रामायण · अध्याय 5.024

प्रसक्ताश्रुमुखीत्य् एवं ब्रुवन्ती जनकात्मजा
अधोमुखमुखी बाला विलप्तुम् उपचक्रमे

उन्मत्तेव प्रमत्तेव भ्रान्तचित्तेव शोचती
उपावृत्ता किशोरीव विवेष्टन्ती महीतले

राघवस्याप्रमत्तस्य रक्षसा कामरूपिणा
रावणेन प्रमथ्याहम् आनीता क्रोशती बलात्

राक्षसी वशम् आपन्ना भर्त्यमाना सुदारुणम्
चिन्तयन्ती सुदुःखार्ता नाहं जीवितुम् उत्सहे

न हि मे जीवितेनार्थो नैवार्थैर् न च भूषणैः
वसन्त्या राक्षसी मध्ये विना रामं महारथम्

धिङ् माम् अनार्याम् असतीं याहं तेन विना कृता
मुहूर्तम् अपि रक्षामि जीवितं पापजीविता

का च मे जीविते श्रद्धा सुखे वा तं प्रियं विना
भर्तारं सागरान्ताया वसुधायाः प्रियं वदम्

भिद्यतां भक्ष्यतां वापि शरीरं विसृजाम्य् अहम्
न चाप्य् अहं चिरं दुःखं सहेयं प्रियवर्जिता

चरणेनापि सव्येन न स्पृशेयं निशाचरम्
रावणं किं पुनर् अहं कामयेयं विगर्हितम्

प्रत्याख्यातं न जानाति नात्मानं नात्मनः कुलम्
यो नृशंस स्वभावेन मां प्रार्थयितुम् इच्छति

छिन्ना भिन्ना विभक्ता वा दीप्ते वाग्नौ प्रदीपिता
रावणं नोपतिष्ठेयं किं प्रलापेन वश् चिरम्

ख्यातः प्राज्ञः कृतज्ञश् च सानुक्रोशश् च राघवः
सद्वृत्तो निरनुक्रोशः शङ्के मद्भाग्यसंक्षयात्

राक्षसानां जनस्थाने सहस्राणि चतुर्दश
येनैकेन निरस्तानि स मां किं नाभिपद्यते

निरुद्धा रावणेनाहम् अल्पवीर्येण रक्षसा
समर्थः खलु मे भर्ता रावणं हन्तुम् आहवे

विराधो दण्डकारण्ये येन राक्षसपुंगवः
रणे रामेण निहतः स मां किं नाभिपद्यते

कामं मध्ये समुद्रस्य लङ्केयं दुष्प्रधर्षणा
न तु राघवबाणानां गतिरोधी ह विद्यते

किं नु तत् कारणं येन रामो दृढपराक्रमः
रक्षसापहृतां भार्याम् इष्टां नाभ्यवपद्यते

इहस्थां मां न जानीते शङ्के लक्ष्मणपूर्वजः
जानन्न् अपि हि तेजस्वी धर्षणां मर्षयिष्यति

हृतेति यो ऽधिगत्वा मां राघवाय निवेदयेत्
गृध्रराजो ऽपि स रणे रावणेन निपातितः

कृतं कर्म महत् तेन मां तदाभ्यवपद्यता
तिष्ठता रावणद्वन्द्वे वृद्धेनापि जटायुषा

यदि माम् इह जानीयाद् वर्तमानां स राघवः
अद्य बाणैर् अभिक्रुद्धः कुर्याल् लोकम् अराक्षसं

विधमेच् च पुरीं लङ्कां शोषयेच् च महोदधिम्
रावणस्य च नीचस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत्

ततो निहतनथानां राक्षसीनां गृहे गृहे
यथाहम् एवं रुदती तथा भूयो न संशयः
अन्विष्य रक्षसां लङ्कां कुर्याद् रामः सलक्ष्मणः

न हि ताभ्यां रिपुर् दृष्टो मुहूतम् अपि जीवति
चिता धूमाकुलपथा गृध्रमण्डलसंकुला
अचिरेण तु लङ्केयं श्मशानसदृशी भवेत्

अचिरेणैव कालेन प्राप्स्याम्य् एव मनोरथम्
दुष्प्रस्थानो ऽयम् आख्याति सर्वेषां वो विपर्ययः

यादृशानि तु दृश्यन्ते लङ्कायाम् अशुभानि तु
अचिरेणैव कालेन भविष्यति हतप्रभा

नूनं लङ्का हते पापे रावणे राक्षसाधिपे
शोषं यास्यति दुर्धर्षा प्रमदा विधवा यथा

पुष्योत्सवसमृद्धा च नष्टभर्त्री सराक्षसा
भविष्यति पुरी लङ्का नष्टभर्त्री यथाङ्गना

नूनं राक्षसकन्यानां रुदन्तीनां गृहे गृहे
श्रोष्यामि नचिराद् एव दुःखार्तानाम् इह ध्वनिम्

सान्धकारा हतद्योता हतराक्षसपुंगवा
भविष्यति पुरी लङ्का निर्दग्धा रामसायकैः

यदि नाम स शूरो मां रामो रक्तान्तलोचनः
जानीयाद् वर्तमानां हि रावणस्य निवेशने

अनेन तु नृशंसेन रावणेनाधमेन मे
समयो यस् तु निर्दिष्टस् तस्य कालो ऽयम् आगतः

अकार्यं ये न जानन्ति नैरृताः पापकारिणः
अधर्मात् तु महोत्पातो भविष्यति हि साम्प्रतम्

नैते धर्मं विजानन्ति राक्षसाः पिशिताशनाः
ध्रुवं मां प्रातराशार्थे राक्षसः कल्पयिष्यति

साहं कथं करिष्यामि तं विना प्रियदर्शनम्
रामं रक्तान्तनयनम् अपश्यन्ती सुदुःखिता

यदि कश् चित् प्रदाता मे विषस्याद्य भवेद् इह
क्षिप्रं वैवस्वतं देवं पश्येयं पतिना विना

नाजानाज् जीवतीं रामः स मां लक्ष्मणपूर्वजः
जानन्तौ तौ न कुर्यातां नोर्व्यां हि मम मार्गणम्

नूनं ममैव शोकेन स वीरो लक्ष्मणाग्रजः
देवलोकम् इतो यातस् त्यक्त्वा देहं महीतले

धन्या देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश् च परमर्षयः
मम पश्यन्ति ये नाथं रामं राजीवलोचनम्

अथ वा न हि तस्यार्थे धर्मकामस्य धीमतः
मया रामस्य राजर्षेर् भार्यया परमात्मनः

दृश्यमाने भवेत् प्रीतः सौहृदं नास्त्य् अपश्यतः
नाशयन्ति कृतघ्रास् तु न रामो नाशयिष्यति

किं नु मे न गुणाः के चित् किं वा भाग्य क्षयो हि मे
याहं सीता वरार्हेण हीना रामेण भामिनी

श्रेयो मे जीवितान् मर्तुं विहीना या महात्मना
रामाद् अक्लिष्टचारित्राच् छूराच् छत्रुनिबर्हणात्

अथ वा न्यस्तशस्त्रौ तौ वने मूलफलाशनौ
भ्रातरौ हि नर श्रेष्ठौ चरन्तौ वनगोचरौ

अथ वा राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना
छद्मना घातितौ शूरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

साहम् एवंगते काले मर्तुम् इच्छामि सर्वथा
न च मे विहितो मृत्युर् अस्मिन् दुःखे ऽपि वर्तति

धन्याः खलु महात्मानो मुनयः सत्यसंमताः
जितात्मानो महाभागा येषां न स्तः प्रियाप्रिये

प्रियान् न संभवेद् दुःखम् अप्रियाद् अधिकं भयम्
ताभ्यां हि ये वियुज्यन्ते नमस् तेषां महात्मनाम्

साहं त्यक्ता प्रियेणेह रामेण विदितात्मना
प्राणांस् त्यक्ष्यामि पापस्य रावणस्य गता वशम्