રામાયણ · અધ્યાય 6.115

શ્રુત્વા તુ પરમ્ આનન્દં ભરતઃ સત્યવિક્રમઃ
હૃષ્ટમ્ આજ્ઞાપયામ્ આસ શત્રુઘ્નં પરવીરહા

દૈવતાનિ ચ સર્વાણિ ચૈત્યાનિ નગરસ્ય ચ
સુગન્ધમાલ્યૈર્ વાદિત્રૈર્ અર્ચન્તુ શુચયો નરાઃ

રાજદારાસ્ તથામાત્યાઃ સૈન્યાઃ સેનાગણાઙ્ગનાઃ
અભિનિર્યાન્તુ રામસ્ય દ્રષ્ટું શશિનિભં મુખમ્

ભરતસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શત્રુઘ્નઃ પરવીરહા
વિષ્ટીર્ અનેકસાહસ્રીશ્ ચોદયામ્ આસ વીર્યવાન્

સમીકુરુત નિમ્નાનિ વિષમાણિ સમાનિ ચ
સ્થાનાનિ ચ નિરસ્યન્તાં નન્દિગ્રામાદ્ ઇતઃ પરમ્

સિઞ્ચન્તુ પૃથિવીં કૃત્સ્નાં હિમશીતેન વારિણા
તતો ઽભ્યવકિરંસ્ ત્વ્ અન્યે લાજૈઃ પુષ્પૈશ્ ચ સર્વતઃ

સમુચ્છ્રિતપતાકાસ્ તુ રથ્યાઃ પુરવરોત્તમે
શોભયન્તુ ચ વેશ્માનિ સૂર્યસ્યોદયનં પ્રતિ

સ્રગ્દામમુક્તપુષ્પૈશ્ ચ સુગન્ધૈઃ પઞ્ચવર્ણકૈઃ
રાજમાર્ગમ્ અસંબાધં કિરન્તુ શતશો નરાઃ

મત્તૈર્ નાગસહસ્રૈશ્ ચ શાતકુમ્ભવિભૂષિતઃ
અપરે હેમકક્ષ્યાભિઃ સગજાભિઃ કરેણુભિઃ
નિર્યયુસ્ ત્વરયા યુક્તા રથૈશ્ ચ સુમહારથાઃ

તતો યાનાન્ય્ ઉપારૂઢાઃ સર્વા દશરથસ્ત્રિયઃ
કૌસલ્યાં પ્રમુખે કૃત્વા સુમિત્રાં ચાપિ નિર્યયુઃ

અશ્વાનાં ખુરશબ્દેન રથનેમિસ્વનેન ચ
શઙ્ખદુન્દુભિનાદેન સંચચાલેવ મેદિની

કૃત્સ્નં ચ નગરં તત્ તુ નન્દિગ્રામમ્ ઉપાગમત્
દ્વિજાતિમુખ્યૈર્ ધર્માત્મા શ્રેણીમુખ્યૈઃ સનૈગમૈઃ

માલ્યમોદક હસ્તૈશ્ ચ મન્ત્રિભિર્ ભરતો વૃતઃ
શઙ્ખભેરીનિનાદૈશ્ ચ બન્દિભિશ્ ચાભિવન્દિતઃ

આર્યપાદૌ ગૃહીત્વા તુ શિરસા ધર્મકોવિદઃ
પાણ્ડુરં છત્રમ્ આદાય શુક્લમાલ્યોપશોભિતમ્

શુક્લે ચ વાલવ્યજને રાજાર્હે હેમભૂષિતે
ઉપવાસકૃશો દીનશ્ ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરઃ

ભ્રાતુર્ આગમનં શ્રુત્વા તત્ પૂર્વં હર્ષમ્ આગતઃ
પ્રત્યુદ્યયૌ તદા રામં મહાત્મા સચિવૈઃ સહ

સમીક્ષ્ય ભરતો વાક્યમ્ ઉવાચ પવનાત્મજમ્
કચ્ચિન્ ન ખલુ કાપેયી સેવ્યતે ચલચિત્તતા
ન હિ પશ્યામિ કાકુત્સ્થં રામમ્ આર્યં પરંતપમ્

અથૈવમ્ ઉક્તે વચને હનૂમાન્ ઇદમ્ અબ્રવીત્
અર્થં વિજ્ઞાપયન્ન્ એવ ભરતં સત્યવિક્રમમ્

સદા ફલાન્ કુસુમિતાન્ વૃક્ષાન્ પ્રાપ્ય મધુસ્રવાન્
ભરદ્વાજપ્રસાદેન મત્તભ્રમરનાદિતાન્

તસ્ય ચૈષ વરો દત્તો વાસવેન પરંતપ
સસૈન્યસ્ય તદાતિથ્યં કૃતં સર્વગુણાન્વિતમ્

નિસ્વનઃ શ્રૂયતે ભીમઃ પ્રહૃષ્ટાનાં વનૌકસામ્
મન્યે વાનરસેના સા નદીં તરતિ ગોમતીમ્

રજોવર્ષં સમુદ્ભૂતં પશ્ય વાલુકિનીં પ્રતિ
મન્યે સાલવનં રમ્યં લોલયન્તિ પ્લવંગમાઃ

તદ્ એતદ્ દૃશ્યતે દૂરાદ્ વિમલં ચન્દ્રસંનિભમ્
વિમાનં પુષ્પકં દિવ્યં મનસા બ્રહ્મનિર્મિતમ્

રાવણં બાન્ધવૈઃ સાર્ધં હત્વા લબ્ધં મહાત્મના
ધનદસ્ય પ્રસાદેન દિવ્યમ્ એતન્ મનોજવમ્

એતસ્મિન્ ભ્રાતરૌ વીરૌ વૈદેહ્યા સહ રાઘવૌ
સુગ્રીવશ્ ચ મહાતેજા રાક્ષસેન્દ્રો વિભીષણઃ

તતો હર્ષસમુદ્ભૂતો નિસ્વનો દિવમ્ અસ્પૃશત્
સ્ત્રીબાલયુવવૃદ્ધાનાં રામો ઽયમ્ ઇતિ કીર્તિતઃ

રથકુઞ્જરવાજિભ્યસ્ તે ઽવતીર્ય મહીં ગતાઃ
દદૃશુસ્ તં વિમાનસ્થં નરાઃ સોમમ્ ઇવામ્બરે

પ્રાઞ્જલિર્ ભરતો ભૂત્વા પ્રહૃષ્ટો રાઘવોન્મુખઃ
સ્વાગતેન યથાર્થેન તતો રામમ્ અપૂજયત્

મનસા બ્રહ્મણા સૃષ્ટે વિમાને લક્ષ્મણાગ્રજઃ
રરાજ પૃથુદીર્ઘાક્ષો વજ્રપાણિર્ ઇવાપરઃ

તતો વિમાનાગ્રગતં ભરતો ભ્રાતરં તદા
વવન્દે પ્રણતો રામં મેરુસ્થમ્ ઇવ ભાસ્કરમ્

આરોપિતો વિમાનં તદ્ ભરતઃ સત્યવિક્રમઃ
રામમ્ આસાદ્ય મુદિતઃ પુનર્ એવાભ્યવાદયત્

તં સમુત્થાપ્ય કાકુત્સ્થશ્ ચિરસ્યાક્ષિપથં ગતમ્
અઙ્કે ભરતમ્ આરોપ્ય મુદિતઃ પરિષષ્વજે

તતો લક્ષ્મણમ્ આસાદ્ય વૈદેહીં ચ પરંતપઃ
અભ્યવાદયત પ્રીતો ભરતો નામ ચાબ્રવીત્

સુગ્રીવં કૈકયી પુત્રો જામ્બવન્તં તથાઙ્ગદમ્
મૈન્દં ચ દ્વિવિદં નીલમ્ ઋષભં ચૈવ સસ્વજે

તે કૃત્વા માનુષં રૂપં વાનરાઃ કામરૂપિણઃ
કુશલં પર્યપૃચ્છન્ત પ્રહૃષ્ટા ભરતં તદા

વિભીષણં ચ ભરતઃ સાન્ત્વયન્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્
દિષ્ટ્યા ત્વયા સહાયેન કૃતં કર્મ સુદુષ્કરમ્

શત્રુઘ્નશ્ ચ તદા રામમ્ અભિવાદ્ય સલક્ષ્મણમ્
સીતાયાશ્ ચરણૌ પશ્ચાદ્ વવન્દે વિનયાન્વિતઃ

રામો માતરમ્ આસાદ્ય વિષણ્ણં શોકકર્શિતામ્
જગ્રાહ પ્રણતઃ પાદૌ મનો માતુઃ પ્રસાદયન્

અભિવાદ્ય સુમિત્રાં ચ કૈકેયીં ચ યશસ્વિનીમ્
સ માતૄશ્ ચ તદા સર્વાઃ પુરોહિતમ્ ઉપાગમત્

સ્વાગતં તે મહાબાહો કૌસલ્યાનન્દવર્ધન
ઇતિ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે નાગરા રામમ્ અબ્રુવન્

તન્ય્ અઞ્જલિસહસ્રાણિ પ્રગૃહીતાનિ નાગરૈઃ
આકોશાનીવ પદ્માનિ દદર્શ ભરતાગ્રજઃ

પાદુકે તે તુ રામસ્ય ગૃહીત્વા ભરતઃ સ્વયમ્
ચરણાભ્યાં નરેન્દ્રસ્ય યોજયામ્ આસ ધર્મવિત્

અબ્રવીચ્ ચ તદા રામં ભરતઃ સ કૃતાઞ્જલિઃ
એતત્ તે રક્ષિતં રાજન્ રાજ્યં નિર્યાતિતં મયા

અદ્ય જન્મ કૃતાર્થં મે સંવૃત્તશ્ ચ મનોરથઃ
યસ્ ત્વાં પશ્યામિ રાજાનમ્ અયોધ્યાં પુનર્ આગતમ્

અવેક્ષતાં ભવાન્ કોશં કોષ્ઠાગારં પુરં બલમ્
ભવતસ્ તેજસા સર્વં કૃતં દશગુણં મયા

તથા બ્રુવાણં ભરતં દૃષ્ટ્વા તં ભ્રાતૃવત્સલમ્
મુમુચુર્ વાનરા બાષ્પં રાક્ષસશ્ ચ વિભીષણઃ

તતઃ પ્રહર્ષાદ્ ભરતમ્ અઙ્કમ્ આરોપ્ય રાઘવઃ
યયૌ તેન વિમાનેન સસૈન્યો ભરતાશ્રમમ્

ભરતાશ્રમમ્ આસાદ્ય સસૈન્યો રાઘવસ્ તદા
અવતીર્ય વિમાનાગ્રાદ્ અવતસ્થે મહીતલે

અબ્રવીચ્ ચ તદા રામસ્ તદ્વિમાનમ્ અનુત્તમમ્
વહ વૈશ્રવણં દેવમ્ અનુજાનામિ ગમ્યતામ્

તતો રામાભ્યનુજ્ઞાતં તદ્વિમાનમ્ અનુત્તમમ્
ઉત્તરાં દિશમ્ ઉદ્દિશ્ય જગામ ધનદાલયમ્

પુરોહિતસ્યાત્મસમસ્ય રાઘવો બૃહસ્પતેઃ શક્ર ઇવામરાધિપઃ
નિપીડ્ય પાદૌ પૃથગ્ આસને શુભે સહૈવ તેનોપવિવેશ વીર્યવાન્