रामायण · अध्याय 2.064

भरते ब्रुवति स्वप्नं दूतास् ते क्लान्तवाहनाः
प्रविश्यासह्यपरिखं रम्यं राजगृहं पुरम्

समागम्य तु राज्ञा च राजपुत्रेण चार्चिताः
राज्ञः पादौ गृहीत्वा तु तम् ऊचुर् भरतं वचः

पुरोहितस् त्वा कुशलं प्राह सर्वे च मन्त्रिणः
त्वरमाणश् च निर्याहि कृत्यम् आत्ययिकं त्वया

अत्र विंशतिकोट्यस् तु नृपतेर् मातुलस्य ते
दशकोट्यस् तु संपूर्णास् तथैव च नृपात्मज

प्रतिगृह्य च तत् सर्वं स्वनुरक्तः सुहृज्जने
दूतान् उवाच भरतः कामैः संप्रतिपूज्य तान्

कच्चित् सुकुशली राजा पिता दशरथो मम
कच्चिच् चारागता रामे लक्ष्मणे वा महात्मनि

आर्या च धर्मनिरता धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी
अरोगा चापि कौसल्या माता रामस्य धीमतः

कच्चित् सुमित्रा धर्मज्ञा जननी लक्ष्मणस्य या
शत्रुघ्नस्य च वीरस्य सारोगा चापि मध्यमा

आत्मकामा सदा चण्डी क्रोधना प्राज्ञमानिनी
अरोगा चापि कैकेयी माता मे किम् उवाच ह

एवम् उक्तास् तु ते दूता भरतेन महात्मना
ऊचुः संप्रश्रितं वाक्यम् इदं तं भरतं तदा
कुशलास् ते नरव्याघ्र येषां कुशलम् इच्छसि

भरतश् चापि तान् दूतान् एवम् उक्तो ऽभ्यभाषत
आपृच्छे ऽहं महाराजं दूताः संत्वरयन्ति माम्

एवम् उक्त्वा तु तान् दूतान् भरतः पार्थिवात्मजः
दूतैः संचोदितो वाक्यं मातामहम् उवाच ह

राजन् पितुर् गमिष्यामि सकाशं दूतचोदितः
पुनर् अप्य् अहम् एष्यामि यदा मे त्वं स्मरिष्यसि

भरतेनैवम् उक्तस् तु नृपो मातामहस् तदा
तम् उवाच शुभं वाक्यं शिरस्य् आघ्राय राघवम्

गच्छ तातानुजाने त्वां कैकेयी सुप्रजास् त्वया
मातरं कुशलं ब्रूयाः पितरं च परंतप

पुरोहितं च कुशलं ये चान्ये द्विजसत्तमाः
तौ च तात महेष्वासौ भ्रातरु रामलक्ष्मणौ

तस्मै हस्त्युत्तमांश् चित्रान् कम्बलान् अजिनानि च
अभिसत्कृत्य कैकेयो भरताय धनं ददौ

रुक्म निष्कसहस्रे द्वे षोडशाश्वशतानि च
सत्कृत्य कैकेयी पुत्रं केकयो धनम् आदिशत्

तथामात्यान् अभिप्रेतान् विश्वास्यांश् च गुणान्वितान्
ददाव् अश्वपतिः शीघ्रं भरतायानुयायिनः

ऐरावतान् ऐन्द्रशिरान् नागान् वै प्रियदर्शनान्
खराञ् शीघ्रान् सुसंयुक्तान् मातुलो ऽस्मै धनं ददौ

अन्तःपुरे ऽतिसंवृद्धान् व्याघ्रवीर्यबलान्वितान्
दंष्ट्रायुधान् महाकायाञ् शुनश् चोपायनं ददौ

स मातामहम् आपृच्छ्य मातुलं च युधाजितम्
रथम् आरुह्य भरतः शत्रुघ्नसहितो ययौ

रथान् मण्डलचक्रांश् च योजयित्वा परःशतम्
उष्ट्रगोऽश्वखरैर् भृत्या भरतं यान्तम् अन्वयुः

बलेन गुप्तो भरतो महात्मा सहार्यकस्यात्मसमैर् अमात्यैः
आदाय शत्रुघ्नम् अपेतशत्रुर् गृहाद् ययौ सिद्ध इवेन्द्रलोकात्