रामायण · अध्याय 4.047

सहताराङ्गदाभ्यां तु गत्वा स हनुमान् कपिः
सुग्रीवेण यथोद्दिष्टं तं देशम् उपचक्रमे

स तु दूरम् उपागम्य सर्वैस् तैः कपिसत्तमैः
विचिनोति स्म विन्ध्यस्य गुहाश् च गहनानि च

पर्वताग्रान् नदीदुर्गान् सरांसि विपुलान् द्रुमान्
वृक्षषण्डांश् च विविधान् पर्वतान् घनपादपान्

अन्वेषमाणास् ते सर्वे वानराः सर्वतो दिशम्
न सीतां ददृशुर् वीरा मैथिलीं जनकात्मजाम्

ते भक्षयन्तो मूलानि फलानि विविधानि च
अन्वेषमाणा दुर्धर्षा न्यवसंस् तत्र तत्र ह
स तु देशो दुरन्वेषो गुहागहनवान् महान्

त्यक्त्वा तु तं तदा देशं सर्वे वै हरियूथपाः
देशम् अन्यं दुराधर्षं विविशुश् चाकुतोभयाः

यत्र वन्ध्यफला वृक्षा विपुष्पाः पर्णवर्जिताः
निस्तोयाः सरितो यत्र मूलं यत्र सुदुर्लभम्

न सन्ति महिषा यत्र न मृगा न च हस्तिनः
शार्दूलाः पक्षिणो वापि ये चान्ये वनगोचराः

स्निग्धपत्राः स्थले यत्र पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः
प्रेक्षणीयाः सुगन्धाश् च भ्रमरैश् चापि वर्जिताः

कण्डुर् नाम महाभागः सत्यवादी तपोधनः
महर्षिः परमामर्षी नियमैर् दुष्प्रधर्षणः

तस्य तस्मिन् वने पुत्रो बालको दशवार्षिकः
प्रनष्टो जीवितान्ताय क्रुद्धस् तत्र महामुनिः

तेन धर्मात्मना शप्तं कृत्स्नं तत्र महद् वनम्
अशरण्यं दुराधर्षं मृगपक्षिविवर्जितम्

तस्य ते काननान्तांस् तु गिरीणां कन्दराणि च
प्रभवानि नदीनांच विचिन्वन्ति समाहिताः

तत्र चापि महात्मानो नापश्यञ् जनकात्मजाम्
हर्तारं रावणं वापि सुग्रीवप्रियकारिणः

ते प्रविश्य तु तं भीमं लतागुल्मसमावृतम्
ददृशुः क्रूरकर्माणम् असुरं सुरनिर्भयम्

तं दृष्ट्वा वनरा घोरं स्थितं शैलम् इवापरम्
गाढं परिहिताः सर्वे दृष्ट्वा तं पर्वतोपमम्

सो ऽपि तान् वानरान् सर्वान् नष्टाः स्थेत्य् अब्रवीद् बली
अभ्यधावत संक्रुद्धो मुष्टिम् उद्यम्य संहितम्

तम् आपतन्तं सहसा वालिपुत्रो ऽङ्गदस् तदा
रावणो ऽयम् इति ज्ञात्वा तलेनाभिजघान ह

स वालिपुत्राभिहतो वक्त्राच् छोणितम् उद्वमन्
असुरो न्यपतद् भूमौ पर्यस्त इव पर्वतः

ते तु तस्मिन् निरुच्छ्वासे वानरा जितकाशिनः
व्यचिन्वन् प्रायशस् तत्र सर्वं तद् गिरिगह्वरम्

विचितं तु ततः कृत्वा सर्वे ते काननं पुनः
अन्यदेवापरं घोरं विविशुर् गिरिगह्वरम्

ते विचिन्त्य पुनः खिन्ना विनिष्पत्य समागताः
एकान्ते वृक्षमूले तु निषेदुर् दीनमानसाः