रामायण · अध्याय 3.063

पूर्वजो ऽप्य् उक्तमात्रस् तु लक्ष्मणेन सुभाषितम्
सारग्राही महासारं प्रतिजग्राह राघवः

संनिगृह्य महाबाहुः प्रवृद्धं कोपम् आत्मनः
अवष्टभ्य धनुश् चित्रं रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत्

किं करिष्यावहे वत्स क्व वा गच्छाव लक्ष्मण
केनोपायेन पश्येयं सीताम् इति विचिन्तय

तं तथा परितापार्तं लक्ष्मणो रामम् अब्रवीत्
इदम् एव जनस्थानं त्वम् अन्वेषितुम् अर्हसि

राक्षसैर् बहुभिः कीर्णं नानाद्रुमलतायुतम्
सन्तीह गिरिदुर्गाणि निर्दराः कन्दराणि च

गुहाश् च विविधा घोरा नानामृगगणाकुलाः
आवासाः किंनराणां च गन्धर्वभवनानि च

तानि युक्तो मया सार्धं त्वम् अन्वेषितुम् अर्हसि
त्वद्विधो बुद्धिसंपन्ना माहात्मानो नरर्षभ

आपत्सु न प्रकम्पन्ते वायुवेगैर् इवाचलाः
इत्य् उक्तस् तद् वनं सर्वं विचचार सलक्ष्मणः

क्रुद्धो रामः शरं घोरं संधाय धनुषि क्षुरम्
ततः पर्वतकूटाभं महाभागं द्विजोत्तमम्

ददर्श पतितं भूमौ क्षतजार्द्रं जटायुषम्
तं दृष्ट्वा गिरिशृङ्गाभं रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत्
अनेन सीता वैदेही भक्षिता नात्र संशयः

गृध्ररूपम् इदं व्यक्तं रक्षो भ्रमति काननम्
भक्षयित्वा विशालाक्षीम् आस्ते सीतां यथासुखम्
एनं वधिष्ये दीप्ताग्रैर् घोरैर् बाणैर् अजिह्मगैः

इत्य् उक्त्वाभ्यपतद् गृध्रं संधाय धनुषि क्षुरम्
क्रुद्धो रामः समुद्रान्तां चालयन्न् इव मेदिनीम्

तं दीनदीनया वाचा सफेनं रुधिरं वमन्
अभ्यभाषत पक्षी तु रामं दशरथात्मजम्

याम् ओषधिम् इवायुष्मन्न् अन्वेषसि महावने
सा देवी मम च प्राणा रावणेनोभयं हृतम्

त्वया विरहिता देवी लक्ष्मणेन च राघव
ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन बलीयसा

सीताम् अभ्यवपन् नो ऽहं रावणश् च रणे मया
विध्वंसितरथच्छत्रः पातितो धरणीतले

एतद् अस्य धनुर् भग्नम् एतद् अस्य शरावरम्
अयम् अस्य रणे राम भग्नः सांग्रामिको रथः

परिश्रान्तस्य मे पक्षौ छित्त्वा खड्गेन रावणः
सीताम् आदाय वैदेहीम् उत्पपात विहायसं
रक्षसा निहतं पूर्व्म न मां हन्तुं त्वम् अर्हसि

रामस् तस्य तु विज्ञाय सीतासक्तां प्रियां कथाम्
गृध्रराजं परिष्वज्य रुरोद सहलक्ष्मणः

एकम् एकायने दुर्गे निःश्वसन्तं कथं चन
समीक्ष्य दुःखितो रामः सौमित्रिम् इदम् अब्रवीत्

राज्याद् भ्रंशो वने वासः सीता नष्टा हतो द्विजः
ईदृशीयं ममालक्ष्मीर् निर्दहेद् अपि पावकम्

संपूर्णम् अपि चेद् अद्य प्रतरेयं महोदधिम्
सो ऽपि नूनं ममालक्ष्म्या विशुष्येत् सरितां पतिः

नास्त्य् अभाग्यतरो लोके मत्तो ऽस्मिन् सचराचरे
येनेयं महती प्राप्ता मया व्यसनवागुरा

अयं पितृवयस्यो मे गृध्रराजो जरान्वितः
शेते विनिहतो भूमौ मम भाग्यविपर्ययात्

इत्य् एवम् उक्त्वा बहुशो राघवः सहलक्ष्मणः
जटायुषं च पस्पर्श पितृस्नेहं निदर्शयन्

निकृत्तपक्षं रुधिरावसिक्तं तं गृध्रराजं परिरभ्य रामः
क्व मैथिलि प्राणसमा ममेति विमुच्य वाचं निपपात भूमौ