रामायण · अध्याय 7.002

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः
कुम्भयोनिर् महातेजा वाक्यम् एतद् उवाच ह

शृणु राजन् यथावृत्तं यस्य तेजोबलं महत्
जघान च रिपून् युद्धे यथावध्यश् च शत्रुभिः

अहं ते रावणस्येदं कुलं जन्म च राघव
वरप्रदानं च तथा तस्मै दत्तं ब्रवीमि ते

पुरा कृतयुगे राम प्रजापतिसुतः प्रभुः
पुलस्त्यो नाम ब्रह्मर्षिः साक्षाद् इव पितामहः

नानुकीर्त्या गुणास् तस्य धर्मतः शीलतस् तथा
प्रजापतेः पुत्र इति वक्तुं शक्यं हि नामतः

स तु धर्मप्रसङ्गेन मेरोः पार्श्वे महागिरेः
तृणबिन्द्वाश्रमं गत्वा न्यवसन् मुनिपुंगवः

तपस् तेपे स धर्मात्मा स्वाध्यायनियतेन्द्रियः
गत्वाश्रमपदं तस्य विघ्नं कुर्वन्ति कन्यकाः

देवपन्नगकन्याश् च राजर्षितनयाश् च याः
क्रीडन्त्यो ऽप्सरसश् चैव तं देशम् उपपेदिरे

सर्वर्तुषूपभोग्यत्वाद् रम्यत्वात् काननस्य च
नित्यशस् तास् तु तं देशं गत्वा क्रीडन्ति कन्यकाः

अथ रुष्टो महातेजा व्याजहार महामुनिः
या मे दर्शनम् आगच्छेत् सा गर्भं धारयिष्यति

तास् तु सर्वाः प्रतिगताः श्रुत्वा वाक्यं महात्मनः
ब्रह्मशापभयाद् भीतास् तं देशं नोपचक्रमुः

तृणबिन्दोस् तु राजर्षेस् तनया न शृणोति तत्
गत्वाश्रमपदं तस्य विचचार सुनिर्भया

तस्मिन्न् एव तु काले स प्राजापत्यो महान् ऋषिः
स्वाध्यायम् अकरोत् तत्र तपसा द्योतितप्रभः

सा तु वेदध्वनिं श्रुत्वा दृष्ट्वा चैव तपोधनम्
अभवत् पाण्डुदेहा सा सुव्यञ्जितशरीरजा

दृष्ट्वा परमसंविग्ना सा तु तद्रूपम् आत्मनः
इदं मे किं न्व् इति ज्ञात्वा पितुर् गत्वाग्रतः स्थिता

तां तु दृष्ट्वा तथा भूतां तृणबिन्दुर् अथाब्रवीत्
किं त्वम् एतत् त्व् असदृशं धारयस्य् आत्मनो वपुः

सा तु कृत्वाञ्जलिं दीना कन्योवाच तपोधनम्
न जाने कारणं तात येन मे रूपम् ईदृशम्

किं तु पूर्वं गतास्म्य् एका महर्षेर् भावितात्मनः
पुलस्त्यस्याश्रमं दिव्यम् अन्वेष्टुं स्वसखीजनम्

न च पश्याम्य् अहं तत्र कां चिद् अप्य् आगतां सखीम्
रूपस्य तु विपर्यासं दृष्ट्वा चाहम् इहागता

तृणबिन्दुस् तु राजर्षिस् तपसा द्योतितप्रभः
ध्यानं विवेश तच् चापि अपश्यद् ऋषिकर्मजम्

स तु विज्ञाय तं शापं महर्षेर् भावितात्मनः
गृहीत्वा तनयां गत्वा पुलस्त्यम् इदम् अब्रवीत्

भगवंस् तनयां मे त्वं गुणैः स्वैर् एव भूषिताम्
भिक्षां प्रतिगृहाणेमां महर्षे स्वयम् उद्यताम्

तपश्चरणयुक्तस्य श्राम्यमाणेन्द्रियस्य ते
शुश्रूषातत्परा नित्यं भविष्यति न संशयः

तं ब्रुवाणं तु तद्वाक्यं राजर्षिं धार्मिकं तदा
जिघृक्षुर् अब्रवीत् कन्यां बाढम् इत्य् एव स द्विजः

दत्त्वा तु स गतो राजा स्वम् आश्रमपदं तदा
सापि तत्रावसत् कन्या तोषयन्ती पतिं गुणैः
प्रीतः स तु महातेजा वाक्यम् एतद् उवाच ह

परितुष्टो ऽस्मि भद्रं ते गुणानां संपदा भृशम्
तस्मात् ते विरमाम्य् अद्य पुत्रम् आत्मसमं गुणैः
उभयोर् वंशकर्तारं पौलस्त्य इति विश्रुतम्

यस्मात् तु विश्रुतो वेदस् त्वयेहाभ्यस्यतो मम
तस्मात् स विश्रवा नाम भविष्यति न संशयः

एवम् उक्ता तु सा कन्या प्रहृष्टेनान्तरात्मना
अचिरेणैव कालेन सूता विश्रवसं सुतम्

स तु लोकत्रये ख्यातः शौचधर्मसमन्वितः
पितेव तपसा युक्तो विश्रवा मुनिपुंगवः