રામાયણ · અધ્યાય 5.009

અવધૂય ચ તાં બુદ્ધિં બભૂવાવસ્થિતસ્ તદા
જગામ ચાપરાં ચિન્તાં સીતાં પ્રતિ મહાકપિઃ

ન રામેણ વિયુક્તા સા સ્વપ્તુમ્ અર્હતિ ભામિની
ન ભોક્તું નાપ્ય્ અલંકર્તું ન પાનમ્ ઉપસેવિતુમ્

નાન્યં નરમ્ ઉપસ્થાતું સુરાણામ્ અપિ ચેશ્વરમ્
ન હિ રામસમઃ કશ્ ચિદ્ વિદ્યતે ત્રિદશેષ્વ્ અપિ
અન્યેયમ્ ઇતિ નિશ્ચિત્ય પાનભૂમૌ ચચાર સઃ

ક્રીડિતેનાપરાઃ ક્લાન્તા ગીતેન ચ તથા પરાઃ
નૃત્તેન ચાપરાઃ ક્લાન્તાઃ પાનવિપ્રહતાસ્ તથા

મુરજેષુ મૃદઙ્ગેષુ પીઠિકાસુ ચ સંસ્થિતાઃ
તથાસ્તરણમુખ્ય્યેષુ સંવિષ્ટાશ્ ચાપરાઃ સ્ત્રિયઃ

અઙ્ગનાનાં સહસ્રેણ ભૂષિતેન વિભૂષણૈઃ
રૂપસંલાપશીલેન યુક્તગીતાર્થભાષિણા

દેશકાલાભિયુક્તેન યુક્તવાક્યાભિધાયિના
રતાભિરતસંસુપ્તં દદર્શ હરિયૂથપઃ

તાસાં મધ્યે મહાબાહુઃ શુશુભે રાક્ષસેશ્વરઃ
ગોષ્ઠે મહતિ મુખ્યાનાં ગવાં મધ્યે યથા વૃષઃ

સ રાક્ષસેન્દ્રઃ શુશુભે તાભિઃ પરિવૃતઃ સ્વયમ્
કરેણુભિર્ યથારણ્યં પરિકીર્ણો મહાદ્વિપઃ

સર્વકામૈર્ ઉપેતાં ચ પાનભૂમિં મહાત્મનઃ
દદર્શ કપિશાર્દૂલસ્ તસ્ય રક્ષઃપતેર્ ગૃહે

મૃગાણાં મહિષાણાં ચ વરાહાણાં ચ ભાગશઃ
તત્ર ન્યસ્તાનિ માંસાનિ પાનભૂમૌ દદર્શ સઃ

રૌક્મેષુ ચ વિશલેષુ ભાજનેષ્વ્ અર્ધભક્ષિતાન્
દદર્શ કપિશાર્દૂલ મયૂરાન્ કુક્કુટાંસ્ તથા

વરાહવાર્ધ્રાણસકાન્ દધિસૌવર્ચલાયુતાન્
શલ્યાન્ મૃગમયૂરાંશ્ ચ હનૂમાન્ અન્વવૈક્ષત

કૃકરાન્ વિવિધાન્ સિદ્ધાંશ્ ચકોરાન્ અર્ધભક્ષિતાન્
મહિષાન્ એકશલ્યાંશ્ ચ છાગાંશ્ ચ કૃતનિષ્ઠિતાન્
લેખ્યમ્ ઉચ્ચાવચં પેયં ભોજ્યાનિ વિવિધાનિ ચ

તથામ્લલવણોત્તંસૈર્ વિવિધૈ રાગષાડવૈઃ
હાર નૂપુરકેયૂરૈર્ અપવિદ્ધૈર્ મહાધનૈઃ

પાનભાજનવિક્ષિપ્તૈઃ ફલૈશ્ ચ વિવિધૈર્ અપિ
કૃતપુષ્પોપહારા ભૂર્ અધિકં પુષ્યતિ શ્રિયમ્

તત્ર તત્ર ચ વિન્યસ્તૈઃ સુશ્લિષ્ટૈઃ શયનાસનૈઃ
પાનભૂમિર્ વિના વહ્નિં પ્રદીપ્તેવોપલક્ષ્યતે

બહુપ્રકારૈર્ વિવિધૈર્ વરસંસ્કારસંસ્કૃતૈઃ
માંસૈઃ કુશલસંયુક્તૈઃ પાનભૂમિગતૈઃ પૃથક્

દિવ્યાઃ પ્રસન્ના વિવિધાઃ સુરાઃ કૃતસુરા અપિ
શર્કરાસવમાધ્વીકાઃ પુષ્પાસવફલાસવાઃ
વાસચૂર્ણૈશ્ ચ વિવિધૈર્ મૃષ્ટાસ્ તૈસ્ તૈઃ પૃથક્પૃથક્

સંતતા શુશુભે ભૂમિર્ માલ્યૈશ્ ચ બહુસંસ્થિતૈઃ
હિરણ્મયૈશ્ ચ કરકૈર્ ભાજનૈઃ સ્ફાટિકૈર્ અપિ
જામ્બૂનદમયૈશ્ ચાન્યૈઃ કરકૈર્ અભિસંવૃતા

રાજતેષુ ચ કુમ્ભેષુ જામ્બૂનદમયેષુ ચ
પાનશ્રેષ્ઠં તદા ભૂરિ કપિસ્ તત્ર દદર્શ હ

સો ઽપશ્યચ્ છાતકુમ્ભાનિ શીધોર્ મણિમયાનિ ચ
રાજતાનિ ચ પૂર્ણાનિ ભાજનાનિ મહાકપિઃ

ક્વ ચિદ્ અર્ધાવશેષાણિ ક્વ ચિત્ પીતાનિ સર્વશઃ
ક્વ ચિન્ નૈવ પ્રપીતાનિ પાનાનિ સ દદર્શ હ

ક્વ ચિદ્ ભક્ષ્યાંશ્ ચ વિવિધાન્ ક્વ ચિત્ પાનાનિ ભાગશઃ
ક્વ ચિદ્ અન્નાવશેષાણિ પશ્યન્ વૈ વિચચાર હ

ક્વ ચિત્ પ્રભિન્નૈઃ કરકૈઃ ક્વ ચિદ્ આલોડિતૈર્ ઘટૈઃ
ક્વ ચિત્ સંપૃક્તમાલ્યાનિ જલાનિ ચ ફલાનિ ચ

શયનાન્ય્ અત્ર નારીણાં શૂન્યાનિ બહુધા પુનઃ
પરસ્પરં સમાશ્લિષ્ય કાશ્ ચિત્ સુપ્તા વરાઙ્ગનાઃ

કા ચિચ્ ચ વસ્ત્રમ્ અન્યસ્યા અપહૃત્યોપગુહ્ય ચ
ઉપગમ્યાબલા સુપ્તા નિદ્રાબલપરાજિતા

તાસામ્ ઉચ્છ્વાસવાતેન વસ્ત્રં માલ્યં ચ ગાત્રજમ્
નાત્યર્થં સ્પન્દતે ચિત્રં પ્રાપ્ય મન્દમ્ ઇવાનિલમ્

ચન્દનસ્ય ચ શીતસ્ય શીધોર્ મધુરસસ્ય ચ
વિવિધસ્ય ચ માલ્યસ્ય પુષ્પસ્ય વિવિધસ્ય ચ

બહુધા મારુતસ્ તત્ર ગન્ધં વિવિધમ્ ઉદ્વહન્
સ્નાનાનાં ચન્દનાનાં ચ ધૂપાનાં ચૈવ મૂર્છિતઃ
પ્રવવૌ સુરભિર્ ગન્ધો વિમાને પુષ્પકે તદા

શ્યામાવદાતાસ્ તત્રાન્યાઃ કાશ્ ચિત્ કૃષ્ણા વરાઙ્ગનાઃ
કાશ્ ચિત્ કાઞ્ચનવર્ણાઙ્ગ્યઃ પ્રમદા રાક્ષસાલયે

તાસાં નિદ્રાવશત્વાચ્ ચ મદનેન વિમૂર્છિતમ્
પદ્મિનીનાં પ્રસુપ્તાનાં રૂપમ્ આસીદ્ યથૈવ હિ

એવં સર્વમ્ અશેષેણ રાવણાન્તઃપુરં કપિઃ
દદર્શ સુમહાતેજા ન દદર્શ ચ જાનકીમ્

નિરીક્ષમાણશ્ ચ તતસ્ તાઃ સ્ત્રિયઃ સ મહાકપિઃ
જગામ મહતીં ચિન્તાં ધર્મસાધ્વસશઙ્કિતઃ

પરદારાવરોધસ્ય પ્રસુપ્તસ્ય નિરીક્ષણમ્
ઇદં ખલુ મમાત્યર્થં ધર્મલોપં કરિષ્યતિ

ન હિ મે પરદારાણાં દૃષ્ટિર્ વિષયવર્તિની
અયં ચાત્ર મયા દૃષ્ટઃ પરદારપરિગ્રહઃ

તસ્ય પ્રાદુરભૂચ્ ચિન્તાપુનર્ અન્યા મનસ્વિનઃ
નિશ્ચિતૈકાન્તચિત્તસ્ય કાર્યનિશ્ચયદર્શિની

કામં દૃષ્ટ્વા મયા સર્વા વિશ્વસ્તા રાવણસ્ત્રિયઃ
ન તુ મે મનસઃ કિં ચિદ્ વૈકૃત્યમ્ ઉપપદ્યતે

મનો હિ હેતુઃ સર્વેષામ્ ઇન્દ્રિયાણાં પ્રવર્તતે
શુભાશુભાસ્વ્ અવસ્થાસુ તચ્ ચ મે સુવ્યવસ્થિતમ્

નાન્યત્ર હિ મયા શક્યા વૈદેહી પરિમાર્ગિતુમ્
સ્ત્રિયો હિ સ્ત્રીષુ દૃશ્યન્તે સદા સંપરિમાર્ગણે

યસ્ય સત્ત્વસ્ય યા યોનિસ્ તસ્યાં તત્ પરિમાર્ગ્યતે
ન શક્યં પ્રમદા નષ્ટા મૃગીષુ પરિમાર્ગિતુમ્

તદ્ ઇદં માર્ગિતં તાવચ્ છુદ્ધેન મનસા મયા
રાવણાન્તઃપુરં સરં દૃશ્યતે ન ચ જાનકી

દેવગન્ધર્વકન્યાશ્ ચ નાગકન્યાશ્ ચ વીર્યવાન્
અવેક્ષમાણો હનુમાન્ નૈવાપશ્યત જાનકીમ્

તામ્ અપશ્યન્ કપિસ્ તત્ર પશ્યંશ્ ચાન્યા વરસ્ત્રિયઃ
અપક્રમ્ય તદા વીરઃ પ્રધ્યાતુમ્ ઉપચક્રમે