રામાયણ · અધ્યાય 3.043

આર્તસ્વરં તુ તં ભર્તુર્ વિજ્ઞાય સદૃશં વને
ઉવાચ લક્ષ્મણં સીતા ગચ્છ જાનીહિ રાઘવમ્

ન હિ મે જીવિતં સ્થાને હૃદયં વાવતિષ્ઠતે
ક્રોશતઃ પરમાર્તસ્ય શ્રુતઃ શબ્દો મયા ભૃશમ્

આક્રન્દમાનં તુ વને ભ્રાતરં ત્રાતુમ્ અર્હસિ
તં ક્ષિપ્રમ્ અભિધાવ ત્વં ભ્રાતરં શરણૈષિણમ્

રક્ષસાં વશમ્ આપન્નં સિંહાનામ્ ઇવ ગોવૃષમ્
ન જગામ તથોક્તસ્ તુ ભ્રાતુર્ આજ્ઞાય શાસનમ્

તમ્ ઉવાચ તતસ્ તત્ર કુપિતા જનકાત્મજા
સૌમિત્રે મિત્રરૂપેણ ભ્રાતુસ્ ત્વમ્ અસિ શત્રુવત્

યસ્ ત્વમ્ અસ્યામ્ અવસ્થાયાં ભ્રાતરં નાભિપદ્યસે
ઇચ્છસિ ત્વં વિનશ્યન્તં રામં લક્ષ્મણ મત્કૃતે

વ્યસનં તે પ્રિયં મન્યે સ્નેહો ભ્રાતરિ નાસ્તિ તે
તેન તિષ્ઠસિ વિસ્રબ્ધસ્ તમ્ અપશ્યન્ મહાદ્યુતિમ્

કિં હિ સંશયમ્ આપન્ને તસ્મિન્ન્ ઇહ મયા ભવેત્
કર્તવ્યમ્ ઇહ તિષ્ઠન્ત્યા યત્ પ્રધાનસ્ ત્વમ્ આગતઃ

ઇતિ બ્રુવાણં વૈદેહીં બાષ્પશોકપરિપ્લુતામ્
અબ્રવીલ્ લક્ષ્મણસ્ ત્રસ્તાં સીતાં મૃગવધૂમ્ ઇવ

દેવિ દેવમનુષ્યેષુ ગન્ધર્વેષુ પતત્રિષુ
રાક્ષસેષુ પિશાચેષુ કિંનરેષુ મૃગેષુ ચ

દાનવેષુ ચ ઘોરેષુ ન સ વિદ્યેત શોભને
યો રામં પ્રતિયુધ્યેત સમરે વાસવોપમમ્

અવધ્યઃ સમરે રામો નૈવં ત્વં વક્તુમ્ અર્હસિ
ન ત્વામ્ અસ્મિન્ વને હાતુમ્ ઉત્સહે રાઘવં વિના

અનિવાર્યં બલં તસ્ય બલૈર્ બલવતામ્ અપિ
ત્રિભિર્ લોકૈઃ સમુદ્યુક્તૈઃ સેશ્વરૈઃ સામરૈર્ અપિ

હૃદયં નિર્વૃતં તે ઽસ્તુ સંતાપસ્ ત્યજ્યતામ્ અયમ્
આગમિષ્યતિ તે ભર્તા શીઘ્રં હત્વા મૃગોત્તમમ્

ન સ તસ્ય સ્વરો વ્યક્તં ન કશ્ ચિદ્ અપિ દૈવતઃ
ગન્ધર્વનગરપ્રખ્યા માયા સા તસ્ય રક્ષસઃ

ન્યાસભૂતાસિ વૈદેહિ ન્યસ્તા મયિ મહાત્મના
રામેણ ત્વં વરારોહે ન ત્વાં ત્યક્તુમ્ ઇહોત્સહે

કૃતવૈરાશ્ ચ કલ્યાણિ વયમ્ એતૈર્ નિશાચરૈઃ
ખરસ્ય નિધને દેવિ જનસ્થાનવધં પ્રતિ

રાક્ષસા વિધિના વાચો વિસૃજન્તિ મહાવને
હિંસાવિહારા વૈદેહિ ન ચિન્તયિતુમ્ અર્હસિ

લક્ષ્મણેનૈવમ્ ઉક્તા તુ ક્રુદ્ધા સંરક્તલોચના
અબ્રવીત્ પરુષં વાક્યં લક્ષ્મણં સત્યવાદિનમ્

અનાર્ય કરુણારમ્ભ નૃશંસ કુલપાંસન
અહં તવ પ્રિયં મન્યે તેનૈતાનિ પ્રભાષસે

નૈતચ્ ચિત્રં સપત્નેષુ પાપં લક્ષ્મણ યદ્ ભવેત્
ત્વદ્વિધેષુ નૃશંસેષુ નિત્યં પ્રચ્છન્નચારિષુ

સુદુષ્ટસ્ ત્વં વને રામમ્ એકમ્ એકો ઽનુગચ્છસિ
મમ હેતોઃ પ્રતિચ્છન્નઃ પ્રયુક્તો ભરતેન વા

કથમ્ ઇન્દીવરશ્યામં રામં પદ્મનિભેક્ષણમ્
ઉપસંશ્રિત્ય ભર્તારં કામયેયં પૃથગ્ જનમ્

સમક્ષં તવ સૌમિત્રે પ્રાણાંસ્ ત્યક્ષ્યે ન સંશયઃ
રામં વિના ક્ષણમ્ અપિ ન હિ જીવામિ ભૂતલે

ઇત્ય્ ઉક્તઃ પરુષં વાક્યં સીતયા સોમહર્ષણમ્
અબ્રવીલ્ લક્ષ્મણઃ સીતાં પ્રાઞ્જલિર્ વિજિતેન્દ્રિયઃ

ઉત્તરં નોત્સહે વક્તું દૈવતં ભવતી મમ
વાક્યમ્ અપ્રતિરૂપં તુ ન ચિત્રં સ્ત્રીષુ મૈથિલિ

સ્વભાવસ્ ત્વ્ એષ નારીણામ્ એષુ લોકેષુ દૃશ્યતે
વિમુક્તધર્માશ્ ચપલાસ્ તીક્ષ્ણા ભેદકરાઃ સ્ત્રિયઃ

ઉપશૃણ્વન્તુ મે સર્વે સાક્ષિભૂતા વનેચરાઃ
ન્યાયવાદી યથા વાક્યમ્ ઉક્તો ઽહં પરુષં ત્વયા

ધિક્ ત્વામ્ અદ્ય પ્રણશ્ય ત્વં યન્ મામ્ એવં વિશઙ્કસે
સ્ત્રીત્વાદ્ દુષ્ટસ્વભાવેન ગુરુવાક્યે વ્યવસ્થિતમ્

ગમિષ્યે યત્ર કાકુત્સ્થઃ સ્વસ્તિ તે ઽસ્તુ વરાનને
રક્ષન્તુ ત્વાં વિશાલાક્ષિ સમગ્રા વનદેવતાઃ

નિમિત્તાનિ હિ ઘોરાણિ યાનિ પ્રાદુર્ભવન્તિ મે
અપિ ત્વાં સહ રામેણ પશ્યેયં પુનર્ આગતઃ

લક્ષ્મણેનૈવમ્ ઉક્તા તુ રુદતી જનકાત્મજા
પ્રત્યુવાચ તતો વાક્યં તીવ્રં બાષ્પપરિપ્લુતા

ગોદાવરીં પ્રવેક્ષ્યામિ વિના રામેણ લક્ષ્મણ
આબન્ધિષ્યે ઽથ વા ત્યક્ષ્યે વિષમે દેહમ્ આત્મનઃ

પિબામિ વા વિષં તીક્ષ્ણં પ્રવેક્ષ્યામિ હુતાશનમ્
ન ત્વ્ અહં રાઘવાદ્ અન્યં પદાપિ પુરુષં સ્પૃશે

ઇતિ લક્ષ્મણમ્ આક્રુશ્ય સીતા દુઃખસમન્વિતા
પાણિભ્યાં રુદતી દુઃખાદ્ ઉદરં પ્રજઘાન હ

તામ્ આર્તરૂપાં વિમના રુદન્તીં સૌમિત્રિર્ આલોક્ય વિશાલનેત્રામ્
આશ્વાસયામ્ આસ ન ચૈવ ભર્તુસ્ તં ભ્રાતરં કિં ચિદ્ ઉવાચ સીતા

તતસ્ તુ સીતામ્ અભિવાદ્ય લક્ષ્મણઃ કૃતાઞ્જલિઃ કિં ચિદ્ અભિપ્રણમ્ય
અવેક્ષમાણો બહુશશ્ ચ મૈથિલીં જગામ રામસ્ય સમીપમ્ આત્મવાન્