રામાયણ · અધ્યાય 3.050

તમ્ અલ્પજીવિતં ભૂમૌ સ્ફુરન્તં રાક્ષસાધિપઃ
દદર્શ ગૃધ્રં પતિતં સમીપે રાઘવાશ્રમાત્

સા તુ તારાધિપમુખી રાવણેન સમીક્ષ્ય તમ્
ગૃધ્રરાજં વિનિહતં વિલલાપ સુદુઃખિતા

નિમિત્તં લક્ષણજ્ઞાનં શકુનિસ્વરદર્શનમ્
અવશ્યં સુખદુઃખેષુ નરાણાં પ્રતિદૃશ્યતે

ન નૂનં રામ જાનાસિ મહદ્ વ્યસનમ્ આત્મજઃ
ધાવન્તિ નૂનં કાકુત્સ્થ મદર્થં મૃગપક્ષિણઃ

ત્રાહિ મામ્ અદ્ય કાકુત્સ્થ લક્ષ્મણેતિ વરાઙ્ગના
સુસંત્રસ્તા સમાક્રન્દચ્ છૃણ્વતાં તુ યથાન્તિકે

તાં ક્લિષ્ટમાલ્યાભરણાં વિલપન્તીમ્ અનાથવત્
અભ્યધાવત વૈદેહીં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ

તાં લતામ્ ઇવ વેષ્ટન્તીમ્ આલિઙ્ગન્તીં મહાદ્રુમાન્
મુઞ્ચ મુઞ્ચેતિ બહુશઃ પ્રવદન્ રાક્ષસાધિપઃ

ક્રોશન્તીં રામ રામેતિ રામેણ રહિતાં વને
જીવિતાન્તાય કેશેષુ જગ્રાહાન્તકસંનિભઃ

પ્રધર્ષિતાયાં વૈદેહ્યાં બભૂવ સચરાચરમ્
જગત્ સર્વમ્ અમર્યાદં તમસાન્ધેન સંવૃતમ્

દૃષ્ટ્વા સીતાં પરામૃષ્ટાં દીનાં દિવ્યેન ચક્ષુષા
કૃતં કાર્યમ્ ઇતિ શ્રીમાન્ વ્યાજહાર પિતામહઃ

પ્રહૃષ્ટા વ્યથિતાશ્ ચાસન્ સર્વે તે પરમર્ષયઃ
દૃષ્ટ્વા સીતાં પરામૃષ્ટાં દણ્ડકારણ્યવાસિનઃ

સ તુ તાં રામ રામેતિ રુદન્તીં લક્ષ્મણેતિ ચ
જગામાકાશમ્ આદાય રાવણો રાક્ષસાધિપઃ

તપ્તાભરણસર્વાઙ્ગી પીતકૌશેયવાસની
રરાજ રાજપુત્રી તુ વિદ્યુત્ સૌદામની યથા

ઉદ્ધૂતેન ચ વસ્ત્રેણ તસ્યાઃ પીતેન રાવણઃ
અધિકં પરિબભ્રાજ ગિરિર્ દીપ ઇવાગ્નિના

તસ્યાઃ પરમકલ્યાણ્યાસ્ તામ્રાણિ સુરભીણિ ચ
પદ્મપત્રાણિ વૈદેહ્યા અભ્યકીર્યન્ત રાવણમ્

તસ્યાઃ કૌશેયમ્ ઉદ્ધૂતમ્ આકાશે કનકપ્રભમ્
બભૌ ચાદિત્યરાગેણ તામ્રમ્ અભ્રમ્ ઇવાતપે

તસ્યાસ્ તદ્ વિમલં વક્ત્રમ્ આકાશે રાવણાઙ્કગમ્
ન રરાજ વિના રામં વિનાલમ્ ઇવ પઙ્કજમ્

બભૂવ જલદં નીલં ભિત્ત્વા ચન્દ્ર ઇવોદિતઃ
સુલલાટં સુકેશાન્તં પદ્મગર્ભાભમ્ અવ્રણમ્
શુક્લૈઃ સુવિમલૈર્ દન્તૈઃ પ્રભાવદ્ભિર્ અલંકૃતમ્

રુદિતં વ્યપમૃષ્ટાસ્ત્રં ચન્દ્રવત્ પ્રિયદર્શનમ્
સુનાસં ચારુતામ્રૌષ્ઠમ્ આકાષે હાટકપ્રભમ્

રાક્ષસેન્દ્રસમાધૂતં તસ્યાસ્ તદ્ વચનં શુભમ્
શુશુભે ન વિના રામં દિવા ચન્દ્ર ઇવોદિતઃ

સા હેમવર્ણા નીલાઙ્ગં મૈથિલી રાક્ષસાધિપમ્
શુશુભે કાઞ્ચની કાઞ્ચી નીલં મણિમ્ ઇવાશ્રિતા

સા પદ્મગૌરી હેમાભા રાવણં જનકાત્મજા
વિદ્યુદ્ઘનમ્ ઇવાવિશ્ય શુશુભે તપ્તભૂષણા

તસ્યા ભૂષણઘોષેણ વૈદેહ્યા રાક્ષસાધિપઃ
બભૂવ વિમલો નીલઃ સઘોષ ઇવ તોયદઃ

ઉત્તમાઙ્ગચ્યુતા તસ્યાઃ પુષ્પવૃષ્ટિઃ સમન્તતઃ
સીતાયા હ્રિયમાણાયાઃ પપાત ધરણીતલે

સા તુ રાવણવેગેન પુષ્પવૃષ્ટિઃ સમન્તતઃ
સમાધૂતા દશગ્રીવં પુનર્ એવાભ્યવર્તત

અભ્યવર્તત પુષ્પાણાં ધારા વૈશ્રવણાનુજમ્
નક્ષત્રમાલાવિમલા મેરું નગમ્ ઇવોત્તમમ્

ચરણાન્ નૂપુરં ભ્રષ્ટં વૈદેહ્યા રત્નભૂષિતમ્
વિદ્યુન્મણ્ડલસંકાશં પપાત મધુરસ્વનમ્

તરુપ્રવાલરક્તા સા નીલાઙ્ગં રાક્ષસેશ્વરમ્
પ્રાશોભયત વૈદેહી ગજં કષ્યેવ કાઞ્ચની

તાં મહોલ્કામ્ ઇવાકાશે દીપ્યમાનાં સ્વતેજસા
જહારાકાશમ્ આવિશ્ય સીતાં વૈશ્રવણાનુજઃ

તસ્યાસ્ તાન્ય્ અગ્નિવર્ણાનિ ભૂષણાનિ મહીતલે
સઘોષાણ્ય્ અવકીર્યન્ત ક્ષીણાસ્ તારા ઇવામ્બરાત્

તસ્યાઃ સ્તનાન્તરાદ્ ભ્રષ્ટો હારસ્ તારાધિપદ્યુતિઃ
વૈદેહ્યા નિપતન્ ભાતિ ગઙ્ગેવ ગગનાચ્ ચ્યુતા

ઉત્પાત વાતાભિહતા નાનાદ્વિજ ગણાયુતાઃ
મા ભૈર્ ઇતિ વિધૂતાગ્રા વ્યાજહ્રુર્ ઇવ પાદપાઃ

નલિન્યો ધ્વસ્તકમલાસ્ ત્રસ્તમીનજલે ચરાઃ
સખીમ્ ઇવ ગતોત્સાહાં શોચન્તીવ સ્મ મૈથિલીમ્

સમન્તાદ્ અભિસંપત્ય સિંહવ્યાઘ્રમૃગદ્વિજાઃ
અન્વધાવંસ્ તદા રોષાત્ સીતાચ્છાયાનુગામિનઃ

જલપ્રપાતાસ્રમુખાઃ શૃઙ્ગૈર્ ઉચ્છ્રિતબાહવઃ
સીતાયાં હ્રિયમાણાયાં વિક્રોશન્તીવ પર્વતાઃ

હ્રિયમાણાં તુ વૈદેહીં દૃષ્ટ્વા દીનો દિવાકરઃ
પ્રવિધ્વસ્તપ્રભઃ શ્રીમાન્ આસીત્ પાણ્ડુરમણ્ડલઃ

નાસ્તિ ધર્મઃ કુતઃ સત્યં નાર્જવં નાનૃશંસતા
યત્ર રામસ્ય વૈદેહીં ભાર્યાં હરતિ રાવણઃ

ઇતિ સર્વાણિ ભૂતાનિ ગણશઃ પર્યદેવયન્
વિત્રસ્તકા દીનમુખા રુરુદુર્ મૃગપોતકાઃ

ઉદ્વીક્ષ્યોદ્વીક્ષ્ય નયનૈર્ આસ્રપાતાવિલેક્ષણાઃ
સુપ્રવેપિતગાત્રાશ્ ચ બભૂવુર્ વનદેવતાઃ

વિક્રોશન્તીં દૃઢં સીતાં દૃષ્ટ્વા દુઃખં તથા ગતામ્
તાં તુ લક્ષ્મણ રામેતિ ક્રોશન્તીં મધુરસ્વરામ્

અવેક્ષમાણાં બહુષો વૈદેહીં ધરણીતલમ્
સ તામ્ આકુલકેશાન્તાં વિપ્રમૃષ્ટવિશેષકામ્
જહારાત્મવિનાશાય દશગ્રીવો મનસ્વિનામ્

તતસ્ તુ સા ચારુદતી શુચિસ્મિતા વિનાકૃતા બન્ધુજનેન મૈથિલી
અપશ્યતી રાઘવલક્ષ્મણાવ્ ઉભૌ વિવર્ણવક્ત્રા ભયભારપીડિતા