રામાયણ · અધ્યાય 3.058

ભૃશમ્ આવ્રજમાનસ્ય તસ્યાધોવામલોચનમ્
પ્રાસ્ફુરચ્ ચાસ્ખલદ્ રામો વેપથુશ્ ચાસ્ય જાયતે

ઉપાલક્ષ્ય નિમિત્તાનિ સો ઽશુભાનિ મુહુર્ મુહુઃ
અપિ ક્ષેમં તુ સીતાયા ઇતિ વૈ વ્યાજહાર હ

ત્વરમાણો જગામાથ સીતાદર્શનલાલસઃ
શૂન્યમ્ આવસથં દૃષ્ટ્વા બભૂવોદ્વિગ્નમાનસઃ

ઉદ્ભ્રમન્ન્ ઇવ વેગેન વિક્ષિપન્ રઘુનન્દનઃ
તત્ર તત્રોટજસ્થાનમ્ અભિવીક્ષ્ય સમન્તતઃ

દદર્શ પર્ણશાલાં ચ રહિતાં સીતયા તદા
શ્રિયા વિરહિતાં ધ્વસ્તાં હેમન્તે પદ્મિનીમ્ ઇવ

રુદન્તમ્ ઇવ વૃક્ષૈશ્ ચ મ્લાનપુષ્પમૃગદ્વિજમ્
શ્રિયા વિહીનં વિધ્વસ્તં સંત્યક્તવનદૈવતમ્

વિપ્રકીર્ણાજિનકુશં વિપ્રવિદ્ધબૃસીકટમ્
દૃષ્ટ્વા શૂન્યોટજસ્થાનં વિલલાપ પુનઃ પુનઃ

હૃતા મૃતા વા નષ્ટા વા ભક્ષિતા વા ભવિષ્યતિ
નિલીનાપ્ય્ અથ વા ભીરુર્ અથ વા વનમ્ આશ્રિતા

ગતા વિચેતું પુષ્પાણિ ફલાન્ય્ અપિ ચ વા પુનઃ
અથ વા પદ્મિનીં યાતા જલાર્થં વા નદીં ગતા

યત્નાન્ મૃગયમાણસ્ તુ નાસસાદ વને પ્રિયામ્
શોકરક્તેક્ષણઃ શોકાદ્ ઉન્મત્ત ઇવ લક્ષ્યતે

વૃક્ષાદ્ વૃક્ષં પ્રધાવન્ સ ગિરીંશ્ ચાપિ નદીન્ નદીમ્
બભૂવ વિલપન્ રામઃ શોકપઙ્કાર્ણવપ્લુતઃ

અસ્તિ કચ્ચિત્ ત્વયા દૃષ્ટા સા કદમ્બપ્રિયા પ્રિયા
કદમ્બ યદિ જાનીષે શંસ સીતાં શુભાનનામ્

સ્નિગ્ધપલ્લવસંકાશાં પીતકૌશેયવાસિનીમ્
શંસસ્વ યદિ વા દૃષ્ટા બિલ્વ બિલ્વોપમસ્તની

અથ વાર્જુન શંસ ત્વં પ્રિયાં તામ્ અર્જુનપ્રિયામ્
જનકસ્ય સુતા ભીરુર્ યદિ જીવતિ વા ન વા

કકુભઃ કકુભોરું તાં વ્યક્તં જાનાતિ મૈથિલીમ્
લતાપલ્લવપુષ્પાઢ્યો ભાતિ હ્ય્ એષ વનસ્પતિઃ

ભ્રમરૈર્ ઉપગીતશ્ ચ યથા દ્રુમવરો હ્ય્ અયમ્
એષ વ્યક્તં વિજાનાતિ તિલકસ્ તિલકપ્રિયામ્

અશોકશોકાપનુદ શોકોપહતચેતસં
ત્વન્નામાનં કુરુ ક્ષિપ્રં પ્રિયાસંદર્શનેન મામ્

યદિ તાલ ત્વયા દૃષ્ટા પક્વતાલફલસ્તની
કથયસ્વ વરારોહાં કારુષ્યં યદિ તે મયિ

યદિ દૃષ્ટા ત્વયા સીતા જમ્બુજામ્બૂનદપ્રભા
પ્રિયાં યદિ વિજાનીષે નિઃશઙ્કં કથયસ્વ મે

અથ વા મૃગશાવાક્ષીં મૃગ જાનાસિ મૈથિલીમ્
મૃગવિપ્રેક્ષણી કાન્તા મૃગીભિઃ સહિતા ભવેત્

ગજ સા ગજનાસોરુર્ યદિ દૃષ્ટા ત્વયા ભવેત્
તાં મન્યે વિદિતાં તુભ્યમ્ આખ્યાહિ વરવારણ

શાર્દૂલ યદિ સા દૃષ્ટા પ્રિયા ચન્દ્રનિભાનના
મૈથિલી મમ વિસ્રબ્ધઃ કથયસ્વ ન તે ભયમ્

કિં ધાવસિ પ્રિયે નૂનં દૃષ્ટાસિ કમલેક્ષણે
વૃક્ષેણાચ્છાદ્ય ચાત્માનં કિં માં ન પ્રતિભાષસે

તિષ્ઠ તિષ્ઠ વરારોહે ન તે ઽસ્તિ કરુણા મયિ
નાત્યર્થં હાસ્યશીલાસિ કિમર્થં મામ્ ઉપેક્ષસે

પીતકૌશેયકેનાસિ સૂચિતા વરવર્ણિનિ
ધાવન્ત્ય્ અપિ મયા દૃષ્ટા તિષ્ઠ યદ્ય્ અસ્તિ સૌહૃદમ્

નૈવ સા નૂનમ્ અથ વા હિંસિતા ચારુહાસિની
કૃચ્છ્રં પ્રાપ્તં હિ માં નૂનં યથોપેક્ષિતુમ્ અર્હતિ

વ્યક્તં સા ભક્ષિતા બાલા રાક્ષસૈઃ પિશિતાશનૈઃ
વિભજ્યાઙ્ગાનિ સર્વાણિ મયા વિરહિતા પ્રિયા

નૂનં તચ્ છુભદન્તૌષ્ઠં મુખં નિષ્પ્રભતાં ગતમ્
સા હિ ચમ્પકવર્ણાભા ગ્રીવા ગ્રૈવેય શોભિતા

કોમલા વિલપન્ત્યાસ્ તુ કાન્તાયા ભક્ષિતા શુભા
નૂનં વિક્ષિપ્યમાણૌ તૌ બાહૂ પલ્લવકોમલૌ

ભક્ષિતૌ વેપમાનાગ્રૌ સહસ્તાભરણાઙ્ગદૌ
મયા વિરહિતા બાલા રક્ષસાં ભક્ષણાય વૈ

સાર્થેનેવ પરિત્યક્તા ભક્ષિતા બહુબાન્ધવા
હા લક્ષ્મણ મહાબાહો પશ્યસિ ત્વં પ્રિયાં ક્વ ચિત્

હા પ્રિયે ક્વ ગતા ભદ્રે હા સીતેતિ પુનઃ પુનઃ
ઇત્ય્ એવં વિલપન્ રામઃ પરિધાવન્ વનાદ્ વનમ્

ક્વ ચિદ્ ઉદ્ભ્રમતે વેગાત્ ક્વ ચિદ્ વિભ્રમતે બલાત્
ક્વ ચિન્ મત્ત ઇવાભાતિ કાન્તાન્ વેષણતત્પરઃ

સ વનાનિ નદીઃ શૈલાન્ ગિરિપ્રસ્રવણાનિ ચ
કાનનાનિ ચ વેગેન ભ્રમત્ય્ અપરિસંસ્થિતઃ

તથા સ ગત્વા વિપુલં મહદ્ વનં પરીત્ય સર્વં ત્વ્ અથ મૈથિલીં પ્રતિ
અનિષ્ઠિતાશઃ સ ચકાર માર્ગણે પુનઃ પ્રિયાયાઃ પરમં પરિશ્રમમ્