रामायण · अध्याय 3.058

भृशम् आव्रजमानस्य तस्याधोवामलोचनम्
प्रास्फुरच् चास्खलद् रामो वेपथुश् चास्य जायते

उपालक्ष्य निमित्तानि सो ऽशुभानि मुहुर् मुहुः
अपि क्षेमं तु सीताया इति वै व्याजहार ह

त्वरमाणो जगामाथ सीतादर्शनलालसः
शून्यम् आवसथं दृष्ट्वा बभूवोद्विग्नमानसः

उद्भ्रमन्न् इव वेगेन विक्षिपन् रघुनन्दनः
तत्र तत्रोटजस्थानम् अभिवीक्ष्य समन्ततः

ददर्श पर्णशालां च रहितां सीतया तदा
श्रिया विरहितां ध्वस्तां हेमन्ते पद्मिनीम् इव

रुदन्तम् इव वृक्षैश् च म्लानपुष्पमृगद्विजम्
श्रिया विहीनं विध्वस्तं संत्यक्तवनदैवतम्

विप्रकीर्णाजिनकुशं विप्रविद्धबृसीकटम्
दृष्ट्वा शून्योटजस्थानं विललाप पुनः पुनः

हृता मृता वा नष्टा वा भक्षिता वा भविष्यति
निलीनाप्य् अथ वा भीरुर् अथ वा वनम् आश्रिता

गता विचेतुं पुष्पाणि फलान्य् अपि च वा पुनः
अथ वा पद्मिनीं याता जलार्थं वा नदीं गता

यत्नान् मृगयमाणस् तु नाससाद वने प्रियाम्
शोकरक्तेक्षणः शोकाद् उन्मत्त इव लक्ष्यते

वृक्षाद् वृक्षं प्रधावन् स गिरींश् चापि नदीन् नदीम्
बभूव विलपन् रामः शोकपङ्कार्णवप्लुतः

अस्ति कच्चित् त्वया दृष्टा सा कदम्बप्रिया प्रिया
कदम्ब यदि जानीषे शंस सीतां शुभाननाम्

स्निग्धपल्लवसंकाशां पीतकौशेयवासिनीम्
शंसस्व यदि वा दृष्टा बिल्व बिल्वोपमस्तनी

अथ वार्जुन शंस त्वं प्रियां ताम् अर्जुनप्रियाम्
जनकस्य सुता भीरुर् यदि जीवति वा न वा

ककुभः ककुभोरुं तां व्यक्तं जानाति मैथिलीम्
लतापल्लवपुष्पाढ्यो भाति ह्य् एष वनस्पतिः

भ्रमरैर् उपगीतश् च यथा द्रुमवरो ह्य् अयम्
एष व्यक्तं विजानाति तिलकस् तिलकप्रियाम्

अशोकशोकापनुद शोकोपहतचेतसं
त्वन्नामानं कुरु क्षिप्रं प्रियासंदर्शनेन माम्

यदि ताल त्वया दृष्टा पक्वतालफलस्तनी
कथयस्व वरारोहां कारुष्यं यदि ते मयि

यदि दृष्टा त्वया सीता जम्बुजाम्बूनदप्रभा
प्रियां यदि विजानीषे निःशङ्कं कथयस्व मे

अथ वा मृगशावाक्षीं मृग जानासि मैथिलीम्
मृगविप्रेक्षणी कान्ता मृगीभिः सहिता भवेत्

गज सा गजनासोरुर् यदि दृष्टा त्वया भवेत्
तां मन्ये विदितां तुभ्यम् आख्याहि वरवारण

शार्दूल यदि सा दृष्टा प्रिया चन्द्रनिभानना
मैथिली मम विस्रब्धः कथयस्व न ते भयम्

किं धावसि प्रिये नूनं दृष्टासि कमलेक्षणे
वृक्षेणाच्छाद्य चात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे

तिष्ठ तिष्ठ वरारोहे न ते ऽस्ति करुणा मयि
नात्यर्थं हास्यशीलासि किमर्थं माम् उपेक्षसे

पीतकौशेयकेनासि सूचिता वरवर्णिनि
धावन्त्य् अपि मया दृष्टा तिष्ठ यद्य् अस्ति सौहृदम्

नैव सा नूनम् अथ वा हिंसिता चारुहासिनी
कृच्छ्रं प्राप्तं हि मां नूनं यथोपेक्षितुम् अर्हति

व्यक्तं सा भक्षिता बाला राक्षसैः पिशिताशनैः
विभज्याङ्गानि सर्वाणि मया विरहिता प्रिया

नूनं तच् छुभदन्तौष्ठं मुखं निष्प्रभतां गतम्
सा हि चम्पकवर्णाभा ग्रीवा ग्रैवेय शोभिता

कोमला विलपन्त्यास् तु कान्ताया भक्षिता शुभा
नूनं विक्षिप्यमाणौ तौ बाहू पल्लवकोमलौ

भक्षितौ वेपमानाग्रौ सहस्ताभरणाङ्गदौ
मया विरहिता बाला रक्षसां भक्षणाय वै

सार्थेनेव परित्यक्ता भक्षिता बहुबान्धवा
हा लक्ष्मण महाबाहो पश्यसि त्वं प्रियां क्व चित्

हा प्रिये क्व गता भद्रे हा सीतेति पुनः पुनः
इत्य् एवं विलपन् रामः परिधावन् वनाद् वनम्

क्व चिद् उद्भ्रमते वेगात् क्व चिद् विभ्रमते बलात्
क्व चिन् मत्त इवाभाति कान्तान् वेषणतत्परः

स वनानि नदीः शैलान् गिरिप्रस्रवणानि च
काननानि च वेगेन भ्रमत्य् अपरिसंस्थितः

तथा स गत्वा विपुलं महद् वनं परीत्य सर्वं त्व् अथ मैथिलीं प्रति
अनिष्ठिताशः स चकार मार्गणे पुनः प्रियायाः परमं परिश्रमम्