साधनदीपिका · अध्याय 15

(8)
अष्ट-कक्षा
श्री-श्री-राधा-कृष्णाभ्यां नमः
श्रीमद्-रूप-पदाम्भोज-द्वन्द्वं वन्दे मुहुर् मुहुः ।
यस्य प्रसादाद् अज्ञोऽपि तन्-मत-ज्ञान-भाग् भवेत् ॥
यस् तु श्री-कृष्ण-चैतन्यस्याज्ञया स्व-गृहं हरेः ।
त्यक्त्वा स्वर्गोपमं सद्य प्रयागे तं ददर्श ह ॥
तं दृष्ट्वा परम-प्रीतः श्री-शचीनन्दनो हरिः ।
स्नेहात् तं शिक्षयामास भक्ति-सिद्धान्त-माधुरीम् ॥
कृष्ण-तत्त्वं भक्ति-तत्त्वं रस-तत्त्वं पृथक् पृथक् ।
सञ्चार्य शक्तिं स्वां तस्मिन् कृपया करुणा-निधिः ॥
पुनस् तं कथयामास गच्छ त्वं वृन्दिका-वनम् ।
सेवां प्राकाशयस् तत्र श्री-गोविन्दस्य मोहिनीम् ॥
स्वयं बगवतस् तस्य मौन-मुद्रा-धरस्य तु ।
दर्शनादेर् जनादीनां प्रेम-भक्तिर् भविष्यति ॥
लुप्त-तीर्थ-प्रकटनं भक्ति-शास्त्रस्य तत् तथा ।
अकिञ्चनानां भक्तानां पालनं सर्वथापि च ॥
महाप्रभोर् वचः श्रुत्वा श्री-रूपो विरहातुरः ।
पतित्वा दण्डवद् भूमौ ननाम च पुनः पुनः ॥
प्रभोर् आज्ञा-पालनार्थं गत्वा वृन्दावनान्तरे ।
न दृष्ट्वा श्री-वपुस् तत्र चिन्तितः स्वान्तरे सुधीः ॥
व्रज-वासि-जनानां तु गृहेषु च वने वने ।
ग्रामे ग्रामे न दृष्ट्वा तु रोदितश् चिन्तितो बुधैः ॥
एकदा वसतस् तस्य यमुनायास् तटे शुचौ ।
व्रजवासि-जनाकारः सुन्दर कश्चिद् आगतः ॥
तं दृष्ट्वा कथितं तेन हे यते दुःखितो नु किम् ।
तच् छ्रुत्वा वचनं तस्य स्नेह-कर्षित-मानसः ॥
प्रेम-गम्भीरया वाचा दूरीकृत-मनः-क्लमः ।
कथयामास तं सर्वं निदेशं श्री-महाप्रभोः ॥
स श्रुत्वा सर्व-वृत्तान्तम् आगच्छेति ध्रुवन्न् अमुम् ।
गुमाटिला इति ख्याते तत्र नीत्वाब्रवीत् पुनः ॥
अत्र काचिद् गवां श्रेष्ठा पूर्वाह्ने समुपागता ।
दुग्ध-श्रावं विकुर्वाणाप्य् अहन्य् अहनि याति भोः ॥
स्व-मनसि विमृश्यैतद् उचितं कुरु याम्य् अहम् ।
श्री-रूपस् तद्-वचः श्रुत्वा रूपं दृष्ट्वा च मूर्च्छितः ॥
पुनः क्षणान्तरे धीरः धैर्यं धृत्वोपचिन्तयन् ।
ज्ञात-सर्व-रहस्योऽपि लोकानुकृत-चेष्टितः ॥
व्रज-वासि-जनान् आह श्री-गोविन्दोऽत्र विद्यते ।
एतच् छ्रुत्वा तु ते सर्वे प्रेम-सम्भिन्न-चेतसः ॥
मिलित्वा बाल-वृद्धैश् च तां भूमिं समशोधयत् ।
योग-पीठस्य मध्यस्थं पश्यन् तं कृष्णम् ईश्वरम् ॥
साक्षाद् व्रजेन्द्र-तनयं कोटि-मन्मथ-मोहनम् ।
रुरुधुस् तां धरां यत्नाद् रामस्याज्ञानुसारतः ॥
ब्रह्म-कुण्ड-तटोपान्ताद् वृन्दा-देवी प्रकाशिता ।
प्रभोर् आज्ञा-बलेनापि श्री-रूपेण कृपाब्धिना ।
गुरौ मे हरि-दासाख्ये श्री-श्री-सेवा समर्पिता ॥
तथा हि श्री-चैतन्य-चरितामृते -
पण्डित गोसाञिर शिष्य अनन्त आचार्य
कृष्ण-प्रेम-मय-तनु उदार महा आर्य
ताङ्हार अनन्त गुण के करु प्रकाश
ताङ्हार प्रिय शिष्य पण्डित हरिदास
तत्रैव -
सेवार अध्यक्ष श्री-पण्डित हरिदास
याङ्र यश गुण स्रव-जगते प्रकाश
तत्रैव हि -
पाञा याङ्र आज्ञा-धन व्रजेर वैष्णव-गण
वन्दो ताङ्र मुख्य हरिदास
श्रीमद्-रूप-पद-द्वन्द्वे हृदि मे स्फुरतां सदा ।
रागानुगाधिकारी स्याद् यत् कृपालव-मात्रतः ॥
श्री-रूप-मञ्जरी कुर्याद् अतुलां करुणां मयि ।
वृषभानु-सुता-पाद-पद्म-प्राप्तिर् यया भवेत् ॥
स्वरूपो हरिदासश् च रूपाद्यो रघुनाथकः ।
रूपः सनातनः श्रीमान् जन्म-जन्मनि मे गतिः ॥
तत्र अखिल-भगवद्-धामसु मुख्यतम-ब्रह्मादि-वन्द्य-लक्ष्म्याद्य्-अप्राप्य-
श्रुत्य्-आद्य्-अन्वेषणीय-श्रीमद्-राधा-गोविन्द-चरणैक-निलय-श्रीमद्-व्रज-
मण्डलाचार्यः श्री-रूप एव श्री-राधिकायाः प्रिय-नर्म-सखी-वर्गेषु श्री-रूप-
रति-मञ्जर्य्-आदिषु मुख्या श्री-रूप-मञ्जरी । अस्या एवानुगत्ये श्री-राधा-प्राण-
बन्धोश् चरण-कमलयोः केश-शेषाद्य्-अगम्या इति या प्रेम-सेवा सैव स्यात् । अत्र
प्रमाणानि श्री-रघुनाथ-दास-गोस्वामि-पादानां मनः-शिक्षायाम्-
मनः-शिक्षा-दैकादशक-वरम् एतन् मधुरया
गिरा गायत्य् उच्चैः समधिगत-सर्वार्थयति यः ।
स-यूथः श्री-रूपानुग इह भवन् गोकुल-वने
जनो राधा-कृष्णातुल-भजन-रत्नं स लभते ॥
श्री-वैष्णव-तोषण्याम् (10.1)-
श्रीमच्-चैतन्य-रूपस् ते प्रीत्यै गुणवतोऽखिलम् ।
भूयाद् इदं यद् आदेश-बलेनैव विलिख्यते ॥
श्रीमद्-बृहद्-भागवतामृते (1.1.11)-
भगवद्-भक्ति-शास्त्राणाम् अहं सारस्य सङ्ग्रहः ।
अनुभूतस्य चैतन्य-देवे तत्-प्रिय-रूपतः ॥
तत्रैव पूर्व-खण्डे टीकायां (1.1.1)-
नमश् चैतन्य-देवाय स्व-नामामृत-सेविने ।
यद् रूपाश्रयणाद् यस्य भेजे भक्ति-मयं जनः ॥
तत्रैव टीकायां शेषे-
स्वयं प्रवर्तितैः कृत्स्नैर् ममैतल् लिखन-श्रमैः ।
श्रीमच्-चैतन्य-रूपोऽसौ भगवान् प्रीयतां सदा ॥
अस्य टीका-श्रीमान् चैतन्यश् चैतन्य-संज्ञया प्रसिद्धः श्री-शचीनन्दनस् तत्-
स्वरूपस् तन्-मूर्तिर् वा भगवान् श्री-कृष्ण-देवः । पक्षे श्रीमान् चैतन्यस्य
तस्यैव प्रिय-सेवको रूपस् तत्-संज्ञको वैष्णव-वरः । ततश् च भगवान् इति ।
आयतिं नियतिं चैव भूतानाम् आगतिं गतिम् ।
वेत्ति विद्याम् अविद्यां च स वाचो भगवान् इति ॥ इत्य् अभिप्रायेणेति दिक् ।
यथा भ्रातृ-सम्बन्धे श्री-कृष्ण-लीलायां कृष्ण-बलदेवौ च गौर-लीलायां
चैतन्य-नित्यानन्दौ च विराजतः, तत्-तत्-परिकरत्वे तत्-तद्-अनुसारेण रूप-
सनातनौ प्रसिद्धाव् एव । यद्यपि तेषां मध्ये भेदः कोऽपि नास्ति, तथापि लीला-
शक्त्य्-अनुसारेण श्री-कृष्ण-चैतन्य-रूप-पादानां मुख्यं मतम् इदं ज्ञेयम्
। तथा हि चैतन्य-चरितामृते श्री-महाप्रभोर् आज्ञा-
आजि ह-इते नाम दुङ्हार रूप सनातन
दैन्य छाडि तोमार दैन्ये फाटे मोर मन
श्री-सन्दर्भाद्ये-
तौ सन्तोषयता सन्तौ श्रील-रूप-सनातनौ ।
दाक्षिणात्येन भट्टेन प्नुअर् एतद् विविच्यते ॥
श्री-दास-गोस्वामिनः स्व-नियम-दशके (1)-
गुरौ मन्त्रे नाम्नि प्रभु-वर-शची-गर्भज-पदे
स्वरूपे श्री-रूपे गण-युजि तदीय-प्रथमजे । इत्य् आदि ।
तथा हि, श्री-सन्दर्भ-शेषे-श्री-श्री-भगवत्-कृष्ण-चैतन्य-देव-चरणानुचर-
विश्व-वैष्णव-राज-सभाजन-भाजन-श्री-रूप-सनातनेत्य् आदि ।
तत्र श्री-कृष्ण-दास-कविराज-महानुभावानां-
हा राधे क्व नु कृष्ण क्व ललिते क्व त्वं विशाखेऽसि हा
हा चैतन्य-महाप्रभो क्व नु भवान् हा श्री-स्वरूप क्व वा ।
हा श्री-रूप-सनातनेत्य् अनुदिनम् इत्य् आदि ।
तत्र-
शिवानन्द सेनेर पुत्र कवि कर्णपूर
दुङ्हार मिलन ग्रन्थे लिखियाछेन प्रचुर
तस्य चैतन्य-चन्द्रोदय-नाटके द्वयोर् मिलनं, यथा (9.38)-
कालेन वृन्दावन-केलि-वार्ता
लुप्तेति तां ख्यापयितुं विशिष्य ।
कृपामृतेनाभिषिषेच देवस्
तत्रैव रूपं च सनातनं च ॥
तत्रैव श्री-रूपे विशेषतो, यथा (9.29)-
यः प्राग् एव प्रिय-गुण-गणैर् गाढ-बद्धोऽपि मुक्तो
गेहाध्यासाद् रस इव परो मूर्त एवाप्य् अमूर्तः ।
प्रेमालापैर् दृढतर-परिष्वङ्ग-रङ्गैः प्रयागे
तं श्री-रूपं समम् अनुपमेनानुजग्राह देवः ॥9.29॥
तत्रैव शक्ति-संचारो, यथा (9.30)-
प्रिय-स्वरूपे दयित-स्वरूपे

प्रेम-स्वरूपे सहजाभिरूपे ।
निजानुरूपे प्रभुर् एक-रूपे
ततान रूपे स्वविलास-रूपे ॥
तथा हि चैतन्य-चरितामृते च-
लोक-भिड-भये गोसाञि दशाश्वमेध याञा
रूप-गोसाञिके शिक्षा करान् शक्ति सञ्चारिया
कृष्ण-तत्त्व भक्ति-तत्त्व रस-तत्त्व प्रान्त
सब शिखाइला प्रभु भागवत-सिद्धान्त
पुनस् तत्रैव मध्य-लीलानुवाद-कथने -
तार मध्ये श्री-रूपेर शक्ति-सञ्चारण ।
विंशति-परिच्छेदे सनातनेर मिलन ॥
तत्रैव श्रील-रूप-पाद-कृत-श्लोकः-
प्रियः सोऽयं कृष्णः सहचरि कुरुक्षेत्र-मिलितस्
तथाहं सा राधा तद् इदम् उभयोः सङ्गम-सुखम् ।
तथाप्य् अन्तः-खेलन्-मधुर-मुरली-पञ्चम-जुषे
मनो मे कालिन्दी-पुलिन-विपिनाय स्पृहयति ॥
मूढ मोर हृदय तुमि जानिला केमने
एत बुलि रूपे कैला प्रेमालिङ्गने
सेइ श्लोक प्रभु ल-इया स्वरूपे देखाइला
रूपेर परीक्षा लागि ताहारे पुछिला
मोर अन्तर वार्ता रूप जानिल केमने
स्वरूप कहे तुमि कृपा करियाछ आपने
अन्यथा ए अर्थ कारो नाहि हय ज्ञान
तुमि पूर्वे कृपा करियाछ करि अनुमाने
प्रभु कहे मोहे इहोङ् प्रयागे मिलिला
योग्य-पात्र जानि इहाङ्य मोर कृपा हैला
तबे शक्ति सञ्चारिया कैलुङ् उपदेश
तुमिह कहिय इहार रसेर विशेष
स्वरूप कहे यबे एइ श्लोक देखिल
तुमि कृपा करियाछ तवहिङ् जानिल इत्य् आदि ।
श्रीमज्-जीव-गोस्वामि-चरणैः (श्री-माधव-महोत्सवे 2.106)-
निखिल-जन-कुपूयं मां कृपा-पूर्ण-चेता
निज-चरण-सरोज-प्रान्त-देशं निनीय ।
निज-भजन-पदव्यैर् वर्तयेद् भूरिशो यस्
तम् इह महित-रूपं कृष्ण-रूपं निषेवे ॥
श्री-वैष्णव-तोषण्याम् (10.19.16)-
गोपीनां परमानन्द आसीद् गोविन्द-दर्शने इति टीकायाम्-भाव-प्रेम-स्नेह-
प्रणय-मान-रागानुराग-महाभावाख्यतया सप्तम-कक्षाम् आरूढाया रतेः
प्रपाकः श्रीमद्-अनुज-वरैर् विरचितोज्ज्वल-नीलम् अनावलोकनीयः ।
तत्रैव कृत्वा तावन्तम् आत्मानं यावतीर् गोप-योषितः इति टीकायां एतच् च श्री-
ललित-माधवादौ मद्-अनुज-वरैः स्पष्टं लिखितम् । टिप्पणी च-सोऽसौ क्रम-
जन्मतोऽनुजः परमार्थतो वरः । तथा हि मनुः-
जन्मदः ब्रह्म-दाता च गरीयान् ब्रह्म-दः पिता ।
रुद्र-यामले च-
जन्मदश् च गुरुः प्रोक्तो ब्रह्मदः परमो गुरुः ।
परात्पर-गुरुस् तस्मात् परमेष्ठी ततः परम् ॥ इत्य् आदि ।
श्री-हरि-भक्ति-विलासे (1.2)-
भक्तेर् विलासांश् चिनुते प्रबोधा-
नन्दस्य शिष्यो भगवत्-प्रियस्य ।
गोपाल-भट्टो रघुनाथ-दासं
सन्तोषयन् रूप-सनातनौ च ॥
प्रामाणिकैर् अप्य् उक्तम्-
न राधां न च कृष्णं वा न गौराङ्गम् अहं भजे ।
श्रीमद्-रूप-पदाम्भोजे धूलिर् भूयां भवे भवे ॥
ये केचिद् वृषभानुजा-चरणयोः सेवा-पराः सज्जनाः
श्री-नन्दात्मज-सेवनेऽतिरसिकाश् चैतन्य-पादाश्रिताः ।
ते रूपानुगतिं सदा विदधतस् तिष्ठन्ति वृन्दावने
श्री-गोपाल-सनातन-प्रभृतयो हृष्यन्ति चास्याज्ञया ॥
संस्कार-पञ्चकैर् युक्तोऽन्य-देवान् न पूजयेत् ।
ज्ञान-कर्मादि-रहितः स हि रूपानुगः सुधीः ॥
गायत्री-मन्त्रो राधायां मन्त्रः कृष्णस्य तत्-परम् ।
महाप्रभोर् मन्त्र-वरो हरि-नाम तथैव च ।
मानसी वर-सेवा च पञ्च-संस्कार-संज्ञकः ॥
गोपाल-भट्टो रघुनाथ-दासः
श्री-लोकनाथो रघुनाथ-भट्टः ।
रूपानुगास् ते वृषभानु-पुत्री-
सेवा-पराः श्रील-सनातनाद्याः ॥
किं च-
श्री-सनातन-पादाब्ज-द्वन्द्वं वन्दे मुहुर् मुहुः ।
यत् प्रसाद-लवेनापि कृष्णे भक्ति-रसो भवेत् ॥
श्री-उज्ज्वल-नीलमणौ च (1.1)-
नामाकृष्ट-रसज्ञः शीलेनोद्दीपयन् सदानन्दम् ।
निज-रूपोत्सव-दायी सनातनात्मा प्रभुर् जयति ॥
तत्र भक्ति-रसामृत-सिन्धौ (1.1.3)-
विश्राम-मन्दिरत्या तस्य सनातन-तनोर् मद्-ईशस्य ।
भक्ति-रसामृत-सिन्धुर् भवतु सदायम् प्रमोदाय ॥
अन्यत्र-
गोविन्द-पाद-सर्वस्वं वन्दे गोपाल-भट्टकम् ।
श्रीमद्-रूपाज्ञया येन पृथक् सेवा प्रकाशिता ॥
श्री-राधा-रमणो देवः सेवाया विषयो मतः ।
कृतिना श्रील-रूपेण सोऽयं योऽसौ विनिर्मितः ॥
आज्ञायाः कारणं प्रामाणिक-मुखाच् छ्रुतम् । तत् तु प्रसिद्धम् एव ।
श्रीमत्-प्रबोधानन्दस्य भ्रातुष्पुत्रं कृपालयम् ।
श्रीमद्-गोपाल-भट्टं तं नौमि श्री-व्रज-वासिनम् ॥
श्री-रूप-चरण-द्वन्द्व-रागिनं व्रज-वासिनम् ।
श्री-जीवं सततं वन्दे मन्देष्व् आनन्द-दायिनम् ॥
राधा-दामोदरो देवः श्री-रूप-कर-निर्मितः ।
जीव-गोस्वामिने दत्तः श्री-रूपेण कृपाब्धिना ॥
श्रीमद्-भूगर्भ-गोस्वामि-पादा इह जयन्ति हि ।
लोकनाथेन स्व-भ्रातुष्पुत्रेण व्रज-मण्डले ॥
श्रीमद्-रूप-प्रियं श्रील-रघुनाथाख्य-भट्टकम् ।
येन वंशी-कुण्डलं च श्री-गोविन्दे समर्पितम् ॥
एतत् श्री-चैतन्य-चरितामृते वर्णितम् अस्ति-
रूपाद्वैत-तनुं वन्दे दास-गोस्वामिनं वरम् ।
यत् प्राणार्बुद-सर्वस्वं श्री-गोविन्द-पद-द्वयम् ॥
तथा-
वन्दे श्री-परमानन्दं भट्टाचार्यं रसाश्रयम् ।
रामभद्रं तथा वाणीविलासं चोपदेशकम् ॥
वृन्दावन-प्रियान् वन्दे श्री-गोविन्द-पदाश्रितान् ।
श्रीमत्-काशीश्वरं लोक-नाथं श्री-कृष्ण-दासकम् ॥ इति श्री-वैष्णव-तोषण्याम्
श्री-चैतन्य-प्रियतमः श्रीमद्-राधा-गदाधरः ।
तत्-परिवार-रूपस्य श्री-गोविन्द-प्रसेवनम् ॥
तयोः सत्-प्रेम-सत्-पात्रं श्री-रूपः करुणाम्बुधिः ।
तत्-पाद-कमल-द्वन्द्वे रतिर् मे स्याद् व्रजे सदा ॥
श्रीमद्-गौरी-दास-नामा पण्डितः पार्षदो हरेः ।
चैतन्यस्य प्रणयवान् पण्डिते श्री-गदाधरे ॥
अतः श्री-हृदयानन्द-चैतन्यं तस्य सेवकम् ।
याचित्वा तु स्वयं निन्ये तत्-सौहार्द-प्रकाशयन् ॥
स्वस्य सेवाधिकारं तं दत्तवान् करुणाम्बुधिः ।
यं श्रीमद्-गौरीदासं श्री-सुबलं प्रवदन्ति हि ॥
श्री-कर्णपूर-गोस्वामिनां (आर्य-शतके 1)
श्रवसोः कुवलयम् अक्ष्णोर्
अञ्जनम् उरसो महेन्द्र-मणि-दाम ।
वृन्दावन-रमणीनाम्
अखिल-मण्डनं हरिर् जयति ॥
श्री-मुक्ता-चरिते (4)-
यस्य सङ्ग-बलतोऽद्भुता मया
मौक्तिकोत्तम-कथा प्रचारिता ।
तस्य कृष्ण-कवि-भूपतेर् व्रजे
सङ्गतिर् भवतु मे भवे भवे ॥
श्री-कर्णपूर-गोस्वामिनाम्-इह विलसति राधा-कृष्ण-कुण्डाधिकारी इत्य् आदि ।
श्री-प्रेमि-कृष्ण-दासाख्यम् अनन्तं परमं गुरुम् ।
यत्-कृपा-लव-मात्रेण श्री-गोविन्दे मतिर् भवेत् ॥
प्रभोर् आज्ञा-बलेनापि श्री-रूपेण कृपाब्धिना ।
गुरौ मे हरि-दासाख्ये श्री-श्री-सेवा समर्पिता ॥
यत्-सेवाया वशः श्रीमद्-गोविन्दो नन्द-नन्दनः ।
पयसा संयुतं भक्तं याचते करुणाम्बुधिः ॥
किं चास्मिन् कदाचिद् वसन्त-वासरावसरे रात्रौ रास-मण्डले भ्रमति सति
संचारिण्याः श्री-वृषभानु-सुताया आश्चर्य-रूपं दृष्ट्वा तमालस्य मूले
मूर्च्छितवान् इति प्रसिद्धिः ।
तस्यैव कान्ता-परिचारकोऽसौ
तयोश् च दासः किल कोऽपि नाम्ना ।
स्वकीय-लोकस्य तदीय-दास्ये
मति-प्रवेशाय करोति यत्नम् ॥
श्रीमान् प्रतापी गोविन्द-पाद-भक्ति-परायणः ।
भक्तश् चैतन्य-पादाब्जे मान-सिंहो नराधिपः ॥

प्रतापरुद्रस् त्व् ऐश्वर्य-सेवा-लग्न-मना हरेः ।
अयं माधुर्य-सेवायां लोभाक्रान्त-मना नृपः ॥
महा-मन्दिर-निर्माणं कारितं येन यत्नतः ।
अद्यापि नृप-तद्-वंश्याः प्रभु-भक्ति-परायणाः ॥
श्री-रघुनाथ-गोस्वामि-पादानां (प्रार्थनामृते)-
श्री-रूप-रति-मञ्जर्योर् अङ्घ्रि-सेवैक-गृध्नुना ।
असङ्ख्येनापि जनुषा व्रजे वासोऽस्तु मेऽनिशम् ॥
किं श्री-कर्णपूर-गोस्वामिनोक्त-गौर-गणोद्देशानुसारेण केषांचित् पूर्व-नामानि
लिख्यन्ते (180-184)-
श्री-रूप-मञ्जरी ख्याता यासीद् वृन्दावने पुरा ।
साद्य रूपाख्य-गोस्वामी भूत्वा प्रकऋअताम् इयात् ॥
या रूप-मञ्जरी-प्रेष्ठा पुरासीद् रति-मञ्जरी ।
साद्य गौराभिन्न-तनुः सर्वाराध्यः सनातनः ।
तं श्री-लवङ्ग-मञ्जरीत्य् अब्रवीत् कश्चन पण्डितः ।
अनङ्ग-मञ्जरी यासीत् साद्य गोपाल-भट्टकः ।
भट्ट-गोस्वामिनं केचित् आहुः श्री-गुण-मञ्जरी ॥
रघुनाथाख्यको भट्टः पुरा या राग-मञ्जरी ।
कृत-श्री-राधिका-कुण्ड-कुटीर-वसतेः प्रभोः ॥
दास-रघुनाथस्य पार्वाख्या रस-मञ्जरी ।
भूगर्भ-ठक्कुरस्यासीत् पार्वाख्या प्रेम-मञ्जरी.।
लोकनाथाख्य-गोस्वामी श्री-लीला-मञ्जरी पुरा ॥
शिवानन्द-चक्रवर्ती लवङ्ग-मञ्जरी पुरा ॥
श्री-राधा-कृष्ण-गणोद्देशे-
कलावती रसोल्लासा गुणतुङ्गा व्रजस्थिताः ।
श्री-विशाखा-कृतं गीतं गायन्ति स्माद्यता मताः ॥
गोविन्द-माधवानन्द-वासुदेवा यथाक्रमम् ।
राग-लेखा कलाकेलौ राधा-दास्यौ पुरा स्थिते ॥
एताः खलु पूर्वापरैर् देहैर् अभिन्नाः श्री-वृषभानुजायाः प्रिय-नर्म-सख्योऽपि
पाद-मर्दन-पयोदानाभिसारादिकं परिचारिका इव कुर्वन्ति यथा स्तवावल्यां
(व्रज-विलास-स्तवे)-स्वाभिलषित-परिचरण-विशेष-लाभाय रङ्गण-वल्ली-रङ्गण-
माला-प्रभृतयः । एताः परम-प्रणयि-सख्योऽपि परिचारिका इव व्यवहरन्ति ।
श्री-गोविन्द-लीलामृते-(1.86)
तल्प-प्रान्ताद् उपादाय कञ्चुलीं रूप-मञ्जरी ।
प्रिय-नर्म-सखी सख्यै निर्गत्य निभृतं ददौ ॥
यत् तु श्री-गणोद्देश-दीपिकादौ दासीत्वेनोक्तम् अस्ति । तत् तु स्वयं ग्रन्थ-कृतत्वाद्
दैन्येनोक्तिः स्मरण-मङ्गल-दश-श्लोकी-वैष्णव-रङ्ग-भाष्ये धृता । श्री-
गोविन्द-लीलामृते वर्णनं यथा (23.89-91)-
श्री-रूप-रति-मञ्जर्यौ पाद-संवाहनं तयोः ।
चक्रतुश् चापरा धन्या व्यजनैस् ताव् अवीजयन् ॥
क्षणं तौ परिचर्येत्थं निर्गताः केलि-मन्दिरात् ।
सख्यस् ताः सुषुपुः स्वे स्वे कल्प-वृक्ष-लतालये ॥
श्री-रूप-मञ्जरी-मुख्याः सेवा-पर-सखी-जनाः ।
तल्-लीला-मन्दिर-बहिः कुट्टिमे शिश्यिरे सुखम् ॥
किं च-
श्री-राधा-प्राण-तुल्या प्रिय-सहचरी मञ्जरी रूप-पूर्वा
तस्याः प्राणाधिक-प्रियतया विश्रुतानङ्ग-पूर्वा ।
विख्याता या किल हरि-प्रिया-तत्-पादाब्जानुगात्वे
तत्-पादाब्जे स्पृहयतितरां मञ्जरी रास-पूर्वा ॥
श्री-रूप-मञ्जरी तस्या अनुगानङ्ग-मञ्जरी ।
हरिप्रियाश् च ताः सन्तु रास-मञ्जरिका हृदि ॥
अथ श्री-रूप-मञ्जर्य्-अष्टकम्
ऐश-बुद्धि-वासितात्म-लोक-वृन्द-दुर्लभा
व्यक्त-राग-वर्त्म-रत्न-दान-विज्ञ-वल्लभा ।
स-प्रियालि-गोष्ठ-पालि-केलि-कीर-पञ्जरी
माम् उरीकरोतु नित्यदेह रूप-मञ्जरी

भक्ति-हीन-मानुषेषु सानुकम्प-चिन्तया
शश्वद्-उन्नचित्तता-निसर्ग-विस्फुरद्-दया ।
गोष्ठ-चन्द्र-चेष्टितामृतावगालि-निर्झरी
माम् उरीकरोतु नित्यदेह रूप-मञ्जरी

शील-सीधु-सिक्त-वार्षभानवी-सखी-गणा
नित्य-तत्-तद्-आनुकूल्य-कृत्य उच्छलन्-मनाः ।
मादृशीषु मूढ-धीषु सर्वतः शुभङ्करी
माम् उरीकरोतु नित्यदेह रूप-मञ्जरी

गौरचन्द्र-शासनाद् उपेत्य वृन्दिका-वनं
राग-मार्ग-पान्थ-साधु-मण्डलैक-जीवनम् ।
विश्व-वर्ति-भक्त-काम-पूर्ति-कल्प-वल्लरी
माम् उरीकरोतु नित्यदेह रूप-मञ्जरी

धीरता-गम्भीरतादि-सद्गुणैक-सत्-खनिः
स्वानुराग-रञ्जित-व्रजेन्द्र-सूनु-हृण्-मणिः ।
राधिका-गिरीन्द्र-धारि-नित्य-दासिका-चरी
माम् उरीकरोतु नित्यदेह रूप-मञ्जरी

स्वाङ्घ्रि-पङ्कजाशयात्र ये वसन्ति सज्जनास्
तन्-निजेष्ट-दान-काम-नित्य-विक्लवन्-मनाः ।
स्वासृ-तुल्यता-प्रतीत-सर्व-गोप-सुन्दरी
माम् उरीकरोतु नित्यदेह रूप-मञ्जरी

प्रौढ-भाव-भावितान्तर्-उद्भ्रमालि-कम्पिता
सर्वदा तथापि लोक-रीतिम् एत्य लज्जिता ।
कुन्द-वृन्द-निन्दि-कृष्ण-कीर्ति-वादि-झल्लरी
माम् उरीकरोतु नित्यदेह रूप-मञ्जरी

सर्व-गुह्य-रम्य-केलि-रूपणादि-सम्पदा
तुष्ट-सख्य-वैरि-गोपिकाभिर् आत्त-सम्पदा ।
ताभिर् इष्ट-कृष्ण-सङ्ग-नृत्य-रङ्ग-चर्चरी
माम् उरीकरोतु नित्यदेह रूप-मञ्जरी

रूप-मञ्जरी-गुणैक-लेश-मात्र-सूचकं
यः पठेद् इदं निजार्थ-सारवित् सद्-अष्टकम् ।
स-प्रियेण राधिका-सुवल्लभेन तुष्यता
दीयतेऽत्र स्वाङ्घ्रि-पद्म-सेवनेऽस्य योग्यता

किं च-
मताद् बहिष्कृता ये च श्री-रूपस्य कृपाम्बुधेः ।
तेषु सङ्गो न कर्तव्यो रागाध्व-पथिकैः खलु ॥
तेषाम् अन्नं फलं मूलम् अन्य-दानादिकं च यत् ।
नाशितव्यं न पातव्यं प्राणैः कण्ठ-गतैर् अपि ॥
निष्ठाभावात् स्वाधिकारे इतरेऽपि च केवलात् ।
येषां कापि गतिर् नास्ति श्री-भागवत-तत्परे ॥
रुपेति नाम वद भो रसने सदा त्वं
रूपं च संस्मर मनः करुणा-स्वरूपम् ।
रूपं नमस्कुरु शिरः सदयावलोकं
तस्याद्वितीय-सुतनुं रघुनाथ-दासम् ॥
यदि जन्म ह्य् अनेकं स्यात् श्री-रूप-चरणाशया ।
तच् च स्वीकृतम् अस्माभिर् नान्यत् शीघ्रम् इहापि च ॥
श्री-रूपानङ्ग-मञ्जर्योः कृपा-पूर्णा हरि-प्रिया ।
ममानन्य-गतेः स्वान्ते कृपया स्फुरतां सदा ॥
इति श्री-गोविन्द-देव-सेवाधिपति-श्री-हरिदास-गोस्वामि-चरणानुजीवि-
राधाकृष्णदासोदीरिता साधन-दीपिका
इत्य् अष्ट-कक्षा