रामायण · अध्याय 5.007

तस्यालयवरिष्ठस्य मध्ये विपुलम् आयतम्
ददर्श भवनश्रेष्ठं हनूमान् मारुतात्मजः

अर्धयोजनविस्तीर्णम् आयतं योजनं हि तत्
भवनं राक्षसेन्द्रस्य बहुप्रासादसंकुलम्

मार्गमाणस् तु वैदेहीं सीताम् आयतलोचनाम्
सर्वतः परिचक्राम हनूमान् अरिसूदनः

चतुर्विषाणैर् द्विरदैस् त्रिविषाणैस् तथैव च
परिक्षिप्तम् असंबाधं रक्ष्यमाणम् उदायुधैः

राक्षसीभिश् च पत्नीभी रावणस्य निवेशनम्
आहृताभिश् च विक्रम्य राजकन्याभिर् आवृतम्

तन् नक्रमकराकीर्णं तिमिंगिलझषाकुलम्
वायुवेगसमाधूतं पन्नगैर् इव सागरम्

या हि वैश्वरणे लक्ष्मीर् या चेन्द्रे हरिवाहने
सा रावणगृहे सर्वा नित्यम् एवानपायिनी

या च राज्ञः कुबेरस्य यमस्य वरुणस्य च
तादृशी तद् विशिष्टा वा ऋद्धी रक्षो गृहेष्व् इह

तस्य हर्म्यस्य मध्यस्थं वेश्म चान्यत् सुनिर्मितम्
बहुनिर्यूह संकीर्णं ददर्श पवनात्मजः

ब्रह्मणो ऽर्थे कृतं दिव्यं दिवि यद् विश्वकर्मणा
विमानं पुष्पकं नाम सर्वरत्नविभूषितम्

परेण तपसा लेभे यत् कुबेरः पितामहात्
कुबेरम् ओजसा जित्वा लेभे तद् राक्षसेश्वरः

ईहा मृगसमायुक्तैः कार्यस्वरहिरण्मयैः
सुकृतैर् आचितं स्तम्भैः प्रदीप्तम् इव च श्रिया

मेरुमन्दरसंकाशैर् उल्लिखद्भिर् इवाम्बरम्
कूटागारैः शुभाकारैः सर्वतः समलंकृतम्

ज्वलनार्कप्रतीकाशं सुकृतं विश्वकर्मणा
हेमसोपानसंयुक्तं चारुप्रवरवेदिकम्

जालवातायनैर् युक्तं काञ्चनैः स्थाटिकैर् अपि
इन्द्रनीलमहानीलमणिप्रवरवेदिकम्
विमानं पुष्पकं दिव्यम् आरुरोह महाकपिः

तत्रस्थः स तदा गन्धं पानभक्ष्यान्नसंभवम्
दिव्यं संमूर्छितं जिघ्रन् रूपवन्तम् इवानिलम्

स गन्धस् तं महासत्त्वं बन्धुर् बन्धुम् इवोत्तमम्
इत एहीत्य् उवाचेव तत्र यत्र स रावणः

ततस् तां प्रस्थितः शालां ददर्श महतीं शुभाम्
रावणस्य मनःकान्तां कान्ताम् इव वरस्त्रियम्

मणिसोपानविकृतां हेमजालविराजिताम्
स्फाटिकैर् आवृततलां दन्तान्तरितरूपिकाम्

मुक्ताभिश् च प्रवालैश् च रूप्यचामीकरैर् अपि
विभूषितां मणिस्तम्भैः सुबहुस्तम्भभूषिताम्

समैर् ऋजुभिर् अत्युच्चैः समन्तात् सुविभूषितैः
स्तम्भैः पक्षैर् इवात्युच्चैर् दिवं संप्रस्थिताम् इव

महत्या कुथयास्त्रीणं पृथिवीलक्षणाङ्कया
पृथिवीम् इव विस्तीर्णां सराष्ट्रगृहमालिनीम्

नादितां मत्तविहगैर् दिव्यगन्धाधिवासिताम्
परार्ध्यास्तरणोपेतां रक्षोऽधिपनिषेविताम्

धूम्राम् अगरुधूपेन विमलां हंसपाण्डुराम्
चित्रां पुष्पोपहारेण कल्माषीम् इव सुप्रभाम्

मनःसंह्लादजननीं वर्णस्यापि प्रसादिनीम्
तां शोकनाशिनीं दिव्यां श्रियः संजननीम् इव

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थैस् तु पञ्च पञ्चभिर् उत्तमैः
तर्पयाम् आस मातेव तदा रावणपालिता

स्वर्गो ऽयं देवलोको ऽयम् इन्द्रस्येयं पुरी भवेत्
सिद्धिर् वेयं परा हि स्याद् इत्य् अमन्यत मारुतिः

प्रध्यायत इवापश्यत् प्रदीपांस् तत्र काञ्चनान्
धूर्तान् इव महाधूर्तैर् देवनेन पराजितान्

दीपानां च प्रकाशेन तेजसा रावणस्य च
अर्चिर्भिर् भूषणानां च प्रदीप्तेत्य् अभ्यमन्यत

ततो ऽपश्यत् कुथासीनं नानावर्णाम्बरस्रजम्
सहस्रं वरनारीणां नानावेषविभूषितम्

परिवृत्ते ऽर्धरात्रे तु पाननिद्रावशं गतम्
क्रीडित्वोपरतं रात्रौ सुष्वाप बलवत् तदा

तत् प्रसुप्तं विरुरुचे निःशब्दान्तरभूषणम्
निःशब्दहंसभ्रमरं यथा पद्मवनं महत्

तासां संवृतदन्तानि मीलिताक्षाणि मारुतिः
अपश्यत् पद्मगन्धीनि वदनानि सुयोषिताम्

प्रबुद्धानीव पद्मानि तासां भूत्वा क्षपाक्षये
पुनःसंवृतपत्राणि रात्राव् इव बभुस् तदा

इमानि मुखपद्मानि नियतं मत्तषट्पदाः
अम्बुजानीव फुल्लानि प्रार्थयन्ति पुनः पुनः

इति वामन्यत श्रीमान् उपपत्त्या महाकपिः
मेने हि गुणतस् तानि समानि सलिलोद्भवैः

सा तस्य शुशुभे शाला ताभिः स्त्रीभिर् विराजिता
शारदीव प्रसन्ना द्यौस् ताराभिर् अभिशोभिता

स च ताभिः परिवृतः शुशुभे राक्षसाधिपः
यथा ह्य् उडुपतिः श्रीमांस् ताराभिर् अभिसंवृतः

याश् च्यवन्ते ऽम्बरात् ताराः पुण्यशेषसमावृताः
इमास् ताः संगताः कृत्स्ना इति मेने हरिस् तदा

ताराणाम् इव सुव्यक्तं महतीनां शुभार्चिषाम्
प्रभावर्णप्रसादाश् च विरेजुस् तत्र योषिताम्

व्यावृत्तगुरुपीनस्रक्प्रकीर्णवरभूषणाः
पानव्यायामकालेषु निद्रापहृतचेतसः

व्यावृत्ततिलकाः काश् चित् काश् चिद् उद्भ्रान्तनूपुराः
पार्श्वे गलितहाराश् च काश् चित् परमयोषितः

मुखा हारवृताश् चान्याः काश् चित् प्रस्रस्तवाससः
व्याविद्धरशना दामाः किशोर्य इव वाहिताः

सुकुण्डलधराश् चान्या विच्छिन्नमृदितस्रजः
गजेन्द्रमृदिताः फुल्ला लता इव महावने

चन्द्रांशुकिरणाभाश् च हाराः कासां चिद् उत्कटाः
हंसा इव बभुः सुप्ताः स्तनमध्येषु योषिताम्

अपरासां च वैदूर्याः कादम्बा इव पक्षिणः
हेमसूत्राणि चान्यासां चक्रवाका इवाभवन्

हंसकारण्डवाकीर्णाश् चक्रवाकोपशोभिताः
आपगा इव ता रेजुर् जघनैः पुलिनैर् इव

किङ्किणीजालसंकाशास् ता हेमविपुलाम्बुजाः
भावग्राहा यशस्तीराः सुप्ता नद्य इवाबभुः

मृदुष्व् अङ्गेषु कासां चित् कुचाग्रेषु च संस्थिताः
बभूवुर् भूषणानीव शुभा भूषणराजयः

अंशुकान्ताश् च कासां चिन् मुखमारुतकम्पिताः
उपर्य् उपरि वक्त्राणां व्याधूयन्ते पुनः पुनः

ताः पाताका इवोद्धूताः पत्नीनां रुचिरप्रभाः
नानावर्णसुवर्णानां वक्त्रमूलेषु रेजिरे

ववल्गुश् चात्र कासां चित् कुण्डलानि शुभार्चिषाम्
मुखमारुतसंसर्गान् मन्दं मन्दं सुयोषिताम्

शर्करासवगन्धः स प्रकृत्या सुरभिः सुखः
तासां वदननिःश्वासः सिषेवे रावणं तदा

रावणाननशङ्काश् च काश् चिद् रावणयोषितः
मुखानि स्म सपत्नीनाम् उपाजिघ्रन् पुनः पुनः

अत्यर्थं सक्तमनसो रावणे ता वरस्त्रियः
अस्वतन्त्राः सपत्नीनां प्रियम् एवाचरंस् तदा

बाहून् उपनिधायान्याः पारिहार्य विभूषिताः
अंशुकानि च रम्याणि प्रमदास् तत्र शिश्यिरे

अन्या वक्षसि चान्यस्यास् तस्याः का चित् पुनर् भुजम्
अपरा त्व् अङ्कम् अन्यस्यास् तस्याश् चाप्य् अपरा भुजौ

ऊरुपार्श्वकटीपृष्ठम् अन्योन्यस्य समाश्रिताः
परस्परनिविष्टाङ्ग्यो मदस्नेहवशानुगाः

अन्योन्यस्याङ्गसंस्पर्शात् प्रीयमाणाः सुमध्यमाः
एकीकृतभुजाः सर्वाः सुषुपुस् तत्र योषितः

अन्योन्यभुजसूत्रेण स्त्रीमालाग्रथिता हि सा
मालेव ग्रथिता सूत्रे शुशुभे मत्तषट्पदा

लतानां माधवे मासि फुल्लानां वायुसेवनात्
अन्योन्यमालाग्रथितं संसक्तकुसुमोच्चयम्

व्यतिवेष्टितसुस्कन्थम् अन्योन्यभ्रमराकुलम्
आसीद् वनम् इवोद्धूतं स्त्रीवनं रावणस्य तत्

उचितेष्व् अपि सुव्यक्तं न तासां योषितां तदा
विवेकः शक्य आधातुं भूषणाङ्गाम्बरस्रजाम्

रावणे सुखसंविष्टे ताः स्त्रियो विविधप्रभाः
ज्वलन्तः काञ्चना दीपाः प्रेक्षन्तानिमिषा इव

राजर्षिपितृदैत्यानां गन्धर्वाणां च योषितः
रक्षसां चाभवन् कन्यास् तस्य कामवशं गताः

न तत्र का चित् प्रमदा प्रसह्य वीर्योपपन्नेन गुणेन लब्धा
न चान्यकामापि न चान्यपूर्वा विना वरार्हां जनकात्मजां तु

न चाकुलीना न च हीनरूपा नादक्षिणा नानुपचार युक्ता
भार्याभवत् तस्य न हीनसत्त्वा न चापि कान्तस्य न कामनीया

बभूव बुद्धिस् तु हरीश्वरस्य यदीदृशी राघवधर्मपत्नी
इमा यथा राक्षसराजभार्याः सुजातम् अस्येति हि साधुबुद्धेः

पुनश् च सो ऽचिन्तयद् आर्तरूपो ध्रुवं विशिष्टा गुणतो हि सीता
अथायम् अस्यां कृतवान् महात्मा लङ्केश्वरः कष्टम् अनार्यकर्म