रामायण · अध्याय 2.044

विशालान् कोसलान् रम्यान् यात्वा लक्ष्मणपूर्वजः
आससाद महाबाहुः शृङ्गवेरपुरं प्रति

तत्र त्रिपथगां दिव्यां शिवतोयाम् अशैवलाम्
ददर्श राघवो गङ्गां पुण्याम् ऋषिनिसेविताम्

हंससारससंघुष्टां चक्रवाकोपकूजिताम्
शिंशुमरैश् च नक्रैश् च भुजंगैश् च निषेविताम्

ताम् ऊर्मिकलिलावर्ताम् अन्ववेक्ष्य महारथः
सुमन्त्रम् अब्रवीत् सूतम् इहैवाद्य वसामहे

अविदूराद् अयं नद्या बहुपुष्पप्रवालवान्
सुमहान् इङ्गुदीवृक्षो वसामो ऽत्रैव सारथे

लक्षणश् च सुमन्त्रश् च बाढम् इत्य् एव राघवम्
उक्त्वा तम् इङ्गुदीवृक्षं तदोपययतुर् हयैः

रामो ऽभियाय तं रम्यं वृक्षम् इक्ष्वाकुनन्दनः
रथाद् अवातरत् तस्मात् सभार्यः सहलक्ष्मणः

सुमन्त्रो ऽप्य् अवतीर्यैव मोचयित्वा हयोत्तमान्
वृक्षमूलगतं रामम् उपतस्थे कृताञ्जलिः

तत्र राजा गुहो नाम रामस्यात्मसमः सखा
निषादजात्यो बलवान् स्थपतिश् चेति विश्रुतः

स श्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं रामं विषयम् आगतम्
वृद्धैः परिवृतो ऽमात्यैर् ज्ञातिभिश् चाप्य् उपागतः

ततो निषादाधिपतिं दृष्ट्वा दूराद् अवस्थितम्
सह सौमित्रिणा रामः समागच्छद् गुहेन सः

तम् आर्तः संपरिष्वज्य गुहो राघवम् अब्रवीत्
यथायोध्या तथेदं ते राम किं करवाणि ते

ततो गुणवदन्नाद्यम् उपादाय पृथग्विधम्
अर्घ्यं चोपानयत् क्षिप्रं वाक्यं चेदम् उवाच ह

स्वागतं ते महाबाहो तवेयम् अखिला मही
वयं प्रेष्या भवान् भर्ता साधु राज्यं प्रशाधि नः

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यं चेदम् उपस्थितम्
शयनानि च मुख्यानि वाजिनां खादनं च ते

गुहम् एव ब्रुवाणं तं राघवः प्रत्युवाच ह
अर्चिताश् चैव हृष्टाश् च भवता सर्वथा वयम्

पद्भ्याम् अभिगमाच् चैव स्नेहसंदर्शनेन च
भुजाभ्यां साधुवृत्ताभ्यां पीडयन् वाक्यम् अब्रवीत्

दिष्ट्या त्वां गुह पश्यामि अरोगं सह बान्धवैः
अपि ते कूशलं राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च

यत् त्व् इदं भवता किं चित् प्रीत्या समुपकल्पितम्
सर्वं तद् अनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे

कुशचीराजिनधरं फलमूलाशनं च माम्
विद्धि प्रणिहितं धर्मे तापसं वनगोचरम्

अश्वानां खादनेनाहम् अर्थी नान्येन केन चित्
एतावतात्रभवता भविष्यामि सुपूजितः

एते हि दयिता राज्ञः पितुर् दशरथस्य मे
एतैः सुविहितैर् अश्वैर् भविष्याम्य् अहम् अर्चितः

अश्वानां प्रतिपानं च खादनं चैव सो ऽन्वशात्
गुहस् तत्रैव पुरुषांस् त्वरितं दीयताम् इति

ततश् चीरोत्तरासङ्गः संध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम्
जलम् एवाददे भोज्यं लक्ष्मणेनाहृतं स्वयम्

तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः
सभार्यस्य ततो ऽभ्येत्य तस्थौ वृक्षम् उपाश्रितः

गुहो ऽपि सह सूतेन सौमित्रिम् अनुभाषयन्
अन्वजाग्रत् ततो रामम् अप्रमत्तो धनुर्धरः

तथा शयानस्य ततो ऽस्य धीमतो यशस्विनो दाशरथेर् महात्मनः
अदृष्टदुःखस्य सुखोचितस्य सा तदा व्यतीयाय चिरेण शर्वरी