रामायण · अध्याय 6.017

तद् वचः पथ्यम् अक्लीबं सारणेनाभिभाषितम्
निशम्य रावणो राजा प्रत्यभाषत सारणम्

यदि माम् अभियुञ्जीरन् देवगन्धर्वदानवाः
नैव सीतां प्रदास्यामि सर्वलोकभयाद् अपि

त्वं तु सौम्य परित्रस्तो हरिभिर् निर्जितो भृशम्
प्रतिप्रदानम् अद्यैव सीतायाः साधु मन्यसे
को हि नाम सपत्नो मां समरे जेतुम् अर्हति

इत्य् उक्त्वा परुषं वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः
आरुरोह ततः श्रीमान् प्रासादं हिमपाण्डुरम्
बहुतालसमुत्सेधं रावणो ऽथ दिदृक्षया

ताभ्यां चराभ्यां सहितो रावणः क्रोधमूर्छितः
पश्यमानः समुद्रं च पर्वतांश् च वनानि च
ददर्श पृथिवीदेशं सुसंपूर्णं प्लवंगमैः

तद् अपारम् असंख्येयं वानराणां महद् बलम्
आलोक्य रावणो राजा परिपप्रच्छ सारणम्

एषां वानरमुख्यानां के शूराः के महाबलाः
के पूर्वम् अभिवर्तन्ते महोत्साहाः समन्ततः

केषां शृणोति सुग्रीवः के वा यूथपयूथपाः
सारणाचक्ष्व मे सर्वं के प्रधानाः प्लवंगमाः

सारणो राक्षसेन्द्रस्य वचनं परिपृच्छतः
आचचक्षे ऽथ मुख्यज्ञो मुख्यांस् तांस् तु वनौकसः

एष यो ऽभिमुखो लङ्कां नर्दंस् तिष्ठति वानरः
यूथपानां सहस्राणां शतेन परिवारितः

यस्य घोषेण महता सप्राकारा सतोरणा
लङ्का प्रवेपते सर्वा सशैलवनकानना

सर्वशाखामृगेन्द्रस्य सुग्रीवस्य महात्मनः
बलाग्रे तिष्ठते वीरो नीलो नामैष यूथपः

बाहू प्रगृह्य यः पद्भ्यां महीं गच्छति वीर्यवान्
लङ्काम् अभिमुखः कोपाद् अभीक्ष्णं च विजृम्भते

गिरिशृङ्गप्रतीकाशः पद्मकिञ्जल्कसंनिभः
स्फोटयत्य् अभिसंरब्धो लाङ्गूलं च पुनः पुनः

यस्य लाङ्गूलशब्देन स्वनन्तीव दिशो दश
एष वानरराजेन सुर्ग्रीवेणाभिषेचितः
यौवराज्ये ऽङ्गदो नाम त्वाम् आह्वयति संयुगे

ये तु विष्टभ्य गात्राणि क्ष्वेडयन्ति नदन्ति च
उत्थाय च विजृम्भन्ते क्रोधेन हरिपुंगवाः

एते दुष्प्रसहा घोराश् चण्डाश् चण्डपराक्रमाः
अष्टौ शतसहस्राणि दशकोटिशतानि च

य एनम् अनुगच्छन्ति वीराश् चन्दनवासिनः
एष आशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्

श्वेतो रजतसंकाशः सबलो भीमविक्रमः
बुद्धिमान् वानरः शूरस् त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

तूर्णं सुग्रीवम् आगम्य पुनर् गच्छति वानरः
विभजन् वानरीं सेनाम् अनीकानि प्रहर्षयन्

यः पुरा गोमतीतीरे रम्यं पर्येति पर्वतम्
नाम्ना संकोचनो नाम नानानगयुतो गिरिः

तत्र राज्यं प्रशास्त्य् एष कुमुदो नाम यूथपः
यो ऽसौ शतसहस्राणां सहस्रं परिकर्षति

यस्य वाला बहुव्यामा दीर्घलाङ्गूलम् आश्रिताः
ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः प्रकीर्णा घोरकर्मणः

अदीनो रोषणश् चण्डः संग्रामम् अभिकाङ्क्षति
एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्

यस् त्व् एष सिंहसंकाशः कपिलो दीर्घकेसरः
निभृतः प्रेक्षते लङ्कां दिधक्षन्न् इव चक्षुषा

विन्ध्यं कृष्णगिरिं सह्यं पर्वतं च सुदर्शनम्
राजन् सततम् अध्यास्ते रम्भो नामैष यूथपः

शतं शतसहस्राणां त्रिंशच् च हरियूथपाः
परिवार्यानुगच्छन्ति लङ्कां मर्दितुम् ओजसा

यस् तु कर्णौ विवृणुते जृम्भते च पुनः पुनः
न च संविजते मृत्योर् न च यूथाद् विधावति

महाबलो वीतभयो रम्यं साल्वेय पर्वतम्
राजन् सततम् अध्यास्ते शरभो नाम यूथपः

एतस्य बलिनः सर्वे विहारा नाम यूथपाः
राजञ् शतसहस्राणि चत्वारिंशत् तथैव च

यस् तु मेघ इवाकाशं महान् आवृत्य तिष्ठति
मध्ये वानरवीराणां सुराणाम् इव वासवः

भेरीणाम् इव संनादो यस्यैष श्रूयते महान्
घोरः शाखामृगेन्द्राणां संग्रामम् अभिकाङ्क्षताम्

एष पर्वतम् अध्यास्ते पारियात्रम् अनुत्तमम्
युद्धे दुष्प्रसहो नित्यं पनसो नाम यूथपः

एनं शतसहस्राणां शतार्धं पर्युपासते
यूथपा यूथपश्रेष्ठं येषां यूथानि भागशः

यस् तु भीमां प्रवल्गन्तीं चमूं तिष्ठति शोभयन्
स्थितां तीरे समुद्रस्य द्वितीय इव सागरः

एष दर्दरसंकाशो विनतो नाम यूथपः
पिबंश् चरति पर्णाशां नदीनाम् उत्तमां नदीम्

षष्टिः शतसहस्राणि बलम् अस्य प्लवंगमाः
त्वाम् आह्वयति युद्धाय क्रथनो नाम यूथपः

यस् तु गैरिकवर्णाभं वपुः पुष्यति वानरः
गवयो नाम तेजस्वी त्वां क्रोधाद् अभिवर्तते

एनं शतसहस्राणि सप्ततिः पर्युपासते
एष आशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्

एते दुष्प्रसहा घोरा बलिनः कामरूपिणः
यूथपा यूथपश्रेष्ठा येषां संख्या न विद्यते