रामायण · अध्याय 2.056

एवं तु क्रुद्धया राजा राममात्रा सशोकया
श्रावितः परुषं वाक्यं चिन्तयाम् आस दुःखितः

तस्य चिन्तयमानस्य प्रत्यभात् कर्म दुष्कृतम्
यद् अनेन कृतं पूर्वम् अज्ञानाच् छब्दवेधिना

अमनास् तेन शोकेन रामशोकेन च प्रभुः
दह्यमानस् तु शोकाभ्यां कौसल्याम् आह भूपतिः

प्रसादये त्वां कौसल्ये रचितो ऽयं मयाञ्जलिः
वत्सला चानृशंसा च त्वं हि नित्यं परेष्व् अपि

भर्ता तु खलु नारीणां गुणवान् निर्गुणो ऽपि वा
धर्मं विमृशमानानां प्रत्यक्षं देवि दैवतम्

सा त्वं धर्मपरा नित्यं दृष्टलोकपरावर
नार्हसे विप्रियं वक्तुं दुःखितापि सुदुःखितम्

तद् वाक्यं करुणं राज्ञः श्रुत्वा दीनस्य भाषितम्
कौसल्या व्यसृजद् बाष्पं प्रणालीव नवोदकम्

स मूद्र्ह्णि बद्ध्वा रुदती राज्ञः पद्मम् इवाञ्जलिम्
संभ्रमाद् अब्रवीत् त्रस्ता त्वरमाणाक्षरं वचः

प्रसीद शिरसा याचे भूमौ निततितास्मि ते
याचितास्मि हता देव हन्तव्याहं न हि त्वया

नैषा हि सा स्त्री भवति श्लाघनीयेन धीमता
उभयोर् लोकयोर् वीर पत्या या संप्रसाद्यते

जानामि धर्मं धर्मज्ञ त्वां जाने सत्यवादिनम्
पुत्रशोकार्तया तत् तु मया किम् अपि भाषितम्

शोको नाशयते धैर्यं शोको नाशयते श्रुतम्
शोको नाशयते सर्वं नास्ति शोकसमो रिपुः

शयम् आपतितः सोढुं प्रहरो रिपुहस्ततः
सोढुम् आपतितः शोकः सुसूक्ष्मो ऽपि न शक्यते

वनवासाय रामस्य पञ्चरात्रो ऽद्य गण्यते
यः शोकहतहर्षायाः पञ्चवर्षोपमो मम

तं हि चिन्तयमानायाः शोको ऽयं हृदि वर्धते
अदीनाम् इव वेगेन समुद्रसलिलं महत्

एवं हि कथयन्त्यास् तु कौसल्यायाः शुभं वचः
मन्दरश्मिर् अभूत् सुर्यो रजनी चाभ्यवर्तत

अथ प्रह्लादितो वाक्यैर् देव्या कौसल्यया नृपः
शोकेन च समाक्रान्तो निद्राया वशम् एयिवान्