रामायण · अध्याय 5.051

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा दशग्रीवो महाबलः
देशकालहितं वाक्यं भ्रातुर् उत्तमम् अब्रवीत्

सम्यग् उक्तं हि भवता दूतवध्या विगर्हिता
अवश्यं तु वधाद् अन्यः क्रियताम् अस्य निग्रहः

कपीनां किल लाङ्गूलम् इष्टं भवति भूषणम्
तद् अस्य दीप्यतां शीघ्रं तेन दग्धेन गच्छतु

ततः पश्यन्त्व् इमं दीनम् अङ्गवैरूप्यकर्शितम्
समित्रा ज्ञातयः सर्वे बान्धवाः ससुहृज्जनाः

आज्ञापयद् राक्षसेन्द्रः पुरं सर्वं सचत्वरम्
लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन रक्षोभिः परिणीयताम्

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राक्षसाः कोपकर्कशाः
वेष्टन्ते तस्य लाङ्गूलं जीर्णैः कार्पासिकैः पटैः

संवेष्ट्यमाने लाङ्गूले व्यवर्धत महाकपिः
शुष्कम् इन्धनम् आसाद्य वनेष्व् इव हुताशनः

तैलेन परिषिच्याथ ते ऽग्निं तत्रावपातयन्

लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन राक्षसांस् तान् अपातयत्
रोषामर्षपरीतात्मा बालसूर्यसमाननः

स भूयः संगतैः क्रूरै राकसैर् हरिसत्तमः
निबद्धः कृतवान् वीरस् तत्कालसदृशीं मतिम्

कामं खलु न मे शक्ता निबधस्यापि राक्षसाः
छित्त्वा पाशान् समुत्पत्य हन्याम् अहम् इमान् पुनः

सर्वेषाम् एव पर्याप्तो राक्षसानाम् अहं युधि
किं तु रामस्य प्रीत्यर्थं विषहिष्ये ऽहम् ईदृशम्

लङ्का चरयितव्या मे पुनर् एव भवेद् इति
रात्रौ न हि सुदृष्टा मे दुर्गकर्मविधानतः
अवश्यम् एव द्रष्टव्या मया लङ्का निशाक्षये

कामं बन्धैश् च मे भूयः पुच्छस्योद्दीपनेन च
पीडां कुर्वन्तु रक्षांसि न मे ऽस्ति मनसः श्रमः

ततस् ते संवृताकारं सत्त्ववन्तं महाकपिम्
परिगृह्य ययुर् हृष्टा राक्षसाः कपिकुञ्जरम्

शङ्खभेरीनिनादैस् तैर् घोषयन्तः स्वकर्मभिः
राक्षसाः क्रूरकर्माणश् चारयन्ति स्म तां पुरीम्

हनुमांश् चारयाम् आस राक्षसानां महापुरीम्
अथापश्यद् विमानानि विचित्राणि महाकपिः

संवृतान् भूमिभागांश् च सुविभक्तांश् च चत्वरान्
रथ्याश् च गृहसंबाधाः कपिः शृङ्गाटकानि च

चत्वरेषु चतुष्केषु राजमार्गे तथैव च
घोषयन्ति कपिं सर्वे चारीक इति राक्षसाः

दीप्यमाने ततस् तस्य लाङ्गूलाग्रे हनूमतः
राक्षस्यस् ता विरूपाक्ष्यः शंसुर् देव्यास् तद् अप्रियम्

यस् त्वया कृतसंवादः सीते ताम्रमुखः कपिः
लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन स एष परिणीयते

श्रुत्वा तद् वचनं क्रूरम् आत्मापहरणोपमम्
वैदेही शोकसंतप्ता हुताशनम् उपागमत्

मङ्गलाभिमुखी तस्य सा तदासीन् महाकपेः
उपतस्थे विशालाक्षी प्रयता हव्यवाहनम्

यद्य् अस्ति पतिशुश्रूषा यद्य् अस्ति चरितं तपः
यदि चास्त्य् एकपत्नीत्वं शीतो भव हनूमतः

यदि कश् चिद् अनुक्रोशस् तस्य मय्य् अस्ति धीमतः
यदि वा भाग्यशेषं मे शीतो भव हनूमतः

यदि मां वृत्तसंपन्नां तत्समागमलालसाम्
स विजानाति धर्मात्मा शीतो भव हनूमतः

यदि मां तारयत्य् आर्यः सुग्रीवः सत्यसंगरः
अस्माद् दुःखान् महाबाहुः शीतो भव हनूमतः

ततस् तीक्ष्णार्चिर् अव्यग्रः प्रदक्षिणशिखो ऽनलः
जज्वाल मृगशावाक्ष्याः शंसन्न् इव शिवं कपेः

दह्यमाने च लाङ्गूले चिन्तयाम् आस वानरः
प्रदीप्तो ऽग्निर् अयं कस्मान् न मां दहति सर्वतः

दृश्यते च महाज्वालः करोति च न मे रुजम्
शिशिरस्येव संपातो लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितः

अथ वा तद् इदं व्यक्तं यद् दृष्टं प्लवता मया
रामप्रभावाद् आश्चर्यं पर्वतः सरितां पतौ

यदि तावत् समुद्रस्य मैनाकस्य च धीमथ
रामार्थं संभ्रमस् तादृक् किम् अग्निर् न करिष्यति

सीतायाश् चानृशंस्येन तेजसा राघवस्य च
पितुश् च मम सख्येन न मां दहति पावकः

भूयः स चिन्तयाम् आस मुहूर्तं कपिकुञ्जरः
उत्पपाताथ वेगेन ननाद च महाकपिः

पुरद्वारं ततः श्रीमाञ् शैलशृङ्गम् इवोन्नतम्
विभक्तरक्षःसंबाधम् आससादानिलात्मजः

स भूत्वा शैलसंकाशः क्षणेन पुनर् आत्मवान्
ह्रस्वतां परमां प्राप्तो बन्धनान्य् अवशातयत्

विमुक्तश् चाभवच् छ्रीमान् पुनः पर्वतसंनिभः
वीक्षमाणश् च ददृशे परिघं तोरणाश्रितम्

स तं गृह्य महाबाहुः कालायसपरिष्कृतम्
रक्षिणस् तान् पुनः सर्वान् सूदयाम् आस मारुतिः

स तान् निहत्वा रणचण्डविक्रमः समीक्षमाणः पुनर् एव लङ्काम्
प्रदीप्तलाङ्गूलकृतार्चिमाली प्रकाशतादित्य इवांशुमाली