संवित्सिद्धि · श्लोक 361-380

प्रतियोगिनि दृश्ये तु या भावान्तरमात्रधीः ॥

सैवाभाव इतीहापि सद्भिस् ते सद्वितीयता ॥

भूतभौतिकभेदानां सदसद्व्यतिरेकिता ॥

कुतो ऽवसीयते किं नु प्रत्यक्षादेर् उतागमात् ॥

प्रत्यक्षादीनि मानानि स्वं स्वम् अर्थं यथायथम् ॥

व्यवच्छिन्दन्ति जायन्त इति यावत् स्वसाक्षिकम् ॥

यथाग्रतः स्थिते नीले नीलिमान्यकथा न धीः ॥

एकाकारा न हि तथा स्फटिके धवले मतिः ॥

क्षीरे मधुरधीर् यादृङ् नैव निम्बकषायधीः ॥

व्यवहाराश् च नियताः सर्वे लौकिकवैदिकाः ॥

सत्यं प्रतीतिर् अस्त्य् अस्या मूलं नास्तीति चेन् न तत् ॥

सा चेद् अस्ति तया मूलं कल्प्यतां कार्यभूतया ॥

कॢप्तं चेन्द्रियलिङ्गादि तद्भावानुविधानतः ॥

यौगपद्यक्रमायोगाद् व्यवच्छेदविधानयोः ॥

ऐक्यायोगाच् च भेदो न प्रत्यक्ष इति यो भ्रमः ॥

भेदेतरेतराभाव विवेकाग्रहणेन सः ॥

स्वरूपम् एव भावानां प्रत्यक्षेण परिस्फुरत् ॥

भेदव्याहारहेतुः स्यात् प्रतियोगिव्यपेक्षया ॥

यथा तन्मात्रधीर् नाना नास्तिव्याहारसाधनी ॥

ह्रस्वदीर्घत्वभेदा वा यथैकत्र षडङ्गुले ॥