રામાયણ · અધ્યાય 5.049

તં સમીક્ષ્ય મહાસત્ત્વં સત્ત્વવાન્ હરિસત્તમઃ
વાક્યમ્ અર્થવદ્ અવ્યગ્રસ્ તમ્ ઉવાચ દશાનનમ્

અહં સુગ્રીવસંદેશાદ્ ઇહ પ્રાપ્તસ્ તવાલયમ્
રાક્ષસેન્દ્ર હરીશસ્ ત્વાં ભ્રાતા કુશલમ્ અબ્રવીત્

ભ્રાતુઃ શૃણુ સમાદેશં સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ
ધર્માર્થોપહિતં વાક્યમ્ ઇહ ચામુત્ર ચ ક્ષમમ્

રાજા દશરથો નામ રથકુઞ્જરવાજિમાન્
પિતેવ બન્ધુર્ લોકસ્ય સુરેશ્વરસમદ્યુતિઃ

જ્યેષ્ઠસ્ તસ્ય મહાબાહુઃ પુત્રઃ પ્રિયકરઃ પ્રભુઃ
પિતુર્ નિદેશાન્ નિષ્ક્રાન્તઃ પ્રવિષ્ટો દણ્ડકાવનમ્

લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા સીતયા ચાપિ ભાર્યયા
રામો નામ મહાતેજા ધર્મ્યં પન્થાનમ્ આશ્રિતઃ

તસ્ય ભાર્યા વને નષ્ટા સીતા પતિમ્ અનુવ્રતા
વૈદેહસ્ય સુતા રાજ્ઞો જનકસ્ય મહાત્મનઃ

સ માર્ગમાણસ્ તાં દેવીં રાજપુત્રઃ સહાનુજઃ
ઋશ્યમૂકમ્ અનુપ્રાપ્તઃ સુગ્રીવેણ ચ સંગતઃ

તસ્ય તેન પ્રતિજ્ઞાતં સીતાયાઃ પરિમાર્ગણમ્
સુગ્રીવસ્યાપિ રામેણ હરિરાજ્યં નિવેદિતમ્

તતસ્ તેન મૃધે હત્વા રાજપુત્રેણ વાલિનમ્
સુગ્રીવઃ સ્થાપિતો રાજ્યે હર્યૃક્ષાણાં ગણેશ્વરઃ

સ સીતામાર્ગણે વ્યગ્રઃ સુગ્રીવઃ સત્યસંગરઃ
હરીન્ સંપ્રેષયામ્ આસ દિશઃ સર્વા હરીશ્વરઃ

તાં હરીણાં સહસ્રાણિ શતાનિ નિયુતાનિ ચ
દિક્ષુ સર્વાસુ માર્ગન્તે અધશ્ ચોપરિ ચામ્બરે

વૈનતેય સમાઃ કે ચિત્ કે ચિત્ તત્રાનિલોપમાઃ
અસંગગતયઃ શીઘ્રા હરિવીરા મહાબલાઃ

અહં તુ હનુમાન્ નામ મારુતસ્યૌરસઃ સુતઃ
સીતાયાસ્ તુ કૃતે તૂર્ણં શતયોજનમ્ આયતમ્
સમુદ્રં લઙ્ઘયિત્વૈવ તાં દિદૃક્ષુર્ ઇહાગતઃ

તદ્ ભવાન્ દૃષ્ટધર્માર્થસ્ તપઃ કૃતપરિગ્રહઃ
પરદારાન્ મહાપ્રાજ્ઞ નોપરોદ્ધું ત્વમ્ અર્હસિ

ન હિ ધર્મવિરુદ્ધેષુ બહ્વ્ અપાયેષુ કર્મસુ
મૂલઘાતિષુ સજ્જન્તે બુદ્ધિમન્તો ભવદ્વિધાઃ

કશ્ ચ લક્ષ્મણમુક્તાનાં રામકોપાનુવર્તિનામ્
શરાણામ્ અગ્રતઃ સ્થાતું શક્તો દેવાસુરેષ્વ્ અપિ

ન ચાપિ ત્રિષુ લોકેષુ રાજન્ વિદ્યેત કશ્ ચન
રાઘવસ્ય વ્યલીકં યઃ કૃત્વા સુખમ્ અવાપ્નુયાત્

તત્ ત્રિકાલહિતં વાક્યં ધર્મ્યમ્ અર્થાનુબન્ધિ ચ
મન્યસ્વ નરદેવાય જાનકી પ્રતિદીયતામ્

દૃષ્ટા હીયં મયા દેવી લબ્ધં યદ્ ઇહ દુર્લભમ્
ઉત્તરં કર્મ યચ્ છેષં નિમિત્તં તત્ર રાઘવઃ

લક્ષિતેયં મયા સીતા તથા શોકપરાયણા
ગૃહ્ય યાં નાભિજાનાસિ પઞ્ચાસ્યામ્ ઇવ પન્નગીમ્

નેયં જરયિતું શક્યા સાસુરૈર્ અમરૈર્ અપિ
વિષસંસૃષ્ટમ્ અત્યર્થં ભુક્તમ્ અન્નમ્ ઇવૌજસા

તપઃસંતાપલબ્ધસ્ તે યો ઽયં ધર્મપરિગ્રહઃ
ન સ નાશયિતું ન્યાય્ય આત્મપ્રાણપરિગ્રહઃ

અવધ્યતાં તપોભિર્ યાં ભવાન્ સમનુપશ્યતિ
આત્મનઃ સાસુરૈર્ દેવૈર્ હેતુસ્ તત્રાપ્ય્ અયં મહાન્

સુગ્રીવો ન હિ દેવો ઽયં નાસુરો ન ચ માનુષઃ
ન રાક્ષસો ન ગન્ધર્વો ન યક્ષો ન ચ પન્નગઃ

માનુષો રાઘવો રાજન્ સુગ્રીવશ્ ચ હરીશ્વરઃ
તસ્માત્ પ્રાણપરિત્રાણં કથં રાજન્ કરિષ્યસિ

ન તુ ધર્મોપસંહારમ્ અધર્મફલસંહિતમ્
તદ્ એવ ફલમ્ અન્વેતિ ધર્મશ્ ચાધર્મનાશનઃ

પ્રાપ્તં ધર્મફલં તાવદ્ ભવતા નાત્ર સંશયઃ
ફલમ્ અસ્યાપ્ય્ અધર્મસ્ય ક્ષિપ્રમ્ એવ પ્રપત્સ્યસે

જનસ્થાનવધં બુદ્ધ્વા બુદ્ધ્વા વાલિવધં તથા
રામસુગ્રીવસખ્યં ચ બુધ્યસ્વ હિતમ્ આત્મનઃ

કામં ખલ્વ્ અહમ્ અપ્ય્ એકઃ સવાજિરથકુઞ્જરામ્
લઙ્કાં નાશયિતું શક્તસ્ તસ્યૈષ તુ વિનિશ્ચયઃ

રામેણ હિ પ્રતિજ્ઞાતં હર્યૃક્ષગણસંનિધૌ
ઉત્સાદનમ્ અમિત્રાણાં સીતા યૈસ્ તુ પ્રધર્ષિતા

અપકુર્વન્ હિ રામસ્ય સાક્ષાદ્ અપિ પુરંદરઃ
ન સુખં પ્રાપ્નુયાદ્ અન્યઃ કિં પુનસ્ ત્વદ્વિધો જનઃ

યાં સીતેત્ય્ અભિજાનાસિ યેયં તિષ્ઠતિ તે વશે
કાલરાત્રીતિ તાં વિદ્ધિ સર્વલઙ્કાવિનાશિનીમ્

તદ્ અલં કાલપાશેન સીતા વિગ્રહરૂપિણા
સ્વયં સ્કન્ધાવસક્તેન ક્ષમમ્ આત્મનિ ચિન્ત્યતામ્

સીતાયાસ્ તેજસા દગ્ધાં રામકોપપ્રપીડિતામ્
દહ્યમનામ્ ઇમાં પશ્ય પુરીં સાટ્ટપ્રતોલિકામ્

સ સૌષ્ઠવોપેતમ્ અદીનવાદિનઃ કપેર્ નિશમ્યાપ્રતિમો ઽપ્રિયં વચઃ
દશાનનઃ કોપવિવૃત્તલોચનઃ સમાદિશત્ તસ્ય વધં મહાકપેઃ