રામાયણ · અધ્યાય 5.024

પ્રસક્તાશ્રુમુખીત્ય્ એવં બ્રુવન્તી જનકાત્મજા
અધોમુખમુખી બાલા વિલપ્તુમ્ ઉપચક્રમે

ઉન્મત્તેવ પ્રમત્તેવ ભ્રાન્તચિત્તેવ શોચતી
ઉપાવૃત્તા કિશોરીવ વિવેષ્ટન્તી મહીતલે

રાઘવસ્યાપ્રમત્તસ્ય રક્ષસા કામરૂપિણા
રાવણેન પ્રમથ્યાહમ્ આનીતા ક્રોશતી બલાત્

રાક્ષસી વશમ્ આપન્ના ભર્ત્યમાના સુદારુણમ્
ચિન્તયન્તી સુદુઃખાર્તા નાહં જીવિતુમ્ ઉત્સહે

ન હિ મે જીવિતેનાર્થો નૈવાર્થૈર્ ન ચ ભૂષણૈઃ
વસન્ત્યા રાક્ષસી મધ્યે વિના રામં મહારથમ્

ધિઙ્ મામ્ અનાર્યામ્ અસતીં યાહં તેન વિના કૃતા
મુહૂર્તમ્ અપિ રક્ષામિ જીવિતં પાપજીવિતા

કા ચ મે જીવિતે શ્રદ્ધા સુખે વા તં પ્રિયં વિના
ભર્તારં સાગરાન્તાયા વસુધાયાઃ પ્રિયં વદમ્

ભિદ્યતાં ભક્ષ્યતાં વાપિ શરીરં વિસૃજામ્ય્ અહમ્
ન ચાપ્ય્ અહં ચિરં દુઃખં સહેયં પ્રિયવર્જિતા

ચરણેનાપિ સવ્યેન ન સ્પૃશેયં નિશાચરમ્
રાવણં કિં પુનર્ અહં કામયેયં વિગર્હિતમ્

પ્રત્યાખ્યાતં ન જાનાતિ નાત્માનં નાત્મનઃ કુલમ્
યો નૃશંસ સ્વભાવેન માં પ્રાર્થયિતુમ્ ઇચ્છતિ

છિન્ના ભિન્ના વિભક્તા વા દીપ્તે વાગ્નૌ પ્રદીપિતા
રાવણં નોપતિષ્ઠેયં કિં પ્રલાપેન વશ્ ચિરમ્

ખ્યાતઃ પ્રાજ્ઞઃ કૃતજ્ઞશ્ ચ સાનુક્રોશશ્ ચ રાઘવઃ
સદ્વૃત્તો નિરનુક્રોશઃ શઙ્કે મદ્ભાગ્યસંક્ષયાત્

રાક્ષસાનાં જનસ્થાને સહસ્રાણિ ચતુર્દશ
યેનૈકેન નિરસ્તાનિ સ માં કિં નાભિપદ્યતે

નિરુદ્ધા રાવણેનાહમ્ અલ્પવીર્યેણ રક્ષસા
સમર્થઃ ખલુ મે ભર્તા રાવણં હન્તુમ્ આહવે

વિરાધો દણ્ડકારણ્યે યેન રાક્ષસપુંગવઃ
રણે રામેણ નિહતઃ સ માં કિં નાભિપદ્યતે

કામં મધ્યે સમુદ્રસ્ય લઙ્કેયં દુષ્પ્રધર્ષણા
ન તુ રાઘવબાણાનાં ગતિરોધી હ વિદ્યતે

કિં નુ તત્ કારણં યેન રામો દૃઢપરાક્રમઃ
રક્ષસાપહૃતાં ભાર્યામ્ ઇષ્ટાં નાભ્યવપદ્યતે

ઇહસ્થાં માં ન જાનીતે શઙ્કે લક્ષ્મણપૂર્વજઃ
જાનન્ન્ અપિ હિ તેજસ્વી ધર્ષણાં મર્ષયિષ્યતિ

હૃતેતિ યો ઽધિગત્વા માં રાઘવાય નિવેદયેત્
ગૃધ્રરાજો ઽપિ સ રણે રાવણેન નિપાતિતઃ

કૃતં કર્મ મહત્ તેન માં તદાભ્યવપદ્યતા
તિષ્ઠતા રાવણદ્વન્દ્વે વૃદ્ધેનાપિ જટાયુષા

યદિ મામ્ ઇહ જાનીયાદ્ વર્તમાનાં સ રાઘવઃ
અદ્ય બાણૈર્ અભિક્રુદ્ધઃ કુર્યાલ્ લોકમ્ અરાક્ષસં

વિધમેચ્ ચ પુરીં લઙ્કાં શોષયેચ્ ચ મહોદધિમ્
રાવણસ્ય ચ નીચસ્ય કીર્તિં નામ ચ નાશયેત્

તતો નિહતનથાનાં રાક્ષસીનાં ગૃહે ગૃહે
યથાહમ્ એવં રુદતી તથા ભૂયો ન સંશયઃ
અન્વિષ્ય રક્ષસાં લઙ્કાં કુર્યાદ્ રામઃ સલક્ષ્મણઃ

ન હિ તાભ્યાં રિપુર્ દૃષ્ટો મુહૂતમ્ અપિ જીવતિ
ચિતા ધૂમાકુલપથા ગૃધ્રમણ્ડલસંકુલા
અચિરેણ તુ લઙ્કેયં શ્મશાનસદૃશી ભવેત્

અચિરેણૈવ કાલેન પ્રાપ્સ્યામ્ય્ એવ મનોરથમ્
દુષ્પ્રસ્થાનો ઽયમ્ આખ્યાતિ સર્વેષાં વો વિપર્યયઃ

યાદૃશાનિ તુ દૃશ્યન્તે લઙ્કાયામ્ અશુભાનિ તુ
અચિરેણૈવ કાલેન ભવિષ્યતિ હતપ્રભા

નૂનં લઙ્કા હતે પાપે રાવણે રાક્ષસાધિપે
શોષં યાસ્યતિ દુર્ધર્ષા પ્રમદા વિધવા યથા

પુષ્યોત્સવસમૃદ્ધા ચ નષ્ટભર્ત્રી સરાક્ષસા
ભવિષ્યતિ પુરી લઙ્કા નષ્ટભર્ત્રી યથાઙ્ગના

નૂનં રાક્ષસકન્યાનાં રુદન્તીનાં ગૃહે ગૃહે
શ્રોષ્યામિ નચિરાદ્ એવ દુઃખાર્તાનામ્ ઇહ ધ્વનિમ્

સાન્ધકારા હતદ્યોતા હતરાક્ષસપુંગવા
ભવિષ્યતિ પુરી લઙ્કા નિર્દગ્ધા રામસાયકૈઃ

યદિ નામ સ શૂરો માં રામો રક્તાન્તલોચનઃ
જાનીયાદ્ વર્તમાનાં હિ રાવણસ્ય નિવેશને

અનેન તુ નૃશંસેન રાવણેનાધમેન મે
સમયો યસ્ તુ નિર્દિષ્ટસ્ તસ્ય કાલો ઽયમ્ આગતઃ

અકાર્યં યે ન જાનન્તિ નૈરૃતાઃ પાપકારિણઃ
અધર્માત્ તુ મહોત્પાતો ભવિષ્યતિ હિ સામ્પ્રતમ્

નૈતે ધર્મં વિજાનન્તિ રાક્ષસાઃ પિશિતાશનાઃ
ધ્રુવં માં પ્રાતરાશાર્થે રાક્ષસઃ કલ્પયિષ્યતિ

સાહં કથં કરિષ્યામિ તં વિના પ્રિયદર્શનમ્
રામં રક્તાન્તનયનમ્ અપશ્યન્તી સુદુઃખિતા

યદિ કશ્ ચિત્ પ્રદાતા મે વિષસ્યાદ્ય ભવેદ્ ઇહ
ક્ષિપ્રં વૈવસ્વતં દેવં પશ્યેયં પતિના વિના

નાજાનાજ્ જીવતીં રામઃ સ માં લક્ષ્મણપૂર્વજઃ
જાનન્તૌ તૌ ન કુર્યાતાં નોર્વ્યાં હિ મમ માર્ગણમ્

નૂનં મમૈવ શોકેન સ વીરો લક્ષ્મણાગ્રજઃ
દેવલોકમ્ ઇતો યાતસ્ ત્યક્ત્વા દેહં મહીતલે

ધન્યા દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ ચ પરમર્ષયઃ
મમ પશ્યન્તિ યે નાથં રામં રાજીવલોચનમ્

અથ વા ન હિ તસ્યાર્થે ધર્મકામસ્ય ધીમતઃ
મયા રામસ્ય રાજર્ષેર્ ભાર્યયા પરમાત્મનઃ

દૃશ્યમાને ભવેત્ પ્રીતઃ સૌહૃદં નાસ્ત્ય્ અપશ્યતઃ
નાશયન્તિ કૃતઘ્રાસ્ તુ ન રામો નાશયિષ્યતિ

કિં નુ મે ન ગુણાઃ કે ચિત્ કિં વા ભાગ્ય ક્ષયો હિ મે
યાહં સીતા વરાર્હેણ હીના રામેણ ભામિની

શ્રેયો મે જીવિતાન્ મર્તું વિહીના યા મહાત્મના
રામાદ્ અક્લિષ્ટચારિત્રાચ્ છૂરાચ્ છત્રુનિબર્હણાત્

અથ વા ન્યસ્તશસ્ત્રૌ તૌ વને મૂલફલાશનૌ
ભ્રાતરૌ હિ નર શ્રેષ્ઠૌ ચરન્તૌ વનગોચરૌ

અથ વા રાક્ષસેન્દ્રેણ રાવણેન દુરાત્મના
છદ્મના ઘાતિતૌ શૂરૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ

સાહમ્ એવંગતે કાલે મર્તુમ્ ઇચ્છામિ સર્વથા
ન ચ મે વિહિતો મૃત્યુર્ અસ્મિન્ દુઃખે ઽપિ વર્તતિ

ધન્યાઃ ખલુ મહાત્માનો મુનયઃ સત્યસંમતાઃ
જિતાત્માનો મહાભાગા યેષાં ન સ્તઃ પ્રિયાપ્રિયે

પ્રિયાન્ ન સંભવેદ્ દુઃખમ્ અપ્રિયાદ્ અધિકં ભયમ્
તાભ્યાં હિ યે વિયુજ્યન્તે નમસ્ તેષાં મહાત્મનામ્

સાહં ત્યક્તા પ્રિયેણેહ રામેણ વિદિતાત્મના
પ્રાણાંસ્ ત્યક્ષ્યામિ પાપસ્ય રાવણસ્ય ગતા વશમ્