रामायण · अध्याय 6.115

श्रुत्वा तु परम् आनन्दं भरतः सत्यविक्रमः
हृष्टम् आज्ञापयाम् आस शत्रुघ्नं परवीरहा

दैवतानि च सर्वाणि चैत्यानि नगरस्य च
सुगन्धमाल्यैर् वादित्रैर् अर्चन्तु शुचयो नराः

राजदारास् तथामात्याः सैन्याः सेनागणाङ्गनाः
अभिनिर्यान्तु रामस्य द्रष्टुं शशिनिभं मुखम्

भरतस्य वचः श्रुत्वा शत्रुघ्नः परवीरहा
विष्टीर् अनेकसाहस्रीश् चोदयाम् आस वीर्यवान्

समीकुरुत निम्नानि विषमाणि समानि च
स्थानानि च निरस्यन्तां नन्दिग्रामाद् इतः परम्

सिञ्चन्तु पृथिवीं कृत्स्नां हिमशीतेन वारिणा
ततो ऽभ्यवकिरंस् त्व् अन्ये लाजैः पुष्पैश् च सर्वतः

समुच्छ्रितपताकास् तु रथ्याः पुरवरोत्तमे
शोभयन्तु च वेश्मानि सूर्यस्योदयनं प्रति

स्रग्दाममुक्तपुष्पैश् च सुगन्धैः पञ्चवर्णकैः
राजमार्गम् असंबाधं किरन्तु शतशो नराः

मत्तैर् नागसहस्रैश् च शातकुम्भविभूषितः
अपरे हेमकक्ष्याभिः सगजाभिः करेणुभिः
निर्ययुस् त्वरया युक्ता रथैश् च सुमहारथाः

ततो यानान्य् उपारूढाः सर्वा दशरथस्त्रियः
कौसल्यां प्रमुखे कृत्वा सुमित्रां चापि निर्ययुः

अश्वानां खुरशब्देन रथनेमिस्वनेन च
शङ्खदुन्दुभिनादेन संचचालेव मेदिनी

कृत्स्नं च नगरं तत् तु नन्दिग्रामम् उपागमत्
द्विजातिमुख्यैर् धर्मात्मा श्रेणीमुख्यैः सनैगमैः

माल्यमोदक हस्तैश् च मन्त्रिभिर् भरतो वृतः
शङ्खभेरीनिनादैश् च बन्दिभिश् चाभिवन्दितः

आर्यपादौ गृहीत्वा तु शिरसा धर्मकोविदः
पाण्डुरं छत्रम् आदाय शुक्लमाल्योपशोभितम्

शुक्ले च वालव्यजने राजार्हे हेमभूषिते
उपवासकृशो दीनश् चीरकृष्णाजिनाम्बरः

भ्रातुर् आगमनं श्रुत्वा तत् पूर्वं हर्षम् आगतः
प्रत्युद्ययौ तदा रामं महात्मा सचिवैः सह

समीक्ष्य भरतो वाक्यम् उवाच पवनात्मजम्
कच्चिन् न खलु कापेयी सेव्यते चलचित्तता
न हि पश्यामि काकुत्स्थं रामम् आर्यं परंतपम्

अथैवम् उक्ते वचने हनूमान् इदम् अब्रवीत्
अर्थं विज्ञापयन्न् एव भरतं सत्यविक्रमम्

सदा फलान् कुसुमितान् वृक्षान् प्राप्य मधुस्रवान्
भरद्वाजप्रसादेन मत्तभ्रमरनादितान्

तस्य चैष वरो दत्तो वासवेन परंतप
ससैन्यस्य तदातिथ्यं कृतं सर्वगुणान्वितम्

निस्वनः श्रूयते भीमः प्रहृष्टानां वनौकसाम्
मन्ये वानरसेना सा नदीं तरति गोमतीम्

रजोवर्षं समुद्भूतं पश्य वालुकिनीं प्रति
मन्ये सालवनं रम्यं लोलयन्ति प्लवंगमाः

तद् एतद् दृश्यते दूराद् विमलं चन्द्रसंनिभम्
विमानं पुष्पकं दिव्यं मनसा ब्रह्मनिर्मितम्

रावणं बान्धवैः सार्धं हत्वा लब्धं महात्मना
धनदस्य प्रसादेन दिव्यम् एतन् मनोजवम्

एतस्मिन् भ्रातरौ वीरौ वैदेह्या सह राघवौ
सुग्रीवश् च महातेजा राक्षसेन्द्रो विभीषणः

ततो हर्षसमुद्भूतो निस्वनो दिवम् अस्पृशत्
स्त्रीबालयुववृद्धानां रामो ऽयम् इति कीर्तितः

रथकुञ्जरवाजिभ्यस् ते ऽवतीर्य महीं गताः
ददृशुस् तं विमानस्थं नराः सोमम् इवाम्बरे

प्राञ्जलिर् भरतो भूत्वा प्रहृष्टो राघवोन्मुखः
स्वागतेन यथार्थेन ततो रामम् अपूजयत्

मनसा ब्रह्मणा सृष्टे विमाने लक्ष्मणाग्रजः
रराज पृथुदीर्घाक्षो वज्रपाणिर् इवापरः

ततो विमानाग्रगतं भरतो भ्रातरं तदा
ववन्दे प्रणतो रामं मेरुस्थम् इव भास्करम्

आरोपितो विमानं तद् भरतः सत्यविक्रमः
रामम् आसाद्य मुदितः पुनर् एवाभ्यवादयत्

तं समुत्थाप्य काकुत्स्थश् चिरस्याक्षिपथं गतम्
अङ्के भरतम् आरोप्य मुदितः परिषष्वजे

ततो लक्ष्मणम् आसाद्य वैदेहीं च परंतपः
अभ्यवादयत प्रीतो भरतो नाम चाब्रवीत्

सुग्रीवं कैकयी पुत्रो जाम्बवन्तं तथाङ्गदम्
मैन्दं च द्विविदं नीलम् ऋषभं चैव सस्वजे

ते कृत्वा मानुषं रूपं वानराः कामरूपिणः
कुशलं पर्यपृच्छन्त प्रहृष्टा भरतं तदा

विभीषणं च भरतः सान्त्वयन् वाक्यम् अब्रवीत्
दिष्ट्या त्वया सहायेन कृतं कर्म सुदुष्करम्

शत्रुघ्नश् च तदा रामम् अभिवाद्य सलक्ष्मणम्
सीतायाश् चरणौ पश्चाद् ववन्दे विनयान्वितः

रामो मातरम् आसाद्य विषण्णं शोककर्शिताम्
जग्राह प्रणतः पादौ मनो मातुः प्रसादयन्

अभिवाद्य सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम्
स मातॄश् च तदा सर्वाः पुरोहितम् उपागमत्

स्वागतं ते महाबाहो कौसल्यानन्दवर्धन
इति प्राञ्जलयः सर्वे नागरा रामम् अब्रुवन्

तन्य् अञ्जलिसहस्राणि प्रगृहीतानि नागरैः
आकोशानीव पद्मानि ददर्श भरताग्रजः

पादुके ते तु रामस्य गृहीत्वा भरतः स्वयम्
चरणाभ्यां नरेन्द्रस्य योजयाम् आस धर्मवित्

अब्रवीच् च तदा रामं भरतः स कृताञ्जलिः
एतत् ते रक्षितं राजन् राज्यं निर्यातितं मया

अद्य जन्म कृतार्थं मे संवृत्तश् च मनोरथः
यस् त्वां पश्यामि राजानम् अयोध्यां पुनर् आगतम्

अवेक्षतां भवान् कोशं कोष्ठागारं पुरं बलम्
भवतस् तेजसा सर्वं कृतं दशगुणं मया

तथा ब्रुवाणं भरतं दृष्ट्वा तं भ्रातृवत्सलम्
मुमुचुर् वानरा बाष्पं राक्षसश् च विभीषणः

ततः प्रहर्षाद् भरतम् अङ्कम् आरोप्य राघवः
ययौ तेन विमानेन ससैन्यो भरताश्रमम्

भरताश्रमम् आसाद्य ससैन्यो राघवस् तदा
अवतीर्य विमानाग्राद् अवतस्थे महीतले

अब्रवीच् च तदा रामस् तद्विमानम् अनुत्तमम्
वह वैश्रवणं देवम् अनुजानामि गम्यताम्

ततो रामाभ्यनुज्ञातं तद्विमानम् अनुत्तमम्
उत्तरां दिशम् उद्दिश्य जगाम धनदालयम्

पुरोहितस्यात्मसमस्य राघवो बृहस्पतेः शक्र इवामराधिपः
निपीड्य पादौ पृथग् आसने शुभे सहैव तेनोपविवेश वीर्यवान्