रामायण · अध्याय 5.049

तं समीक्ष्य महासत्त्वं सत्त्ववान् हरिसत्तमः
वाक्यम् अर्थवद् अव्यग्रस् तम् उवाच दशाननम्

अहं सुग्रीवसंदेशाद् इह प्राप्तस् तवालयम्
राक्षसेन्द्र हरीशस् त्वां भ्राता कुशलम् अब्रवीत्

भ्रातुः शृणु समादेशं सुग्रीवस्य महात्मनः
धर्मार्थोपहितं वाक्यम् इह चामुत्र च क्षमम्

राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिमान्
पितेव बन्धुर् लोकस्य सुरेश्वरसमद्युतिः

ज्येष्ठस् तस्य महाबाहुः पुत्रः प्रियकरः प्रभुः
पितुर् निदेशान् निष्क्रान्तः प्रविष्टो दण्डकावनम्

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया चापि भार्यया
रामो नाम महातेजा धर्म्यं पन्थानम् आश्रितः

तस्य भार्या वने नष्टा सीता पतिम् अनुव्रता
वैदेहस्य सुता राज्ञो जनकस्य महात्मनः

स मार्गमाणस् तां देवीं राजपुत्रः सहानुजः
ऋश्यमूकम् अनुप्राप्तः सुग्रीवेण च संगतः

तस्य तेन प्रतिज्ञातं सीतायाः परिमार्गणम्
सुग्रीवस्यापि रामेण हरिराज्यं निवेदितम्

ततस् तेन मृधे हत्वा राजपुत्रेण वालिनम्
सुग्रीवः स्थापितो राज्ये हर्यृक्षाणां गणेश्वरः

स सीतामार्गणे व्यग्रः सुग्रीवः सत्यसंगरः
हरीन् संप्रेषयाम् आस दिशः सर्वा हरीश्वरः

तां हरीणां सहस्राणि शतानि नियुतानि च
दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते अधश् चोपरि चाम्बरे

वैनतेय समाः के चित् के चित् तत्रानिलोपमाः
असंगगतयः शीघ्रा हरिवीरा महाबलाः

अहं तु हनुमान् नाम मारुतस्यौरसः सुतः
सीतायास् तु कृते तूर्णं शतयोजनम् आयतम्
समुद्रं लङ्घयित्वैव तां दिदृक्षुर् इहागतः

तद् भवान् दृष्टधर्मार्थस् तपः कृतपरिग्रहः
परदारान् महाप्राज्ञ नोपरोद्धुं त्वम् अर्हसि

न हि धर्मविरुद्धेषु बह्व् अपायेषु कर्मसु
मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः

कश् च लक्ष्मणमुक्तानां रामकोपानुवर्तिनाम्
शराणाम् अग्रतः स्थातुं शक्तो देवासुरेष्व् अपि

न चापि त्रिषु लोकेषु राजन् विद्येत कश् चन
राघवस्य व्यलीकं यः कृत्वा सुखम् अवाप्नुयात्

तत् त्रिकालहितं वाक्यं धर्म्यम् अर्थानुबन्धि च
मन्यस्व नरदेवाय जानकी प्रतिदीयताम्

दृष्टा हीयं मया देवी लब्धं यद् इह दुर्लभम्
उत्तरं कर्म यच् छेषं निमित्तं तत्र राघवः

लक्षितेयं मया सीता तथा शोकपरायणा
गृह्य यां नाभिजानासि पञ्चास्याम् इव पन्नगीम्

नेयं जरयितुं शक्या सासुरैर् अमरैर् अपि
विषसंसृष्टम् अत्यर्थं भुक्तम् अन्नम् इवौजसा

तपःसंतापलब्धस् ते यो ऽयं धर्मपरिग्रहः
न स नाशयितुं न्याय्य आत्मप्राणपरिग्रहः

अवध्यतां तपोभिर् यां भवान् समनुपश्यति
आत्मनः सासुरैर् देवैर् हेतुस् तत्राप्य् अयं महान्

सुग्रीवो न हि देवो ऽयं नासुरो न च मानुषः
न राक्षसो न गन्धर्वो न यक्षो न च पन्नगः

मानुषो राघवो राजन् सुग्रीवश् च हरीश्वरः
तस्मात् प्राणपरित्राणं कथं राजन् करिष्यसि

न तु धर्मोपसंहारम् अधर्मफलसंहितम्
तद् एव फलम् अन्वेति धर्मश् चाधर्मनाशनः

प्राप्तं धर्मफलं तावद् भवता नात्र संशयः
फलम् अस्याप्य् अधर्मस्य क्षिप्रम् एव प्रपत्स्यसे

जनस्थानवधं बुद्ध्वा बुद्ध्वा वालिवधं तथा
रामसुग्रीवसख्यं च बुध्यस्व हितम् आत्मनः

कामं खल्व् अहम् अप्य् एकः सवाजिरथकुञ्जराम्
लङ्कां नाशयितुं शक्तस् तस्यैष तु विनिश्चयः

रामेण हि प्रतिज्ञातं हर्यृक्षगणसंनिधौ
उत्सादनम् अमित्राणां सीता यैस् तु प्रधर्षिता

अपकुर्वन् हि रामस्य साक्षाद् अपि पुरंदरः
न सुखं प्राप्नुयाद् अन्यः किं पुनस् त्वद्विधो जनः

यां सीतेत्य् अभिजानासि येयं तिष्ठति ते वशे
कालरात्रीति तां विद्धि सर्वलङ्काविनाशिनीम्

तद् अलं कालपाशेन सीता विग्रहरूपिणा
स्वयं स्कन्धावसक्तेन क्षमम् आत्मनि चिन्त्यताम्

सीतायास् तेजसा दग्धां रामकोपप्रपीडिताम्
दह्यमनाम् इमां पश्य पुरीं साट्टप्रतोलिकाम्

स सौष्ठवोपेतम् अदीनवादिनः कपेर् निशम्याप्रतिमो ऽप्रियं वचः
दशाननः कोपविवृत्तलोचनः समादिशत् तस्य वधं महाकपेः