रामायण · अध्याय 3.043

आर्तस्वरं तु तं भर्तुर् विज्ञाय सदृशं वने
उवाच लक्ष्मणं सीता गच्छ जानीहि राघवम्

न हि मे जीवितं स्थाने हृदयं वावतिष्ठते
क्रोशतः परमार्तस्य श्रुतः शब्दो मया भृशम्

आक्रन्दमानं तु वने भ्रातरं त्रातुम् अर्हसि
तं क्षिप्रम् अभिधाव त्वं भ्रातरं शरणैषिणम्

रक्षसां वशम् आपन्नं सिंहानाम् इव गोवृषम्
न जगाम तथोक्तस् तु भ्रातुर् आज्ञाय शासनम्

तम् उवाच ततस् तत्र कुपिता जनकात्मजा
सौमित्रे मित्ररूपेण भ्रातुस् त्वम् असि शत्रुवत्

यस् त्वम् अस्याम् अवस्थायां भ्रातरं नाभिपद्यसे
इच्छसि त्वं विनश्यन्तं रामं लक्ष्मण मत्कृते

व्यसनं ते प्रियं मन्ये स्नेहो भ्रातरि नास्ति ते
तेन तिष्ठसि विस्रब्धस् तम् अपश्यन् महाद्युतिम्

किं हि संशयम् आपन्ने तस्मिन्न् इह मया भवेत्
कर्तव्यम् इह तिष्ठन्त्या यत् प्रधानस् त्वम् आगतः

इति ब्रुवाणं वैदेहीं बाष्पशोकपरिप्लुताम्
अब्रवील् लक्ष्मणस् त्रस्तां सीतां मृगवधूम् इव

देवि देवमनुष्येषु गन्धर्वेषु पतत्रिषु
राक्षसेषु पिशाचेषु किंनरेषु मृगेषु च

दानवेषु च घोरेषु न स विद्येत शोभने
यो रामं प्रतियुध्येत समरे वासवोपमम्

अवध्यः समरे रामो नैवं त्वं वक्तुम् अर्हसि
न त्वाम् अस्मिन् वने हातुम् उत्सहे राघवं विना

अनिवार्यं बलं तस्य बलैर् बलवताम् अपि
त्रिभिर् लोकैः समुद्युक्तैः सेश्वरैः सामरैर् अपि

हृदयं निर्वृतं ते ऽस्तु संतापस् त्यज्यताम् अयम्
आगमिष्यति ते भर्ता शीघ्रं हत्वा मृगोत्तमम्

न स तस्य स्वरो व्यक्तं न कश् चिद् अपि दैवतः
गन्धर्वनगरप्रख्या माया सा तस्य रक्षसः

न्यासभूतासि वैदेहि न्यस्ता मयि महात्मना
रामेण त्वं वरारोहे न त्वां त्यक्तुम् इहोत्सहे

कृतवैराश् च कल्याणि वयम् एतैर् निशाचरैः
खरस्य निधने देवि जनस्थानवधं प्रति

राक्षसा विधिना वाचो विसृजन्ति महावने
हिंसाविहारा वैदेहि न चिन्तयितुम् अर्हसि

लक्ष्मणेनैवम् उक्ता तु क्रुद्धा संरक्तलोचना
अब्रवीत् परुषं वाक्यं लक्ष्मणं सत्यवादिनम्

अनार्य करुणारम्भ नृशंस कुलपांसन
अहं तव प्रियं मन्ये तेनैतानि प्रभाषसे

नैतच् चित्रं सपत्नेषु पापं लक्ष्मण यद् भवेत्
त्वद्विधेषु नृशंसेषु नित्यं प्रच्छन्नचारिषु

सुदुष्टस् त्वं वने रामम् एकम् एको ऽनुगच्छसि
मम हेतोः प्रतिच्छन्नः प्रयुक्तो भरतेन वा

कथम् इन्दीवरश्यामं रामं पद्मनिभेक्षणम्
उपसंश्रित्य भर्तारं कामयेयं पृथग् जनम्

समक्षं तव सौमित्रे प्राणांस् त्यक्ष्ये न संशयः
रामं विना क्षणम् अपि न हि जीवामि भूतले

इत्य् उक्तः परुषं वाक्यं सीतया सोमहर्षणम्
अब्रवील् लक्ष्मणः सीतां प्राञ्जलिर् विजितेन्द्रियः

उत्तरं नोत्सहे वक्तुं दैवतं भवती मम
वाक्यम् अप्रतिरूपं तु न चित्रं स्त्रीषु मैथिलि

स्वभावस् त्व् एष नारीणाम् एषु लोकेषु दृश्यते
विमुक्तधर्माश् चपलास् तीक्ष्णा भेदकराः स्त्रियः

उपशृण्वन्तु मे सर्वे साक्षिभूता वनेचराः
न्यायवादी यथा वाक्यम् उक्तो ऽहं परुषं त्वया

धिक् त्वाम् अद्य प्रणश्य त्वं यन् माम् एवं विशङ्कसे
स्त्रीत्वाद् दुष्टस्वभावेन गुरुवाक्ये व्यवस्थितम्

गमिष्ये यत्र काकुत्स्थः स्वस्ति ते ऽस्तु वरानने
रक्षन्तु त्वां विशालाक्षि समग्रा वनदेवताः

निमित्तानि हि घोराणि यानि प्रादुर्भवन्ति मे
अपि त्वां सह रामेण पश्येयं पुनर् आगतः

लक्ष्मणेनैवम् उक्ता तु रुदती जनकात्मजा
प्रत्युवाच ततो वाक्यं तीव्रं बाष्पपरिप्लुता

गोदावरीं प्रवेक्ष्यामि विना रामेण लक्ष्मण
आबन्धिष्ये ऽथ वा त्यक्ष्ये विषमे देहम् आत्मनः

पिबामि वा विषं तीक्ष्णं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्
न त्व् अहं राघवाद् अन्यं पदापि पुरुषं स्पृशे

इति लक्ष्मणम् आक्रुश्य सीता दुःखसमन्विता
पाणिभ्यां रुदती दुःखाद् उदरं प्रजघान ह

ताम् आर्तरूपां विमना रुदन्तीं सौमित्रिर् आलोक्य विशालनेत्राम्
आश्वासयाम् आस न चैव भर्तुस् तं भ्रातरं किं चिद् उवाच सीता

ततस् तु सीताम् अभिवाद्य लक्ष्मणः कृताञ्जलिः किं चिद् अभिप्रणम्य
अवेक्षमाणो बहुशश् च मैथिलीं जगाम रामस्य समीपम् आत्मवान्