रामायण · अध्याय 5.005

स निकामं विनामेषु विचरन् कामरूपधृक्
विचचार कपिर् लङ्कां लाघवेन समन्वितः

आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेन्द्रनिवेशनम्
प्राकारेणार्कवर्णेन भास्वरेणाभिसंवृतम्

रक्षितं राक्षसैर् भीमैः सिंहैर् इव महद् वनम्
समीक्षमाणो भवनं चकाशे कपिकुञ्जरः

रूप्यकोपहितैश् चित्रैस् तोरणैर् हेमभूषितैः
विचित्राभिश् च कक्ष्याभिर् द्वारैश् च रुचिरैर् वृतम्

गजास्थितैर् महामात्रैः शूरैश् च विगतश्रमैः
उपस्थितम् असंहार्यैर् हयैः स्यन्दनयायिभिः

सिंहव्याघ्रतनुत्राणैर् दान्तकाञ्चनराजतैः
घोषवद्भिर् विचित्रैश् च सदा विचरितं रथैः

बहुरत्नसमाकीर्णं परार्ध्यासनभाजनम्
महारथसमावासं महारथमहासनम्

दृश्यैश् च परमोदारैस् तैस् तैश् च मृगपक्षिभिः
विविधैर् बहुसाहस्रैः परिपूर्णं समन्ततः

विनीतैर् अन्तपालैश् च रक्षोभिश् च सुरक्षितम्
मुख्याभिश् च वरस्त्रीभिः परिपूर्णं समन्ततः

मुदितप्रमदा रत्नं राक्षसेन्द्रनिवेशनम्
वराभरणनिर्ह्रादैः समुद्रस्वननिःस्वनम्

तद् राजगुणसंपन्नं मुख्यैश् च वरचन्दनैः
भेरीमृदङ्गाभिरुतं शङ्खघोषविनादितम्

नित्यार्चितं पर्वहुतं पूजितं राक्षसैः सदा
समुद्रम् इव गम्भीरं समुद्रम् इव निःस्वनम्

महात्मानो महद् वेश्म महारत्नपरिच्छदम्
महाजनसमाकीर्णं ददर्श स महाकपिः

विराजमानं वपुषा गजाश्वरथसंकुलम्
लङ्काभरणम् इत्य् एव सो ऽमन्यत महाकपिः

गृहाद् गृहं राक्षसानाम् उद्यानानि च वानरः
वीक्षमाणो ह्य् असंत्रस्तः प्रासादांश् च चचार सः

अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम्
ततो ऽन्यत् पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान्

अथ मेघप्रतीकाशं कुम्भकर्णनिवेशनम्
विभीषणस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः

महोदरस्य च तथा विरूपाक्षस्य चैव हि
विद्युज्जिह्वस्य भवनं विद्युन्मालेस् तथैव च
वज्रदंष्ट्रस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः

शुकस्य च महावेगः सारणस्य च धीमतः
तथा चेन्द्रजितो वेश्म जगाम हरियूथपः

जम्बुमालेः सुमालेश् च जगाम हरियूथपः
रश्मिकेतोश् च भवनं सूर्यशत्रोस् तथैव च

धूम्राक्षस्य च संपातेर् भवनं मारुतात्मजः
विद्युद्रूपस्य भीमस्य घनस्य विघनस्य च

शुकनाभस्य वक्रस्य शठस्य विकटस्य च
ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः

युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य नादिनः
विद्युज्जिह्वेन्द्रजिह्वानां तथा हस्तिमुखस्य च

करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि
क्रममाणः क्रमेणैव हनूमान् मारुतात्मजः

तेषु तेषु महार्हेषु भवनेषु महायशाः
तेषाम् ऋद्धिमताम् ऋद्धिं ददर्श स महाकपिः

सर्वेषां समतिक्रम्य भवनानि समन्ततः
आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेन्द्रनिवेशनम्

रावणस्योपशायिन्यो ददर्श हरिसत्तमः
विचरन् हरिशार्दूलो राक्षसीर् विकृतेक्षणाः
शूलमुद्गरहस्ताश् च शक्तो तोमरधारिणीः

ददर्श विविधान् गुल्मांस् तस्य रक्षःपतेर् गृहे

रक्ताञ् श्वेतान् सितांश् चैव हरींश् चैव महाजवान्
कुलीनान् रूपसंपन्नान् गजान् परगजारुजान्

निष्ठितान् गजशिखायाम् ऐरावतसमान् युधि
निहन्तॄन् परसैन्यानां गृहे तस्मिन् ददर्श सः

क्षरतश् च यथा मेघान् स्रवतश् च यथा गिरीन्
मेघस्तनितनिर्घोषान् दुर्धर्षान् समरे परैः

सहस्रं वाहिनीस् तत्र जाम्बूनदपरिष्कृताः
हेमजालैर् अविच्छिन्नास् तरुणादित्यसंनिभाः

ददर्श राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य निवेशने
शिबिका विविधाकाराः स कपिर् मारुतात्मजः

लतागृहाणि चित्राणि चित्रशालागृहाणि च
क्रीडागृहाणि चान्यानि दारुपर्वतकान् अपि

कामस्य गृहकं रम्यं दिवागृहकम् एव च
ददर्श राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य निवेशने

स मन्दरतलप्रख्यं मयूरस्थानसंकुलम्
ध्वजयष्टिभिर् आकीर्णं ददर्श भवनोत्तमम्

अनन्तरत्ननिचयं निधिजालं समन्ततः
धीरनिष्ठितकर्मान्तं गृहं भूतपतेर् इव

अर्चिर्भिश् चापि रत्नानां तेजसा रावणस्य च
विरराजाथ तद् वेश्म रश्मिमान् इव रश्मिभिः

जाम्बूनदमयान्य् एव शयनान्य् आसनानि च
भाजनानि च शुभ्राणि ददर्श हरियूथपः

मध्वासवकृतक्लेदं मणिभाजनसंकुलम्
मनोरमम् असंबाधं कुबेरभवनं यथा

नूपुराणां च घोषेण काञ्चीनां निनदेन च
मृदङ्गतलघोषैश् च घोषवद्भिर् विनादितम्

प्रासादसंघातयुतं स्त्रीरत्नशतसंकुलम्
सुव्यूढकक्ष्यं हनुमान् प्रविवेश महागृहम्