रामायण · अध्याय 6.045

अकम्पनवधं श्रुत्वा क्रुद्धो वै राक्षसेश्वरः
किं चिद् दीनमुखश् चापि सचिवांस् तान् उदैक्षत

स तु ध्यात्वा मुहूर्तं तु मन्त्रिभिः संविचार्य च
पुरीं परिययौ लङ्कां सर्वान् गुल्मान् अवेक्षितुम्

तां राक्षसगणैर् गुप्तां गुल्मैर् बहुभिर् आवृताम्
ददर्श नगरीं लङ्कां पताकाध्वजमालिनीम्

रुद्धां तु नगरीं दृष्ट्वा रावणो राक्षसेश्वरः
उवाचामर्षितः काले प्रहस्तं युद्धकोविदम्

पुरस्योपनिविष्टस्य सहसा पीडितस्य च
नान्यं युद्धात् प्रपश्यामि मोक्षं युद्धविशारद

अहं वा कुम्भकर्णो वा त्वं वा सेनापतिर् मम
इन्द्रजिद् वा निकुम्भो वा वहेयुर् भारम् ईदृशम्

स त्वं बलम् इतः शीघ्रम् आदाय परिगृह्य च
विजयायाभिनिर्याहि यत्र सर्वे वनौकसः

निर्याणाद् एव ते नूनं चपला हरिवाहिनी
नर्दतां राक्षसेन्द्राणां श्रुत्वा नादं द्रविष्यति

चपला ह्य् अविनीताश् च चलचित्ताश् च वानराः
न सहिष्यन्ति ते नादं सिंहनादम् इव द्विपाः

विद्रुते च बले तस्मिन् रामः सौमित्रिणा सह
अवशस्ते निरालम्बः प्रहस्तवशम् एष्यति

आपत्संशयिता श्रेयो नात्र निःसंशयीकृता
प्रतिलोमानुलोमं वा यद् वा नो मन्यसे हितम्

रावणेनैवम् उक्तस् तु प्रहस्तो वाहिनीपतिः
राक्षसेन्द्रम् उवाचेदम् असुरेन्द्रम् इवोशना

राजन् मन्त्रितपूर्वं नः कुशलैः सह मन्त्रिभिः
विवादश् चापि नो वृत्तः समवेक्ष्य परस्परम्

प्रदानेन तु सीतायाः श्रेयो व्यवसितं मया
अप्रदाने पुनर् युद्धं दृष्टम् एतत् तथैव नः

सो ऽहं दानैश् च मानैश् च सततं पूजितस् त्वया
सान्त्वैश् च विविधैः काले किं न कुर्यां प्रियं तव

न हि मे जीवितं रक्ष्यं पुत्रदारधनानि वा
त्वं पश्य मां जुहूषन्तं त्वदर्थे जीवितं युधि

एवम् उक्त्वा तु भर्तारं रावणं वाहिनीपतिः
समानयत मे शीघ्रं राक्षसानां महद् बलम्

मद्बाणाशनिवेगेन हतानां तु रणाजिरे
अद्य तृप्यन्तु मांसेन पक्षिणः काननौकसाम्

इत्य् उक्तास् ते प्रहस्तेन बलाध्यक्षाः कृतत्वराः
बलम् उद्योजयाम् आसुस् तस्मिन् राक्षसमन्दिरे

सा बभूव मुहूर्तेन तिग्मनानाविधायुधैः
लङ्का राक्षसवीरैस् तैर् गजैर् इव समाकुला

हुताशनं तर्पयतां ब्राह्मणांश् च नमस्यताम्
आज्यगन्धप्रतिवहः सुरभिर् मारुतो ववौ

स्रजश् च विविधाकारा जगृहुस् त्व् अभिमन्त्रिताः
संग्रामसज्जाः संहृष्टा धारयन् राक्षसास् तदा

सधनुष्काः कवचिनो वेगाद् आप्लुत्य राक्षसाः
रावणं प्रेक्ष्य राजानं प्रहस्तं पर्यवारयन्

अथामन्त्र्य च राजानं भेरीम् आहत्य भैरवाम्
आरुरोह रथं दिव्यं प्रहस्तः सज्जकल्पितम्

हयैर् महाजवैर् युक्तं सम्यक् सूतसुसंयुतम्
महाजलदनिर्घोषं साक्षाच् चन्द्रार्कभास्वरम्

उरगध्वजदुर्धर्षं सुवरूथं स्वपस्करम्
सुवर्णजालसंयुक्तं प्रहसन्तम् इव श्रिया

ततस् तं रथम् आस्थाय रावणार्पितशासनः
लङ्काया निर्ययौ तूर्णं बलेन महता वृतः

ततो दुंदुभिनिर्घोषः पर्जन्यनिनदोपमः
शुश्रुवे शङ्खशब्दश् च प्रयाते वाहिनीपतौ

निनदन्तः स्वरान् घोरान् राक्षसा जग्मुर् अग्रतः
भीमरूपा महाकायाः प्रहस्तस्य पुरःसराः

व्यूढेनैव सुघोरेण पूर्वद्वारात् स निर्ययौ
गजयूथनिकाशेन बलेन महता वृतः

सागरप्रतिमौघेन वृतस् तेन बलेन सः
प्रहस्तो निर्ययौ तूर्णं क्रुद्धः कालान्तकोपमः

तस्य निर्याण घोषेण राक्षसानां च नर्दताम्
लङ्कायां सर्वभूतानि विनेदुर् विकृतैः स्वरैः

व्यभ्रम् आकाशम् आविश्य मांसशोणितभोजनाः
मण्डलान्य् अपसव्यानि खगाश् चक्रू रथं प्रति

वमन्त्यः पावकज्वालाः शिवा घोरा ववाशिरे

अन्तरिक्षात् पपातोल्का वायुश् च परुषो ववौ
अन्योन्यम् अभिसंरब्धा ग्रहाश् च न चकाशिरे

ववर्षू रुधिरं चास्य सिषिचुश् च पुरःसरान्
केतुमूर्धनि गृध्रो ऽस्य विलीनो दक्षिणामुखः

सारथेर् बहुशश् चास्य संग्रामम् अवगाहतः
प्रतोदो न्यपतद् धस्तात् सूतस्य हयसादिनः

निर्याण श्रीश् च यास्यासीद् भास्वरा च सुदुर्लभा
सा ननाश मुहूर्तेन समे च स्खलिता हयाः

प्रहस्तं त्व् अभिनिर्यान्तं प्रख्यात बलपौरुषम्
युधि नानाप्रहरणा कपिसेनाभ्यवर्तत

अथ घोषः सुतुमुलो हरीणां समजायत
वृक्षान् आरुजतां चैव गुर्वीश् चागृह्णतां शिलाः

उभे प्रमुदिते सैन्ये रक्षोगणवनौकसाम्
वेगितानां समर्थानाम् अन्योन्यवधकाङ्क्षिणाम्
परस्परं चाह्वयतां निनादः श्रूयते महान्

ततः प्रहस्तः कपिराजवाहिनीम् अभिप्रतस्थे विजयाय दुर्मतिः
विवृद्धवेगां च विवेश तां चमूं यथा मुमूर्षुः शलभो विभावसुम्