रामायण · अध्याय 2.059

अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रातर् एवापरे ऽहनि
बन्दिनः पर्युपातिष्ठंस् तत् पार्थिवनिवेशनम्

ततः शुचिसमाचाराः पर्युपस्थान कोविदः
स्त्रीवर्षवरभूयिष्ठा उपतस्थुर् यथापुरम्

हरिचन्दनसंपृक्तम् उदकं काञ्चनैर् घटैः
आनिन्युः स्नानशिक्षाज्ञा यथाकालं यथाविधि

मङ्गलालम्भनीयानि प्राशनीयान् उपस्करान्
उपनिन्युस् तथाप्य् अन्याः कुमारी बहुलाः स्त्रियः

अथ याः कोसलेन्द्रस्य शयनं प्रत्यनन्तराः
ताः स्त्रियस् तु समागम्य भर्तारं प्रत्यबोधयन्

ता वेपथुपरीताश् च राज्ञः प्राणेषु शङ्किताः
प्रतिस्रोतस् तृणाग्राणां सदृशं संचकम्पिरे

अथ संवेपमनानां स्त्रीणां दृष्ट्वा च पार्थिवम्
यत् तद् आशङ्कितं पापं तस्य जज्ञे विनिश्चयः

ततः प्रचुक्रुशुर् दीनाः सस्वरं ता वराङ्गनाः
करेणव इवारण्ये स्थानप्रच्युतयूथपाः

तासाम् आक्रन्द शब्देन सहसोद्गतचेतने
कौसल्या च सुमित्राच त्यक्तनिद्रे बभूवतुः

कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च पार्थिवम्
हा नाथेति परिक्रुश्य पेततुर् धरणीतले

सा कोसलेन्द्रदुहिता वेष्टमाना महीतले
न बभ्राज रजोध्वस्ता तारेव गगनच्युता

तत् समुत्त्रस्तसंभ्रान्तं पर्युत्सुकजनाकुलम्
सर्वतस् तुमुलाक्रन्दं परितापार्तबान्धवम्

सद्यो निपतितानन्दं दीनविक्लवदर्शनम्
बभूव नरदेवस्य सद्म दिष्टान्तम् ईयुषः

अतीतम् आज्ञाय तु पार्थिवर्षभं यशस्विनं संपरिवार्य पत्नयः
भृशं रुदन्त्यः करुणं सुदुःखिताः प्रगृह्य बाहू व्यलपन्न् अनाथवत्