रामायण · अध्याय 3.050

तम् अल्पजीवितं भूमौ स्फुरन्तं राक्षसाधिपः
ददर्श गृध्रं पतितं समीपे राघवाश्रमात्

सा तु ताराधिपमुखी रावणेन समीक्ष्य तम्
गृध्रराजं विनिहतं विललाप सुदुःखिता

निमित्तं लक्षणज्ञानं शकुनिस्वरदर्शनम्
अवश्यं सुखदुःखेषु नराणां प्रतिदृश्यते

न नूनं राम जानासि महद् व्यसनम् आत्मजः
धावन्ति नूनं काकुत्स्थ मदर्थं मृगपक्षिणः

त्राहि माम् अद्य काकुत्स्थ लक्ष्मणेति वराङ्गना
सुसंत्रस्ता समाक्रन्दच् छृण्वतां तु यथान्तिके

तां क्लिष्टमाल्याभरणां विलपन्तीम् अनाथवत्
अभ्यधावत वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः

तां लताम् इव वेष्टन्तीम् आलिङ्गन्तीं महाद्रुमान्
मुञ्च मुञ्चेति बहुशः प्रवदन् राक्षसाधिपः

क्रोशन्तीं राम रामेति रामेण रहितां वने
जीवितान्ताय केशेषु जग्राहान्तकसंनिभः

प्रधर्षितायां वैदेह्यां बभूव सचराचरम्
जगत् सर्वम् अमर्यादं तमसान्धेन संवृतम्

दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां दीनां दिव्येन चक्षुषा
कृतं कार्यम् इति श्रीमान् व्याजहार पितामहः

प्रहृष्टा व्यथिताश् चासन् सर्वे ते परमर्षयः
दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां दण्डकारण्यवासिनः

स तु तां राम रामेति रुदन्तीं लक्ष्मणेति च
जगामाकाशम् आदाय रावणो राक्षसाधिपः

तप्ताभरणसर्वाङ्गी पीतकौशेयवासनी
रराज राजपुत्री तु विद्युत् सौदामनी यथा

उद्धूतेन च वस्त्रेण तस्याः पीतेन रावणः
अधिकं परिबभ्राज गिरिर् दीप इवाग्निना

तस्याः परमकल्याण्यास् ताम्राणि सुरभीणि च
पद्मपत्राणि वैदेह्या अभ्यकीर्यन्त रावणम्

तस्याः कौशेयम् उद्धूतम् आकाशे कनकप्रभम्
बभौ चादित्यरागेण ताम्रम् अभ्रम् इवातपे

तस्यास् तद् विमलं वक्त्रम् आकाशे रावणाङ्कगम्
न रराज विना रामं विनालम् इव पङ्कजम्

बभूव जलदं नीलं भित्त्वा चन्द्र इवोदितः
सुललाटं सुकेशान्तं पद्मगर्भाभम् अव्रणम्
शुक्लैः सुविमलैर् दन्तैः प्रभावद्भिर् अलंकृतम्

रुदितं व्यपमृष्टास्त्रं चन्द्रवत् प्रियदर्शनम्
सुनासं चारुताम्रौष्ठम् आकाषे हाटकप्रभम्

राक्षसेन्द्रसमाधूतं तस्यास् तद् वचनं शुभम्
शुशुभे न विना रामं दिवा चन्द्र इवोदितः

सा हेमवर्णा नीलाङ्गं मैथिली राक्षसाधिपम्
शुशुभे काञ्चनी काञ्ची नीलं मणिम् इवाश्रिता

सा पद्मगौरी हेमाभा रावणं जनकात्मजा
विद्युद्घनम् इवाविश्य शुशुभे तप्तभूषणा

तस्या भूषणघोषेण वैदेह्या राक्षसाधिपः
बभूव विमलो नीलः सघोष इव तोयदः

उत्तमाङ्गच्युता तस्याः पुष्पवृष्टिः समन्ततः
सीताया ह्रियमाणायाः पपात धरणीतले

सा तु रावणवेगेन पुष्पवृष्टिः समन्ततः
समाधूता दशग्रीवं पुनर् एवाभ्यवर्तत

अभ्यवर्तत पुष्पाणां धारा वैश्रवणानुजम्
नक्षत्रमालाविमला मेरुं नगम् इवोत्तमम्

चरणान् नूपुरं भ्रष्टं वैदेह्या रत्नभूषितम्
विद्युन्मण्डलसंकाशं पपात मधुरस्वनम्

तरुप्रवालरक्ता सा नीलाङ्गं राक्षसेश्वरम्
प्राशोभयत वैदेही गजं कष्येव काञ्चनी

तां महोल्काम् इवाकाशे दीप्यमानां स्वतेजसा
जहाराकाशम् आविश्य सीतां वैश्रवणानुजः

तस्यास् तान्य् अग्निवर्णानि भूषणानि महीतले
सघोषाण्य् अवकीर्यन्त क्षीणास् तारा इवाम्बरात्

तस्याः स्तनान्तराद् भ्रष्टो हारस् ताराधिपद्युतिः
वैदेह्या निपतन् भाति गङ्गेव गगनाच् च्युता

उत्पात वाताभिहता नानाद्विज गणायुताः
मा भैर् इति विधूताग्रा व्याजह्रुर् इव पादपाः

नलिन्यो ध्वस्तकमलास् त्रस्तमीनजले चराः
सखीम् इव गतोत्साहां शोचन्तीव स्म मैथिलीम्

समन्ताद् अभिसंपत्य सिंहव्याघ्रमृगद्विजाः
अन्वधावंस् तदा रोषात् सीताच्छायानुगामिनः

जलप्रपातास्रमुखाः शृङ्गैर् उच्छ्रितबाहवः
सीतायां ह्रियमाणायां विक्रोशन्तीव पर्वताः

ह्रियमाणां तु वैदेहीं दृष्ट्वा दीनो दिवाकरः
प्रविध्वस्तप्रभः श्रीमान् आसीत् पाण्डुरमण्डलः

नास्ति धर्मः कुतः सत्यं नार्जवं नानृशंसता
यत्र रामस्य वैदेहीं भार्यां हरति रावणः

इति सर्वाणि भूतानि गणशः पर्यदेवयन्
वित्रस्तका दीनमुखा रुरुदुर् मृगपोतकाः

उद्वीक्ष्योद्वीक्ष्य नयनैर् आस्रपाताविलेक्षणाः
सुप्रवेपितगात्राश् च बभूवुर् वनदेवताः

विक्रोशन्तीं दृढं सीतां दृष्ट्वा दुःखं तथा गताम्
तां तु लक्ष्मण रामेति क्रोशन्तीं मधुरस्वराम्

अवेक्षमाणां बहुषो वैदेहीं धरणीतलम्
स ताम् आकुलकेशान्तां विप्रमृष्टविशेषकाम्
जहारात्मविनाशाय दशग्रीवो मनस्विनाम्

ततस् तु सा चारुदती शुचिस्मिता विनाकृता बन्धुजनेन मैथिली
अपश्यती राघवलक्ष्मणाव् उभौ विवर्णवक्त्रा भयभारपीडिता