रामायण · अध्याय 6.018

तांस् तु ते ऽहं प्रवक्ष्यामि प्रेक्षमाणस्य यूथपान्
राघवार्थे पराक्रान्ता ये न रक्षन्ति जीवितम्

स्निग्धा यस्य बहुश्यामा बाला लाङ्गूलम् आश्रिताः
ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः प्रकीर्णा घोरकर्मणः

प्रगृहीताः प्रकाशन्ते सूर्यस्येव मरीचयः
पृथिव्यां चानुकृष्यन्ते हरो नामैष यूथपः

यं पृष्ठतो ऽनुगच्छन्ति शतशो ऽथ सहस्रशः
द्रुमान् उद्यम्य सहिता लङ्कारोहणतत्पराः

एष कोटीसहस्रेण वानराणां महौजसाम्
आकाङ्क्षते त्वां संग्रामे जेतुं परपुरंजय

नीलान् इव महामेघांस् तिष्ठतो यांस् तु पश्यसि
असिताञ् जनसंकाशान् युद्धे सत्यपराक्रमान्

नखदंष्ट्रायुधान् वीरांस् तीक्ष्णकोपान् भयावहान्
असंख्येयान् अनिर्देश्यान् परं पारम् इवोदधेः

पर्वतेषु च ये के चिद् विषमेषु नदीषु च
एते त्वाम् अभिवर्तन्ते राजन्न् ऋष्काः सुदारुणाः

एषां मध्ये स्थितो राजन् भीमाक्षो भीमदर्शनः
पर्जन्य इव जीमूतैः समन्तात् परिवारितः

ऋक्षवन्तं गिरिश्रेष्ठम् अध्यास्ते नर्मदां पिबन्
सर्वर्क्षाणाम् अधिपतिर् धूम्रो नामैष यूथपः

यवीयान् अस्य तु भ्राता पश्यैनं पर्वतोपमम्
भ्रात्रा समानो रूपेण विशिष्टस् तु पराक्रमे

स एष जाम्बवान् नाम महायूथपयूथपः
प्रशान्तो गुरुवर्ती च संप्रहारेष्व् अमर्षणः

एतेन साह्यं सुमहत् कृतं शक्रस्य धीमता
देवासुरे जाम्बवता लब्धाश् च बहवो वराः

आरुह्य पर्वताग्रेभ्यो महाभ्रविपुलाः शिलाः
मुञ्चन्ति विपुलाकारा न मृत्योर् उद्विजन्ति च

राक्षसानां च सदृशाः पिशाचानां च रोमशाः
एतस्य सैन्ये बहवो विचरन्त्य् अग्नितेजसः

यं त्व् एनम् अभिसंरब्धं प्लवमानम् इव स्थितम्
प्रेक्षन्ते वानराः सर्वे स्थितं यूथपयूथपम्

एष राजन् सहस्राक्षं पर्युपास्ते हरीश्वरः
बलेन बलसंपन्नो रम्भो नामैष यूथपः

यः स्थितं योजने शैलं गच्छन् पार्श्वेन सेवते
ऊर्ध्वं तथैव कायेन गतः प्राप्नोति योजनम्

यस्मान् न परमं रूपं चतुष्पादेषु विद्यते
श्रुतः संनादनो नाम वानराणां पितामहः

येन युद्धं तदा दत्तं रणे शक्रस्य धीमता
पराजयश् च न प्राप्तः सो ऽयं यूथपयूथपः
यस्य विक्रममाणस्य शक्रस्येव पराक्रमः

एष गन्धर्वकन्यायाम् उत्पन्नः कृष्णवर्त्मना
पुरा देवासुरे युद्धे साह्यार्थं त्रिदिवौकसाम्

यस्य वैश्रवणो राजा जम्बूम् उपनिषेवते
यो राजा पर्वतेन्द्राणां बहुकिंनरसेविनाम्

विहारसुखदो नित्यं भ्रातुस् ते राक्षसाधिप
तत्रैष वसति श्रीमान् बलवान् वानरर्षभः
युद्धेष्व् अकत्थनो नित्यं क्रथनो नाम यूथपः

वृतः कोटिसहस्रेण हरीणां समुपस्थितः
एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्

यो गङ्गाम् अनु पर्येति त्रासयन् हस्तियूथपान्
हस्तिनां वानराणां च पूर्ववैरम् अनुस्मरन्

एष यूथपतिर् नेता गच्छन् गिरिगुहाशयः
हरीणां वाहिनी मुख्यो नदीं हैमवतीम् अनु

उशीर बीजम् आश्रित्य पर्वतं मन्दरोपमम्
रमते वानरश्रेष्ठो दिवि शक्र इव स्वयम्

एनं शतसहस्राणां सहस्रम् अभिवर्तते
एष दुर्मर्षणो राजन् प्रमाथी नाम यूथपः

वातेनेवोद्धतं मेघं यम् एनम् अनुपश्यसि
विवर्तमानं बहुशो यत्रैतद् बहुलं रजः

एते ऽसितमुखा घोरा गोलाङ्गूला महाबलाः
शतं शतसहस्राणि दृष्ट्वा वै सेतुबन्धनम्

गोलाङ्गूलं महावेगं गवाक्षं नाम यूथपम्
परिवार्याभिवर्तन्ते लङ्कां मर्दितुम् ओजसा

भ्रमराचरिता यत्र सर्वकामफलद्रुमाः
यं सूर्यतुल्यवर्णाभम् अनुपर्येति पर्वतम्

यस्य भासा सदा भान्ति तद्वर्णा मृगपक्षिणः
यस्य प्रस्थं महात्मानो न त्यजन्ति महर्षयः

तत्रैष रमते राजन् रम्ये काञ्चनपर्वते
मुख्यो वानरमुख्यानां केसरी नाम यूथपः

षष्टिर् गिरिसहस्राणां रम्याः काञ्चनपर्वताः
तेषां मध्ये गिरिवरस् त्वम् इवानघ रक्षसाम्

तत्रैते कपिलाः श्वेतास् ताम्रास्या मधुपिङ्गलाः
निवसन्त्य् उत्तमगिरौ तीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः

सिंह इव चतुर्दंष्ट्रा व्याघ्रा इव दुरासदाः
सर्वे वैश्वनरसमा ज्वलिताशीविषोपमाः

सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूला मत्तमातंगसंनिभाः
महापर्वतसंकाशा महाजीमूतनिस्वनाः

एष चैषाम् अधिपतिर् मध्ये तिष्ठति वीर्यवान्
नाम्ना पृथिव्यां विख्यातो राजञ् शतबलीति यः
एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्

गजो गवाक्षो गवयो नलो नीलश् च वानरः
एकैक एव यूथानां कोटिभिर् दशभिर् वृतः

तथान्ये वानरश्रेष्ठा विन्ध्यपर्वतवासिनः
न शक्यन्ते बहुत्वात् तु संख्यातुं लघुविक्रमाः

सर्वे महाराज महाप्रभावाः सर्वे महाशैलनिकाशकायाः
सर्वे समर्थाः पृथिवीं क्षणेन कर्तुं प्रविध्वस्तविकीर्णशैलाम्