्

कामुको ऽपि विरागान्न कामशास्त्रं समीहते ।
मयोक्ते किं पुनस्तन्त्रे योगी दुःखं समीहते

शुक्राक्षरस्वभावेन साधयेत् परमाक्षरम् ।
आधारे च्युतिमापन्ने आधेयस्य विरागता

आधाराधेयसंबन्धो यावन्नाक्षरतां व्रजेत् ।
चित्तमक्षरताप्राप्तं नाधाराधेयलक्षणम्

अक्षरोद्भवकायस्य ऊर्ण्णाचक्रगतस्य तु ।
आलिकालिसमायोगो हूंकारो नेष्यते नृप

बिम्बं शून्योद्भवं हेतुः फलमक्षरजं सुखम् ।
फलेन मुद्रितो हेतुर्हेतुना मुद्रितं फलम्

शून्यता बिम्बधृग्घेतुः करुणाक्षरधृक् फलम् ।
शून्यताकरुणाभिन्नं बोधिचित्तं तदच्युतम्

निर्वाणरहितं बिम्बं संसारातीतमक्षरम् ।
शाश्चतोच्छेदनिर्मुत्तस्ततोर्योगो ऽद्वयो ऽपरः

अभावो नास्ति बिम्बस्य अभावोद्भूतलक्षणात् ।
भावो नास्त्यक्षरस्यापि भावसम्भूतलक्षणात्

भावाभावसमायोगो वज्रयोगो ऽद्वयो ऽपरः ।
रूपारूपविनिर्मुक्तः प्रतिसेनेव दर्पणे

बिम्बं न भवमायाति नापि निर्वाणमक्षरम् ।
अन्योन्यालिङ्गितं शान्तं नपुंसकपदं परम्

प्रज्ञाहेतोरजातत्वात् प्रज्ञाहेतूद्भवं फलम् ।
प्रज्ञाहेतोरजातत्वात् प्रज्ञाजातं न हेतुजम्

अतो न हेतुजं ज्ञानं प्रज्ञाज्ञानमनुत्तरम् ।
फलेन हेतुनान्योन्यं न परस्परमुद्रणम्

हेतुः फलं च यत् सर्वं तत् प्रतीत्यसमुद्भवम् ।
अन्योन्यमुद्रितं बिम्बं नोत्पन्नं न च निर्वृतम्

प्रज्ञा चात्यन्तनिर्वृता उत्पन्नश्च परो ऽक्षरः ।
हेतुफलविनिर्मुक्तिर्न परस्परमुद्रणम्

अजातस्यानिरुद्धस्य यज्ज्ञेयस्येह दर्शनम् ।
तत् स्वचित्तस्य नान्यस्य बाह्यज्ञेयविभागतः

अतो न चात्मनात्मानं मुद्रितुं शक्यते क्वचित् ।
किं छिनत्ति महाखड्ग आत्मानमात्मधारया

बन्ध्यादुहितृसंगेन स्वप्ने सौख्यं यथा भवेत् ।
गगनोद्भवबिम्बेन सेवितेन तथात्मनः

न प्रज्ञा नाप्युपायो ऽसौ सहजः प्रज्ञया सह ।
आपूर्णश्चैव सौख्येन सर्वावरणवर्जितः

आकाशवन्निरावरणो विषयेन्द्रियवर्जितः ।
सर्वतः सर्वभूतस्थ अच्छेद्यो भेदवर्जितः