रामायण · अध्याय 5.009

अवधूय च तां बुद्धिं बभूवावस्थितस् तदा
जगाम चापरां चिन्तां सीतां प्रति महाकपिः

न रामेण वियुक्ता सा स्वप्तुम् अर्हति भामिनी
न भोक्तुं नाप्य् अलंकर्तुं न पानम् उपसेवितुम्

नान्यं नरम् उपस्थातुं सुराणाम् अपि चेश्वरम्
न हि रामसमः कश् चिद् विद्यते त्रिदशेष्व् अपि
अन्येयम् इति निश्चित्य पानभूमौ चचार सः

क्रीडितेनापराः क्लान्ता गीतेन च तथा पराः
नृत्तेन चापराः क्लान्ताः पानविप्रहतास् तथा

मुरजेषु मृदङ्गेषु पीठिकासु च संस्थिताः
तथास्तरणमुख्य्येषु संविष्टाश् चापराः स्त्रियः

अङ्गनानां सहस्रेण भूषितेन विभूषणैः
रूपसंलापशीलेन युक्तगीतार्थभाषिणा

देशकालाभियुक्तेन युक्तवाक्याभिधायिना
रताभिरतसंसुप्तं ददर्श हरियूथपः

तासां मध्ये महाबाहुः शुशुभे राक्षसेश्वरः
गोष्ठे महति मुख्यानां गवां मध्ये यथा वृषः

स राक्षसेन्द्रः शुशुभे ताभिः परिवृतः स्वयम्
करेणुभिर् यथारण्यं परिकीर्णो महाद्विपः

सर्वकामैर् उपेतां च पानभूमिं महात्मनः
ददर्श कपिशार्दूलस् तस्य रक्षःपतेर् गृहे

मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च भागशः
तत्र न्यस्तानि मांसानि पानभूमौ ददर्श सः

रौक्मेषु च विशलेषु भाजनेष्व् अर्धभक्षितान्
ददर्श कपिशार्दूल मयूरान् कुक्कुटांस् तथा

वराहवार्ध्राणसकान् दधिसौवर्चलायुतान्
शल्यान् मृगमयूरांश् च हनूमान् अन्ववैक्षत

कृकरान् विविधान् सिद्धांश् चकोरान् अर्धभक्षितान्
महिषान् एकशल्यांश् च छागांश् च कृतनिष्ठितान्
लेख्यम् उच्चावचं पेयं भोज्यानि विविधानि च

तथाम्ललवणोत्तंसैर् विविधै रागषाडवैः
हार नूपुरकेयूरैर् अपविद्धैर् महाधनैः

पानभाजनविक्षिप्तैः फलैश् च विविधैर् अपि
कृतपुष्पोपहारा भूर् अधिकं पुष्यति श्रियम्

तत्र तत्र च विन्यस्तैः सुश्लिष्टैः शयनासनैः
पानभूमिर् विना वह्निं प्रदीप्तेवोपलक्ष्यते

बहुप्रकारैर् विविधैर् वरसंस्कारसंस्कृतैः
मांसैः कुशलसंयुक्तैः पानभूमिगतैः पृथक्

दिव्याः प्रसन्ना विविधाः सुराः कृतसुरा अपि
शर्करासवमाध्वीकाः पुष्पासवफलासवाः
वासचूर्णैश् च विविधैर् मृष्टास् तैस् तैः पृथक्पृथक्

संतता शुशुभे भूमिर् माल्यैश् च बहुसंस्थितैः
हिरण्मयैश् च करकैर् भाजनैः स्फाटिकैर् अपि
जाम्बूनदमयैश् चान्यैः करकैर् अभिसंवृता

राजतेषु च कुम्भेषु जाम्बूनदमयेषु च
पानश्रेष्ठं तदा भूरि कपिस् तत्र ददर्श ह

सो ऽपश्यच् छातकुम्भानि शीधोर् मणिमयानि च
राजतानि च पूर्णानि भाजनानि महाकपिः

क्व चिद् अर्धावशेषाणि क्व चित् पीतानि सर्वशः
क्व चिन् नैव प्रपीतानि पानानि स ददर्श ह

क्व चिद् भक्ष्यांश् च विविधान् क्व चित् पानानि भागशः
क्व चिद् अन्नावशेषाणि पश्यन् वै विचचार ह

क्व चित् प्रभिन्नैः करकैः क्व चिद् आलोडितैर् घटैः
क्व चित् संपृक्तमाल्यानि जलानि च फलानि च

शयनान्य् अत्र नारीणां शून्यानि बहुधा पुनः
परस्परं समाश्लिष्य काश् चित् सुप्ता वराङ्गनाः

का चिच् च वस्त्रम् अन्यस्या अपहृत्योपगुह्य च
उपगम्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता

तासाम् उच्छ्वासवातेन वस्त्रं माल्यं च गात्रजम्
नात्यर्थं स्पन्दते चित्रं प्राप्य मन्दम् इवानिलम्

चन्दनस्य च शीतस्य शीधोर् मधुरसस्य च
विविधस्य च माल्यस्य पुष्पस्य विविधस्य च

बहुधा मारुतस् तत्र गन्धं विविधम् उद्वहन्
स्नानानां चन्दनानां च धूपानां चैव मूर्छितः
प्रववौ सुरभिर् गन्धो विमाने पुष्पके तदा

श्यामावदातास् तत्रान्याः काश् चित् कृष्णा वराङ्गनाः
काश् चित् काञ्चनवर्णाङ्ग्यः प्रमदा राक्षसालये

तासां निद्रावशत्वाच् च मदनेन विमूर्छितम्
पद्मिनीनां प्रसुप्तानां रूपम् आसीद् यथैव हि

एवं सर्वम् अशेषेण रावणान्तःपुरं कपिः
ददर्श सुमहातेजा न ददर्श च जानकीम्

निरीक्षमाणश् च ततस् ताः स्त्रियः स महाकपिः
जगाम महतीं चिन्तां धर्मसाध्वसशङ्कितः

परदारावरोधस्य प्रसुप्तस्य निरीक्षणम्
इदं खलु ममात्यर्थं धर्मलोपं करिष्यति

न हि मे परदाराणां दृष्टिर् विषयवर्तिनी
अयं चात्र मया दृष्टः परदारपरिग्रहः

तस्य प्रादुरभूच् चिन्तापुनर् अन्या मनस्विनः
निश्चितैकान्तचित्तस्य कार्यनिश्चयदर्शिनी

कामं दृष्ट्वा मया सर्वा विश्वस्ता रावणस्त्रियः
न तु मे मनसः किं चिद् वैकृत्यम् उपपद्यते

मनो हि हेतुः सर्वेषाम् इन्द्रियाणां प्रवर्तते
शुभाशुभास्व् अवस्थासु तच् च मे सुव्यवस्थितम्

नान्यत्र हि मया शक्या वैदेही परिमार्गितुम्
स्त्रियो हि स्त्रीषु दृश्यन्ते सदा संपरिमार्गणे

यस्य सत्त्वस्य या योनिस् तस्यां तत् परिमार्ग्यते
न शक्यं प्रमदा नष्टा मृगीषु परिमार्गितुम्

तद् इदं मार्गितं तावच् छुद्धेन मनसा मया
रावणान्तःपुरं सरं दृश्यते न च जानकी

देवगन्धर्वकन्याश् च नागकन्याश् च वीर्यवान्
अवेक्षमाणो हनुमान् नैवापश्यत जानकीम्

ताम् अपश्यन् कपिस् तत्र पश्यंश् चान्या वरस्त्रियः
अपक्रम्य तदा वीरः प्रध्यातुम् उपचक्रमे