रामायण · अध्याय 2.097

तं तु रामः समाश्वास्य भ्रातरं गुरुवत्सलम्
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रष्टुं समुपचक्रमे

किम् एतद् इच्छेयम् अहं श्रोतुं प्रव्याहृतं त्वया
यस्मात् त्वम् आगतो देशम् इमं चीरजटाजिनी

यन्निमित्तम् इमं देशं कृष्णाजिनजटाधरः
हित्वा राज्यं प्रविष्टस् त्वं तत् सर्वं वक्तुम् अर्हसि

इत्य् उक्तः केकयीपुत्रः काकुत्स्थेन महात्मना
प्रगृह्य बलवद् भूयः प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत्

आर्यं तातः परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
गतः स्वर्गं महाबाहुः पुत्रशोकाभिपीडितः

स्त्रिया नियुक्तः कैकेय्या मम मात्रा परंतप
चकार सुमहत् पापम् इदम् आत्मयशोहरम्

सा राज्यफलम् अप्राप्य विधवा शोककर्शिता
पतिष्यति महाघोरे निरये जननी मम

तस्य मे दासभूतस्य प्रसादं कर्तुम् अर्हसि
अभिषिञ्चस्व चाद्यैव राज्येन मघवान् इव

इमाः प्रकृतयः सर्वा विधवा मातुरश् च याः
त्वत् सकाशम् अनुप्राप्ताः प्रसादं कर्तुम् अर्हसि

तदानुपूर्व्या युक्तं च युक्तं चात्मनि मानद
राज्यं प्राप्नुहि धर्मेण सकामान् सुहृदः कुरु

भवत्व् अविधवा भूमिः समग्रा पतिना त्वया
शशिना विमलेनेव शारदी रजनी यथा

एभिश् च सचिवैः सार्धं शिरसा याचितो मया
भ्रातुः शिष्यस्य दासस्य प्रसादं कर्तुम् अर्हसि

तद् इदं शाश्वतं पित्र्यं सर्वं सचिवमण्डलम्
पूजितं पुरुषव्याघ्र नातिक्रमितुम् उत्सहे

एवम् उक्त्वा महाबाहुः सबाष्पः केकयीसुतः
रामस्य शिरसा पादौ जग्राह भरतः पुनः

तं मत्तम् इव मातङ्गं निःश्वसन्तं पुनः पुनः
भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदम् अब्रवीत्

कुलीनः सत्त्वसंपन्नस् तेजस्वी चरितव्रतः
राज्यहेतोः कथं पापम् आचरेत् त्वद्विधो जनः

न दोषं त्वयि पश्यामि सूक्ष्मम् अप्य् अरि सूदन
न चापि जननीं बाल्यात् त्वं विगर्हितुम् अर्हसि

यावत् पितरि धर्मज्ञ गौरवं लोकसत्कृते
तावद् धर्मभृतां श्रेष्ठ जनन्याम् अपि गौरवम्

एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव
माता पितृभ्याम् उक्तो ऽहं कथम् अन्यत् समाचरे

त्वया राज्यम् अयोध्यायां प्राप्तव्यं लोकसत्कृतम्
वस्तव्यं दण्डकारण्ये मया वल्कलवाससा

एवं कृत्वा महाराजो विभागं लोकसंनिधौ
व्यादिश्य च महातेजा दिवं दशरथो गतः

स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस् तव
पित्रा दत्तं यथाभागम् उपभोक्तुं त्वम् अर्हसि

चतुर्दश समाः सौम्य दण्डकारण्यम् आश्रितः
उपभोक्ष्ये त्व् अहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना

यद् अब्रवीन् मां नरलोकसत्कृतः पिता महात्मा विबुधाधिपोपमः
तद् एव मन्ये परमात्मनो हितं न सर्वलोकेश्वरभावम् अव्ययम्