रामायण · अध्याय 6.022

ततस् तम् अक्षोभ्यबलं लङ्कायां नृपतेश् चरः
सुवेले राघवं शैले निविष्टं प्रत्यवेदयन्

चाराणां रावणः श्रुत्वा प्राप्तं रामं महाबलम्
जातोद्वेगो ऽभवत् किं चित् सचिवांश् चेदम् अब्रवीत्

मन्त्रिणः शीघ्रम् आयान्तु सर्वे वै सुसमाहिताः
अयं नो मन्त्रकालो हि संप्राप्त इव राक्षसाः

तस्य तच् छासनं श्रुत्वा मन्त्रिणो ऽभ्यागमन् द्रुतम्
ततः संमन्त्रयाम् आस सचिवै राक्षसैः सह

मन्त्रयित्वा स दुर्धर्षः क्षमं यत् समनन्तरम्
विसर्जयित्वा सचिवान् प्रविवेश स्वम् आलयम्

ततो राक्षसम् आहूय विद्युज्जिह्वं महाबलम्
मायाविदं महामायः प्राविशद् यत्र मैथिली

विद्युज्जिह्वं च मायाज्ञम् अब्रवीद् राक्षसाधिपः
मोहयिष्यामहे सीतां मायया जनकात्मजाम्

शिरो मायामयं गृह्य राघवस्य निशाचर
मां त्वं समुपतिष्ठस्व महच् च सशरं धनुः

एवम् उक्तस् तथेत्य् आह विद्युज्जिह्वो निशाचरः
तस्य तुष्टो ऽभवद् राजा प्रददौ च विभूषणम्

अशोकवनिकायां तु प्रविवेश महाबलः
ततो दीनाम् अदैन्यार्हां ददर्श धनदानुजः
अधोमुखीं शोकपराम् उपविष्टां महीतले

भर्तारम् एव ध्यायन्तीम् अशोकवनिकां गताम्
उपास्यमानां घोराभी राक्षसीभिर् अदूरतः

उपसृत्य ततः सीतां प्रहर्षन् नाम कीर्तयन्
इदं च वचनं धृष्टम् उवाच जनकात्मजाम्

सान्त्व्यमाना मया भद्रे यम् उपाश्रित्य वल्गसे
खर हन्ता स ते भर्ता राघवः समरे हतः

छिन्नं ते सर्वतो मूलं दर्पस् ते निहतो मया
व्यसनेनात्मनः सीते मम भार्या भविष्यसि

अल्पपुण्ये निवृत्तार्थे मूढे पण्डितमानिनि
शृणु भर्तृबधं सीते घोरं वृत्रवधं यथा

समायातः समुद्रान्तं मां हन्तुं किल राघवः
वानरेन्द्रप्रणीतेन बलेन महता वृतः

संनिविष्टः समुद्रस्य तीरम् आसाद्य दक्षिणम्
बलेन महता रामो व्रजत्य् अस्तं दिवाकरे

अथाध्वनि परिश्रान्तम् अर्धरात्रे स्थितं बलम्
सुखसुप्तं समासाद्य चारितं प्रथमं चरैः

तत् प्रहस्तप्रणीतेन बलेन महता मम
बलम् अस्य हतं रात्रौ यत्र रामः सुलक्ष्मणः

पट्टसान् परिघान् खड्गांश् चक्रान् दण्डान् महायसान्
बाणजालानि शूलानि भास्वरान् कूटमुद्गरान्

यष्टीश् च तोमरान् प्रासंश् चक्राणि मुसलानि च
उद्यम्योद्यम्य रक्षोभिर् वानरेषु निपातिताः

अथ सुप्तस्य रामस्य प्रहस्तेन प्रमाथिना
असक्तं कृतहस्तेन शिरश् छिन्नं महासिना

विभीषणः समुत्पत्य निगृहीतो यदृच्छया
दिशः प्रव्राजितः सर्वैर् लक्ष्मणः प्लवगैः सह

सुग्रीवो ग्रीवया शेते भग्नया प्लवगाधिपः
निरस्तहनुकः शेते हनूमान् राक्षसैर् हतः

जाम्बवान् अथ जानुभ्याम् उत्पतन् निहतो युधि
पट्टसैर् बहुभिश् छिन्नो निकृत्तः पादपो यथा

मैन्दश् च द्विविदश् चोभौ निहतौ वानरर्षभौ
निःश्वसन्तौ रुदन्तौ च रुधिरेण समुक्षितौ

असिनाभ्याहतश् छिन्नो मध्ये रिपुनिषूदनः
अभिष्टनति मेदिन्यां पनसः पनसो यथा

नाराचैर् बहुभिश् छिन्नः शेते दर्यां दरीमुखः
कुमुदस् तु महातेजा निष्कूजन् सायकैर् हतः

अङ्गदो बहुभिश् छिन्नः शरैर् आसाद्य राक्षसैः
पातितो रुधिरोद्गारी क्षितौ निपतितो ऽङ्गदः

हरयो मथिता नागै रथजालैस् तथापरे
शायिता मृदितास् तत्र वायुवेगैर् इवाम्बुदाः

प्रद्रुताश् च परे त्रस्ता हन्यमाना जघन्यतः
अभिद्रुतास् तु रक्षोभिः सिंहैर् इव महाद्विपाः

सागरे पतिताः के चित् के चिद् गगनम् आश्रिताः
ऋक्षा वृक्षान् उपारूढा वानरैस् तु विमिश्रिताः

सागरस्य च तीरेषु शैलेषु च वनेषु च
पिङ्गाक्षास् ते विरूपाक्षैर् बहुभिर् बहवो हताः

एवं तव हतो भर्ता ससैन्यो मम सेनया
क्षतजार्द्रं रजोध्वस्तम् इदं चास्याहृतं शिरः

ततः परमदुर्धर्षो रावणो राक्षसेश्वरः
सीतायाम् उपशृण्वन्त्यां राक्षसीम् इदम् अब्रवीत्

राक्षसं क्रूरकर्माणं विद्युज्जिह्वं त्वम् आनय
येन तद् राघवशिरः संग्रामात् स्वयम् आहृतम्

विद्युज्जिह्वस् ततो गृह्य शिरस् तत् सशरासनम्
प्रणामं शिरसा कृत्वा रावणस्याग्रतः स्थितः

तम् अब्रवीत् ततो राजा रावणो राक्षसं स्थितम्
विद्युज्जिह्वं महाजिह्वं समीपपरिवर्तिनम्

अग्रतः कुरु सीतायाः शीघ्रं दाशरथेः शिरः
अवस्थां पश्चिमां भर्तुः कृपणा साधु पश्यतु

एवम् उक्तं तु तद् रक्षः शिरस् तत् प्रियदर्शनम्
उपनिक्षिप्य सीतायाः क्षिप्रम् अन्तरधीयत

रावणश् चापि चिक्षेप भास्वरं कार्मुकं महत्
त्रिषु लोकेषु विख्यातं सीताम् इदम् उवाच ह

इदं तत् तव रामस्य कार्मुकं ज्यासमन्वितम्
इह प्रहस्तेनानीतं हत्वा तं निशि मानुषम्

स विद्युज्जिह्वेन सहैव तच् छिरो धनुश् च भूमौ विनिकीर्य रावणः
विदेहराजस्य सुतां यशस्विनीं ततो ऽब्रवीत् तां भव मे वशानुगा