रामायण · अध्याय 2.087

तया महत्या यायिन्या ध्वजिन्या वनवासिनः
अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथाः संप्रदुद्रुवुः

ऋक्षाः पृषतसंघाश् च रुरवश् च समन्ततः
दृश्यन्ते वनराजीषु गिरिष्व् अपि नदीषु च

स संप्रतस्थे धर्मात्मा प्रीतो दशरथात्मजः
वृतो महत्या नादिन्या सेनया चतुरङ्गया

सागरौघनिभा सेना भरतस्य महात्मनः
महीं संछादयाम् आस प्रावृषि द्याम् इवाम्बुदः

तुरंगौघैर् अवतता वारणैश् च महाजवैः
अनालक्ष्या चिरं कालं तस्मिन् काले बभूव भूः

स यात्वा दूरम् अध्वानं सुपरिश्रान्त वाहनः
उवाच भरतः श्रीमान् वसिष्ठं मन्त्रिणां वरम्

यादृशं लक्ष्यते रूपं यथा चैव श्रुतं मया
व्यक्तं प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यम् अब्रवीत्

अयं गिरिश् चित्रकूटस् तथा मन्दाकिनी नदी
एतत् प्रकाशते दूरान् नीलमेघनिभं वनम्

गिरेः सानूनि रम्याणि चित्रकूटस्य संप्रति
वारणैर् अवमृद्यन्ते मामकैः पर्वतोपमैः

मुञ्चन्ति कुसुमान्य् एते नगाः पर्वतसानुषु
नीला इवातपापाये तोयं तोयधरा घनाः

किन्नराचरितोद्देशं पश्य शत्रुघ्न पर्वतम्
हयैः समन्ताद् आकीर्णं मकरैर् इव सागरम्

एते मृगगणा भान्ति शीघ्रवेगाः प्रचोदिताः
वायुप्रविद्धाः शरदि मेघराज्य इवाम्बरे

कुर्वन्ति कुसुमापीडाञ् शिरःसु सुरभीन् अमी
मेघप्रकाशैः फलकैर् दाक्षिणात्या यथा नराः

निष्कूजम् इव भूत्वेदं वनं घोरप्रदर्शनम्
अयोध्येव जनाकीर्णा संप्रति प्रतिभाति मा

खुरैर् उदीरितो रेणुर् दिवं प्रच्छाद्य तिष्ठति
तं वहत्य् अनिलः शीघ्रं कुर्वन्न् इव मम प्रियम्

स्यन्दनांस् तुरगोपेतान् सूतमुख्यैर् अधिष्ठितान्
एतान् संपततः शीघ्रं पश्य शत्रुघ्न कानने

एतान् वित्रासितान् पश्य बर्हिणः प्रियदर्शनान्
एतम् आविशतः शैलम् अधिवासं पतत्रिणाम्

अतिमात्रम् अयं देशो मनोज्ञः प्रतिभाति मा
तापसानां निवासो ऽयं व्यक्तं स्वर्गपथो यथा

मृगा मृगीभिः सहिता बहवः पृषता वने
मनोज्ञ रूपा लक्ष्यन्ते कुसुमैर् इव चित्रितः

साधु सैन्याः प्रतिष्ठन्तां विचिन्वन्तु च काननम्
यथा तौ पुरुषव्याघ्रौ दृश्येते रामलक्ष्मणौ

भरतस्य वचः श्रुत्वा पुरुषाः शस्त्रपाणयः
विविशुस् तद् वनं शूरा धूमं च ददृशुस् ततः

ते समालोक्य धूमाग्रम् ऊचुर् भरतम् आगताः
नामनुष्ये भवत्य् अग्निर् व्यक्तम् अत्रैव राघवौ

अथ नात्र नरव्याघ्रौ राजपुत्रौ परंतपौ
अन्ये रामोपमाः सन्ति व्यक्तम् अत्र तपस्विनः

तच् छ्रुत्वा भरतस् तेषां वचनं साधु संमतम्
सैन्यान् उवाच सर्वांस् तान् अमित्रबलमर्दनः

यत् ता भवन्तस् तिष्ठन्तु नेतो गन्तव्यम् अग्रतः
अहम् एव गमिष्यामि सुमन्त्रो गुरुर् एव च

एवम् उक्तास् ततः सर्वे तत्र तस्थुः समन्ततः
भरतो यत्र धूमाग्रं तत्र दृष्टिं समादधत्

व्यवस्थिता या भरतेन सा चमूर् निरीक्षमाणापि च धूमम् अग्रतः
बभूव हृष्टा नचिरेण जानती प्रियस्य रामस्य समागमं तदा