રામાયણ · અધ્યાય 2.044

વિશાલાન્ કોસલાન્ રમ્યાન્ યાત્વા લક્ષ્મણપૂર્વજઃ
આસસાદ મહાબાહુઃ શૃઙ્ગવેરપુરં પ્રતિ

તત્ર ત્રિપથગાં દિવ્યાં શિવતોયામ્ અશૈવલામ્
દદર્શ રાઘવો ગઙ્ગાં પુણ્યામ્ ઋષિનિસેવિતામ્

હંસસારસસંઘુષ્ટાં ચક્રવાકોપકૂજિતામ્
શિંશુમરૈશ્ ચ નક્રૈશ્ ચ ભુજંગૈશ્ ચ નિષેવિતામ્

તામ્ ઊર્મિકલિલાવર્તામ્ અન્વવેક્ષ્ય મહારથઃ
સુમન્ત્રમ્ અબ્રવીત્ સૂતમ્ ઇહૈવાદ્ય વસામહે

અવિદૂરાદ્ અયં નદ્યા બહુપુષ્પપ્રવાલવાન્
સુમહાન્ ઇઙ્ગુદીવૃક્ષો વસામો ઽત્રૈવ સારથે

લક્ષણશ્ ચ સુમન્ત્રશ્ ચ બાઢમ્ ઇત્ય્ એવ રાઘવમ્
ઉક્ત્વા તમ્ ઇઙ્ગુદીવૃક્ષં તદોપયયતુર્ હયૈઃ

રામો ઽભિયાય તં રમ્યં વૃક્ષમ્ ઇક્ષ્વાકુનન્દનઃ
રથાદ્ અવાતરત્ તસ્માત્ સભાર્યઃ સહલક્ષ્મણઃ

સુમન્ત્રો ઽપ્ય્ અવતીર્યૈવ મોચયિત્વા હયોત્તમાન્
વૃક્ષમૂલગતં રામમ્ ઉપતસ્થે કૃતાઞ્જલિઃ

તત્ર રાજા ગુહો નામ રામસ્યાત્મસમઃ સખા
નિષાદજાત્યો બલવાન્ સ્થપતિશ્ ચેતિ વિશ્રુતઃ

સ શ્રુત્વા પુરુષવ્યાઘ્રં રામં વિષયમ્ આગતમ્
વૃદ્ધૈઃ પરિવૃતો ઽમાત્યૈર્ જ્ઞાતિભિશ્ ચાપ્ય્ ઉપાગતઃ

તતો નિષાદાધિપતિં દૃષ્ટ્વા દૂરાદ્ અવસ્થિતમ્
સહ સૌમિત્રિણા રામઃ સમાગચ્છદ્ ગુહેન સઃ

તમ્ આર્તઃ સંપરિષ્વજ્ય ગુહો રાઘવમ્ અબ્રવીત્
યથાયોધ્યા તથેદં તે રામ કિં કરવાણિ તે

તતો ગુણવદન્નાદ્યમ્ ઉપાદાય પૃથગ્વિધમ્
અર્ઘ્યં ચોપાનયત્ ક્ષિપ્રં વાક્યં ચેદમ્ ઉવાચ હ

સ્વાગતં તે મહાબાહો તવેયમ્ અખિલા મહી
વયં પ્રેષ્યા ભવાન્ ભર્તા સાધુ રાજ્યં પ્રશાધિ નઃ

ભક્ષ્યં ભોજ્યં ચ પેયં ચ લેહ્યં ચેદમ્ ઉપસ્થિતમ્
શયનાનિ ચ મુખ્યાનિ વાજિનાં ખાદનં ચ તે

ગુહમ્ એવ બ્રુવાણં તં રાઘવઃ પ્રત્યુવાચ હ
અર્ચિતાશ્ ચૈવ હૃષ્ટાશ્ ચ ભવતા સર્વથા વયમ્

પદ્ભ્યામ્ અભિગમાચ્ ચૈવ સ્નેહસંદર્શનેન ચ
ભુજાભ્યાં સાધુવૃત્તાભ્યાં પીડયન્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્

દિષ્ટ્યા ત્વાં ગુહ પશ્યામિ અરોગં સહ બાન્ધવૈઃ
અપિ તે કૂશલં રાષ્ટ્રે મિત્રેષુ ચ ધનેષુ ચ

યત્ ત્વ્ ઇદં ભવતા કિં ચિત્ પ્રીત્યા સમુપકલ્પિતમ્
સર્વં તદ્ અનુજાનામિ ન હિ વર્તે પ્રતિગ્રહે

કુશચીરાજિનધરં ફલમૂલાશનં ચ મામ્
વિદ્ધિ પ્રણિહિતં ધર્મે તાપસં વનગોચરમ્

અશ્વાનાં ખાદનેનાહમ્ અર્થી નાન્યેન કેન ચિત્
એતાવતાત્રભવતા ભવિષ્યામિ સુપૂજિતઃ

એતે હિ દયિતા રાજ્ઞઃ પિતુર્ દશરથસ્ય મે
એતૈઃ સુવિહિતૈર્ અશ્વૈર્ ભવિષ્યામ્ય્ અહમ્ અર્ચિતઃ

અશ્વાનાં પ્રતિપાનં ચ ખાદનં ચૈવ સો ઽન્વશાત્
ગુહસ્ તત્રૈવ પુરુષાંસ્ ત્વરિતં દીયતામ્ ઇતિ

તતશ્ ચીરોત્તરાસઙ્ગઃ સંધ્યામ્ અન્વાસ્ય પશ્ચિમામ્
જલમ્ એવાદદે ભોજ્યં લક્ષ્મણેનાહૃતં સ્વયમ્

તસ્ય ભૂમૌ શયાનસ્ય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય લક્ષ્મણઃ
સભાર્યસ્ય તતો ઽભ્યેત્ય તસ્થૌ વૃક્ષમ્ ઉપાશ્રિતઃ

ગુહો ઽપિ સહ સૂતેન સૌમિત્રિમ્ અનુભાષયન્
અન્વજાગ્રત્ તતો રામમ્ અપ્રમત્તો ધનુર્ધરઃ

તથા શયાનસ્ય તતો ઽસ્ય ધીમતો યશસ્વિનો દાશરથેર્ મહાત્મનઃ
અદૃષ્ટદુઃખસ્ય સુખોચિતસ્ય સા તદા વ્યતીયાય ચિરેણ શર્વરી