રામાયણ · અધ્યાય 5.007

તસ્યાલયવરિષ્ઠસ્ય મધ્યે વિપુલમ્ આયતમ્
દદર્શ ભવનશ્રેષ્ઠં હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ

અર્ધયોજનવિસ્તીર્ણમ્ આયતં યોજનં હિ તત્
ભવનં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય બહુપ્રાસાદસંકુલમ્

માર્ગમાણસ્ તુ વૈદેહીં સીતામ્ આયતલોચનામ્
સર્વતઃ પરિચક્રામ હનૂમાન્ અરિસૂદનઃ

ચતુર્વિષાણૈર્ દ્વિરદૈસ્ ત્રિવિષાણૈસ્ તથૈવ ચ
પરિક્ષિપ્તમ્ અસંબાધં રક્ષ્યમાણમ્ ઉદાયુધૈઃ

રાક્ષસીભિશ્ ચ પત્નીભી રાવણસ્ય નિવેશનમ્
આહૃતાભિશ્ ચ વિક્રમ્ય રાજકન્યાભિર્ આવૃતમ્

તન્ નક્રમકરાકીર્ણં તિમિંગિલઝષાકુલમ્
વાયુવેગસમાધૂતં પન્નગૈર્ ઇવ સાગરમ્

યા હિ વૈશ્વરણે લક્ષ્મીર્ યા ચેન્દ્રે હરિવાહને
સા રાવણગૃહે સર્વા નિત્યમ્ એવાનપાયિની

યા ચ રાજ્ઞઃ કુબેરસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ચ
તાદૃશી તદ્ વિશિષ્ટા વા ઋદ્ધી રક્ષો ગૃહેષ્વ્ ઇહ

તસ્ય હર્મ્યસ્ય મધ્યસ્થં વેશ્મ ચાન્યત્ સુનિર્મિતમ્
બહુનિર્યૂહ સંકીર્ણં દદર્શ પવનાત્મજઃ

બ્રહ્મણો ઽર્થે કૃતં દિવ્યં દિવિ યદ્ વિશ્વકર્મણા
વિમાનં પુષ્પકં નામ સર્વરત્નવિભૂષિતમ્

પરેણ તપસા લેભે યત્ કુબેરઃ પિતામહાત્
કુબેરમ્ ઓજસા જિત્વા લેભે તદ્ રાક્ષસેશ્વરઃ

ઈહા મૃગસમાયુક્તૈઃ કાર્યસ્વરહિરણ્મયૈઃ
સુકૃતૈર્ આચિતં સ્તમ્ભૈઃ પ્રદીપ્તમ્ ઇવ ચ શ્રિયા

મેરુમન્દરસંકાશૈર્ ઉલ્લિખદ્ભિર્ ઇવામ્બરમ્
કૂટાગારૈઃ શુભાકારૈઃ સર્વતઃ સમલંકૃતમ્

જ્વલનાર્કપ્રતીકાશં સુકૃતં વિશ્વકર્મણા
હેમસોપાનસંયુક્તં ચારુપ્રવરવેદિકમ્

જાલવાતાયનૈર્ યુક્તં કાઞ્ચનૈઃ સ્થાટિકૈર્ અપિ
ઇન્દ્રનીલમહાનીલમણિપ્રવરવેદિકમ્
વિમાનં પુષ્પકં દિવ્યમ્ આરુરોહ મહાકપિઃ

તત્રસ્થઃ સ તદા ગન્ધં પાનભક્ષ્યાન્નસંભવમ્
દિવ્યં સંમૂર્છિતં જિઘ્રન્ રૂપવન્તમ્ ઇવાનિલમ્

સ ગન્ધસ્ તં મહાસત્ત્વં બન્ધુર્ બન્ધુમ્ ઇવોત્તમમ્
ઇત એહીત્ય્ ઉવાચેવ તત્ર યત્ર સ રાવણઃ

તતસ્ તાં પ્રસ્થિતઃ શાલાં દદર્શ મહતીં શુભામ્
રાવણસ્ય મનઃકાન્તાં કાન્તામ્ ઇવ વરસ્ત્રિયમ્

મણિસોપાનવિકૃતાં હેમજાલવિરાજિતામ્
સ્ફાટિકૈર્ આવૃતતલાં દન્તાન્તરિતરૂપિકામ્

મુક્તાભિશ્ ચ પ્રવાલૈશ્ ચ રૂપ્યચામીકરૈર્ અપિ
વિભૂષિતાં મણિસ્તમ્ભૈઃ સુબહુસ્તમ્ભભૂષિતામ્

સમૈર્ ઋજુભિર્ અત્યુચ્ચૈઃ સમન્તાત્ સુવિભૂષિતૈઃ
સ્તમ્ભૈઃ પક્ષૈર્ ઇવાત્યુચ્ચૈર્ દિવં સંપ્રસ્થિતામ્ ઇવ

મહત્યા કુથયાસ્ત્રીણં પૃથિવીલક્ષણાઙ્કયા
પૃથિવીમ્ ઇવ વિસ્તીર્ણાં સરાષ્ટ્રગૃહમાલિનીમ્

નાદિતાં મત્તવિહગૈર્ દિવ્યગન્ધાધિવાસિતામ્
પરાર્ધ્યાસ્તરણોપેતાં રક્ષોઽધિપનિષેવિતામ્

ધૂમ્રામ્ અગરુધૂપેન વિમલાં હંસપાણ્ડુરામ્
ચિત્રાં પુષ્પોપહારેણ કલ્માષીમ્ ઇવ સુપ્રભામ્

મનઃસંહ્લાદજનનીં વર્ણસ્યાપિ પ્રસાદિનીમ્
તાં શોકનાશિનીં દિવ્યાં શ્રિયઃ સંજનનીમ્ ઇવ

ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થૈસ્ તુ પઞ્ચ પઞ્ચભિર્ ઉત્તમૈઃ
તર્પયામ્ આસ માતેવ તદા રાવણપાલિતા

સ્વર્ગો ઽયં દેવલોકો ઽયમ્ ઇન્દ્રસ્યેયં પુરી ભવેત્
સિદ્ધિર્ વેયં પરા હિ સ્યાદ્ ઇત્ય્ અમન્યત મારુતિઃ

પ્રધ્યાયત ઇવાપશ્યત્ પ્રદીપાંસ્ તત્ર કાઞ્ચનાન્
ધૂર્તાન્ ઇવ મહાધૂર્તૈર્ દેવનેન પરાજિતાન્

દીપાનાં ચ પ્રકાશેન તેજસા રાવણસ્ય ચ
અર્ચિર્ભિર્ ભૂષણાનાં ચ પ્રદીપ્તેત્ય્ અભ્યમન્યત

તતો ઽપશ્યત્ કુથાસીનં નાનાવર્ણામ્બરસ્રજમ્
સહસ્રં વરનારીણાં નાનાવેષવિભૂષિતમ્

પરિવૃત્તે ઽર્ધરાત્રે તુ પાનનિદ્રાવશં ગતમ્
ક્રીડિત્વોપરતં રાત્રૌ સુષ્વાપ બલવત્ તદા

તત્ પ્રસુપ્તં વિરુરુચે નિઃશબ્દાન્તરભૂષણમ્
નિઃશબ્દહંસભ્રમરં યથા પદ્મવનં મહત્

તાસાં સંવૃતદન્તાનિ મીલિતાક્ષાણિ મારુતિઃ
અપશ્યત્ પદ્મગન્ધીનિ વદનાનિ સુયોષિતામ્

પ્રબુદ્ધાનીવ પદ્માનિ તાસાં ભૂત્વા ક્ષપાક્ષયે
પુનઃસંવૃતપત્રાણિ રાત્રાવ્ ઇવ બભુસ્ તદા

ઇમાનિ મુખપદ્માનિ નિયતં મત્તષટ્પદાઃ
અમ્બુજાનીવ ફુલ્લાનિ પ્રાર્થયન્તિ પુનઃ પુનઃ

ઇતિ વામન્યત શ્રીમાન્ ઉપપત્ત્યા મહાકપિઃ
મેને હિ ગુણતસ્ તાનિ સમાનિ સલિલોદ્ભવૈઃ

સા તસ્ય શુશુભે શાલા તાભિઃ સ્ત્રીભિર્ વિરાજિતા
શારદીવ પ્રસન્ના દ્યૌસ્ તારાભિર્ અભિશોભિતા

સ ચ તાભિઃ પરિવૃતઃ શુશુભે રાક્ષસાધિપઃ
યથા હ્ય્ ઉડુપતિઃ શ્રીમાંસ્ તારાભિર્ અભિસંવૃતઃ

યાશ્ ચ્યવન્તે ઽમ્બરાત્ તારાઃ પુણ્યશેષસમાવૃતાઃ
ઇમાસ્ તાઃ સંગતાઃ કૃત્સ્ના ઇતિ મેને હરિસ્ તદા

તારાણામ્ ઇવ સુવ્યક્તં મહતીનાં શુભાર્ચિષામ્
પ્રભાવર્ણપ્રસાદાશ્ ચ વિરેજુસ્ તત્ર યોષિતામ્

વ્યાવૃત્તગુરુપીનસ્રક્પ્રકીર્ણવરભૂષણાઃ
પાનવ્યાયામકાલેષુ નિદ્રાપહૃતચેતસઃ

વ્યાવૃત્તતિલકાઃ કાશ્ ચિત્ કાશ્ ચિદ્ ઉદ્ભ્રાન્તનૂપુરાઃ
પાર્શ્વે ગલિતહારાશ્ ચ કાશ્ ચિત્ પરમયોષિતઃ

મુખા હારવૃતાશ્ ચાન્યાઃ કાશ્ ચિત્ પ્રસ્રસ્તવાસસઃ
વ્યાવિદ્ધરશના દામાઃ કિશોર્ય ઇવ વાહિતાઃ

સુકુણ્ડલધરાશ્ ચાન્યા વિચ્છિન્નમૃદિતસ્રજઃ
ગજેન્દ્રમૃદિતાઃ ફુલ્લા લતા ઇવ મહાવને

ચન્દ્રાંશુકિરણાભાશ્ ચ હારાઃ કાસાં ચિદ્ ઉત્કટાઃ
હંસા ઇવ બભુઃ સુપ્તાઃ સ્તનમધ્યેષુ યોષિતામ્

અપરાસાં ચ વૈદૂર્યાઃ કાદમ્બા ઇવ પક્ષિણઃ
હેમસૂત્રાણિ ચાન્યાસાં ચક્રવાકા ઇવાભવન્

હંસકારણ્ડવાકીર્ણાશ્ ચક્રવાકોપશોભિતાઃ
આપગા ઇવ તા રેજુર્ જઘનૈઃ પુલિનૈર્ ઇવ

કિઙ્કિણીજાલસંકાશાસ્ તા હેમવિપુલામ્બુજાઃ
ભાવગ્રાહા યશસ્તીરાઃ સુપ્તા નદ્ય ઇવાબભુઃ

મૃદુષ્વ્ અઙ્ગેષુ કાસાં ચિત્ કુચાગ્રેષુ ચ સંસ્થિતાઃ
બભૂવુર્ ભૂષણાનીવ શુભા ભૂષણરાજયઃ

અંશુકાન્તાશ્ ચ કાસાં ચિન્ મુખમારુતકમ્પિતાઃ
ઉપર્ય્ ઉપરિ વક્ત્રાણાં વ્યાધૂયન્તે પુનઃ પુનઃ

તાઃ પાતાકા ઇવોદ્ધૂતાઃ પત્નીનાં રુચિરપ્રભાઃ
નાનાવર્ણસુવર્ણાનાં વક્ત્રમૂલેષુ રેજિરે

વવલ્ગુશ્ ચાત્ર કાસાં ચિત્ કુણ્ડલાનિ શુભાર્ચિષામ્
મુખમારુતસંસર્ગાન્ મન્દં મન્દં સુયોષિતામ્

શર્કરાસવગન્ધઃ સ પ્રકૃત્યા સુરભિઃ સુખઃ
તાસાં વદનનિઃશ્વાસઃ સિષેવે રાવણં તદા

રાવણાનનશઙ્કાશ્ ચ કાશ્ ચિદ્ રાવણયોષિતઃ
મુખાનિ સ્મ સપત્નીનામ્ ઉપાજિઘ્રન્ પુનઃ પુનઃ

અત્યર્થં સક્તમનસો રાવણે તા વરસ્ત્રિયઃ
અસ્વતન્ત્રાઃ સપત્નીનાં પ્રિયમ્ એવાચરંસ્ તદા

બાહૂન્ ઉપનિધાયાન્યાઃ પારિહાર્ય વિભૂષિતાઃ
અંશુકાનિ ચ રમ્યાણિ પ્રમદાસ્ તત્ર શિશ્યિરે

અન્યા વક્ષસિ ચાન્યસ્યાસ્ તસ્યાઃ કા ચિત્ પુનર્ ભુજમ્
અપરા ત્વ્ અઙ્કમ્ અન્યસ્યાસ્ તસ્યાશ્ ચાપ્ય્ અપરા ભુજૌ

ઊરુપાર્શ્વકટીપૃષ્ઠમ્ અન્યોન્યસ્ય સમાશ્રિતાઃ
પરસ્પરનિવિષ્ટાઙ્ગ્યો મદસ્નેહવશાનુગાઃ

અન્યોન્યસ્યાઙ્ગસંસ્પર્શાત્ પ્રીયમાણાઃ સુમધ્યમાઃ
એકીકૃતભુજાઃ સર્વાઃ સુષુપુસ્ તત્ર યોષિતઃ

અન્યોન્યભુજસૂત્રેણ સ્ત્રીમાલાગ્રથિતા હિ સા
માલેવ ગ્રથિતા સૂત્રે શુશુભે મત્તષટ્પદા

લતાનાં માધવે માસિ ફુલ્લાનાં વાયુસેવનાત્
અન્યોન્યમાલાગ્રથિતં સંસક્તકુસુમોચ્ચયમ્

વ્યતિવેષ્ટિતસુસ્કન્થમ્ અન્યોન્યભ્રમરાકુલમ્
આસીદ્ વનમ્ ઇવોદ્ધૂતં સ્ત્રીવનં રાવણસ્ય તત્

ઉચિતેષ્વ્ અપિ સુવ્યક્તં ન તાસાં યોષિતાં તદા
વિવેકઃ શક્ય આધાતું ભૂષણાઙ્ગામ્બરસ્રજામ્

રાવણે સુખસંવિષ્ટે તાઃ સ્ત્રિયો વિવિધપ્રભાઃ
જ્વલન્તઃ કાઞ્ચના દીપાઃ પ્રેક્ષન્તાનિમિષા ઇવ

રાજર્ષિપિતૃદૈત્યાનાં ગન્ધર્વાણાં ચ યોષિતઃ
રક્ષસાં ચાભવન્ કન્યાસ્ તસ્ય કામવશં ગતાઃ

ન તત્ર કા ચિત્ પ્રમદા પ્રસહ્ય વીર્યોપપન્નેન ગુણેન લબ્ધા
ન ચાન્યકામાપિ ન ચાન્યપૂર્વા વિના વરાર્હાં જનકાત્મજાં તુ

ન ચાકુલીના ન ચ હીનરૂપા નાદક્ષિણા નાનુપચાર યુક્તા
ભાર્યાભવત્ તસ્ય ન હીનસત્ત્વા ન ચાપિ કાન્તસ્ય ન કામનીયા

બભૂવ બુદ્ધિસ્ તુ હરીશ્વરસ્ય યદીદૃશી રાઘવધર્મપત્ની
ઇમા યથા રાક્ષસરાજભાર્યાઃ સુજાતમ્ અસ્યેતિ હિ સાધુબુદ્ધેઃ

પુનશ્ ચ સો ઽચિન્તયદ્ આર્તરૂપો ધ્રુવં વિશિષ્ટા ગુણતો હિ સીતા
અથાયમ્ અસ્યાં કૃતવાન્ મહાત્મા લઙ્કેશ્વરઃ કષ્ટમ્ અનાર્યકર્મ