રામાયણ · અધ્યાય 6.045

અકમ્પનવધં શ્રુત્વા ક્રુદ્ધો વૈ રાક્ષસેશ્વરઃ
કિં ચિદ્ દીનમુખશ્ ચાપિ સચિવાંસ્ તાન્ ઉદૈક્ષત

સ તુ ધ્યાત્વા મુહૂર્તં તુ મન્ત્રિભિઃ સંવિચાર્ય ચ
પુરીં પરિયયૌ લઙ્કાં સર્વાન્ ગુલ્માન્ અવેક્ષિતુમ્

તાં રાક્ષસગણૈર્ ગુપ્તાં ગુલ્મૈર્ બહુભિર્ આવૃતામ્
દદર્શ નગરીં લઙ્કાં પતાકાધ્વજમાલિનીમ્

રુદ્ધાં તુ નગરીં દૃષ્ટ્વા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ
ઉવાચામર્ષિતઃ કાલે પ્રહસ્તં યુદ્ધકોવિદમ્

પુરસ્યોપનિવિષ્ટસ્ય સહસા પીડિતસ્ય ચ
નાન્યં યુદ્ધાત્ પ્રપશ્યામિ મોક્ષં યુદ્ધવિશારદ

અહં વા કુમ્ભકર્ણો વા ત્વં વા સેનાપતિર્ મમ
ઇન્દ્રજિદ્ વા નિકુમ્ભો વા વહેયુર્ ભારમ્ ઈદૃશમ્

સ ત્વં બલમ્ ઇતઃ શીઘ્રમ્ આદાય પરિગૃહ્ય ચ
વિજયાયાભિનિર્યાહિ યત્ર સર્વે વનૌકસઃ

નિર્યાણાદ્ એવ તે નૂનં ચપલા હરિવાહિની
નર્દતાં રાક્ષસેન્દ્રાણાં શ્રુત્વા નાદં દ્રવિષ્યતિ

ચપલા હ્ય્ અવિનીતાશ્ ચ ચલચિત્તાશ્ ચ વાનરાઃ
ન સહિષ્યન્તિ તે નાદં સિંહનાદમ્ ઇવ દ્વિપાઃ

વિદ્રુતે ચ બલે તસ્મિન્ રામઃ સૌમિત્રિણા સહ
અવશસ્તે નિરાલમ્બઃ પ્રહસ્તવશમ્ એષ્યતિ

આપત્સંશયિતા શ્રેયો નાત્ર નિઃસંશયીકૃતા
પ્રતિલોમાનુલોમં વા યદ્ વા નો મન્યસે હિતમ્

રાવણેનૈવમ્ ઉક્તસ્ તુ પ્રહસ્તો વાહિનીપતિઃ
રાક્ષસેન્દ્રમ્ ઉવાચેદમ્ અસુરેન્દ્રમ્ ઇવોશના

રાજન્ મન્ત્રિતપૂર્વં નઃ કુશલૈઃ સહ મન્ત્રિભિઃ
વિવાદશ્ ચાપિ નો વૃત્તઃ સમવેક્ષ્ય પરસ્પરમ્

પ્રદાનેન તુ સીતાયાઃ શ્રેયો વ્યવસિતં મયા
અપ્રદાને પુનર્ યુદ્ધં દૃષ્ટમ્ એતત્ તથૈવ નઃ

સો ઽહં દાનૈશ્ ચ માનૈશ્ ચ સતતં પૂજિતસ્ ત્વયા
સાન્ત્વૈશ્ ચ વિવિધૈઃ કાલે કિં ન કુર્યાં પ્રિયં તવ

ન હિ મે જીવિતં રક્ષ્યં પુત્રદારધનાનિ વા
ત્વં પશ્ય માં જુહૂષન્તં ત્વદર્થે જીવિતં યુધિ

એવમ્ ઉક્ત્વા તુ ભર્તારં રાવણં વાહિનીપતિઃ
સમાનયત મે શીઘ્રં રાક્ષસાનાં મહદ્ બલમ્

મદ્બાણાશનિવેગેન હતાનાં તુ રણાજિરે
અદ્ય તૃપ્યન્તુ માંસેન પક્ષિણઃ કાનનૌકસામ્

ઇત્ય્ ઉક્તાસ્ તે પ્રહસ્તેન બલાધ્યક્ષાઃ કૃતત્વરાઃ
બલમ્ ઉદ્યોજયામ્ આસુસ્ તસ્મિન્ રાક્ષસમન્દિરે

સા બભૂવ મુહૂર્તેન તિગ્મનાનાવિધાયુધૈઃ
લઙ્કા રાક્ષસવીરૈસ્ તૈર્ ગજૈર્ ઇવ સમાકુલા

હુતાશનં તર્પયતાં બ્રાહ્મણાંશ્ ચ નમસ્યતામ્
આજ્યગન્ધપ્રતિવહઃ સુરભિર્ મારુતો વવૌ

સ્રજશ્ ચ વિવિધાકારા જગૃહુસ્ ત્વ્ અભિમન્ત્રિતાઃ
સંગ્રામસજ્જાઃ સંહૃષ્ટા ધારયન્ રાક્ષસાસ્ તદા

સધનુષ્કાઃ કવચિનો વેગાદ્ આપ્લુત્ય રાક્ષસાઃ
રાવણં પ્રેક્ષ્ય રાજાનં પ્રહસ્તં પર્યવારયન્

અથામન્ત્ર્ય ચ રાજાનં ભેરીમ્ આહત્ય ભૈરવામ્
આરુરોહ રથં દિવ્યં પ્રહસ્તઃ સજ્જકલ્પિતમ્

હયૈર્ મહાજવૈર્ યુક્તં સમ્યક્ સૂતસુસંયુતમ્
મહાજલદનિર્ઘોષં સાક્ષાચ્ ચન્દ્રાર્કભાસ્વરમ્

ઉરગધ્વજદુર્ધર્ષં સુવરૂથં સ્વપસ્કરમ્
સુવર્ણજાલસંયુક્તં પ્રહસન્તમ્ ઇવ શ્રિયા

તતસ્ તં રથમ્ આસ્થાય રાવણાર્પિતશાસનઃ
લઙ્કાયા નિર્યયૌ તૂર્ણં બલેન મહતા વૃતઃ

તતો દુંદુભિનિર્ઘોષઃ પર્જન્યનિનદોપમઃ
શુશ્રુવે શઙ્ખશબ્દશ્ ચ પ્રયાતે વાહિનીપતૌ

નિનદન્તઃ સ્વરાન્ ઘોરાન્ રાક્ષસા જગ્મુર્ અગ્રતઃ
ભીમરૂપા મહાકાયાઃ પ્રહસ્તસ્ય પુરઃસરાઃ

વ્યૂઢેનૈવ સુઘોરેણ પૂર્વદ્વારાત્ સ નિર્યયૌ
ગજયૂથનિકાશેન બલેન મહતા વૃતઃ

સાગરપ્રતિમૌઘેન વૃતસ્ તેન બલેન સઃ
પ્રહસ્તો નિર્યયૌ તૂર્ણં ક્રુદ્ધઃ કાલાન્તકોપમઃ

તસ્ય નિર્યાણ ઘોષેણ રાક્ષસાનાં ચ નર્દતામ્
લઙ્કાયાં સર્વભૂતાનિ વિનેદુર્ વિકૃતૈઃ સ્વરૈઃ

વ્યભ્રમ્ આકાશમ્ આવિશ્ય માંસશોણિતભોજનાઃ
મણ્ડલાન્ય્ અપસવ્યાનિ ખગાશ્ ચક્રૂ રથં પ્રતિ

વમન્ત્યઃ પાવકજ્વાલાઃ શિવા ઘોરા વવાશિરે

અન્તરિક્ષાત્ પપાતોલ્કા વાયુશ્ ચ પરુષો વવૌ
અન્યોન્યમ્ અભિસંરબ્ધા ગ્રહાશ્ ચ ન ચકાશિરે

વવર્ષૂ રુધિરં ચાસ્ય સિષિચુશ્ ચ પુરઃસરાન્
કેતુમૂર્ધનિ ગૃધ્રો ઽસ્ય વિલીનો દક્ષિણામુખઃ

સારથેર્ બહુશશ્ ચાસ્ય સંગ્રામમ્ અવગાહતઃ
પ્રતોદો ન્યપતદ્ ધસ્તાત્ સૂતસ્ય હયસાદિનઃ

નિર્યાણ શ્રીશ્ ચ યાસ્યાસીદ્ ભાસ્વરા ચ સુદુર્લભા
સા નનાશ મુહૂર્તેન સમે ચ સ્ખલિતા હયાઃ

પ્રહસ્તં ત્વ્ અભિનિર્યાન્તં પ્રખ્યાત બલપૌરુષમ્
યુધિ નાનાપ્રહરણા કપિસેનાભ્યવર્તત

અથ ઘોષઃ સુતુમુલો હરીણાં સમજાયત
વૃક્ષાન્ આરુજતાં ચૈવ ગુર્વીશ્ ચાગૃહ્ણતાં શિલાઃ

ઉભે પ્રમુદિતે સૈન્યે રક્ષોગણવનૌકસામ્
વેગિતાનાં સમર્થાનામ્ અન્યોન્યવધકાઙ્ક્ષિણામ્
પરસ્પરં ચાહ્વયતાં નિનાદઃ શ્રૂયતે મહાન્

તતઃ પ્રહસ્તઃ કપિરાજવાહિનીમ્ અભિપ્રતસ્થે વિજયાય દુર્મતિઃ
વિવૃદ્ધવેગાં ચ વિવેશ તાં ચમૂં યથા મુમૂર્ષુઃ શલભો વિભાવસુમ્