रामायण · अध्याय 2.042

अनुगम्य निवृत्तानां रामं नगरवासिनाम्
उद्गतानीव सत्त्वानि बभूवुर् अमनस्विनाम्

स्वं स्वं निलयम् आगम्य पुत्रदारैः समावृताः
अश्रूणि मुमुचुः सर्वे बाष्पेण पिहिताननाः

न चाहृष्यन् न चामोदन् वणिजो न प्रसारयन्
न चाशोभन्त पण्यानि नापचन् गृहमेधिनः

नष्टं दृष्ट्वा नाभ्यनन्दन् विपुलं वा धनागमम्
पुत्रं प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत

गृहे गृहे रुदन्त्यश् च भर्तारं गृहम् आगतम्
व्यगर्हयन्तो दुःखार्ता वाग्भिस् तोत्रैर् इव द्विपान्

किं नु तेषां गृहैः कार्यं किं दारैः किं धनेन वा
पुत्रैर् वा किं सुखैर् वापि ये न पश्यन्ति राघवम्

एकः सत्पुरुषो लोके लक्ष्मणः सह सीतया
यो ऽनुगच्छति काकुत्स्थं रामं परिचरन् वने

आपगाः कृतपुण्यास् ताः पद्मिन्यश् च सरांसि च
येषु स्नास्यति काकुत्स्थो विगाह्य सलिलं शुचि

शोभयिष्यन्ति काकुत्स्थम् अटव्यो रम्यकाननाः
आपगाश् च महानूपाः सानुमन्तश् च पर्वताः

काननं वापि शैलं वा यं रामो ऽभिगमिष्यति
प्रियातिथिम् इव प्राप्तं नैनं शक्ष्यन्त्य् अनर्चितुम्

विचित्रकुसुमापीडा बहुमञ्जरिधारिणः
अकाले चापि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च
दर्शयिष्यन्त्य् अनुक्रोशाद् गिरयो रामम् आगतम्

विदर्शयन्तो विविधान् भूयश् चित्रांश् च निर्झरान्
पादपाः पर्वताग्रेषु रमयिष्यन्ति राघवम्

यत्र रामो भयं नात्र नास्ति तत्र पराभवः
स हि शूरो महाबाहुः पुत्रो दशरथस्य च

पुरा भवति नो दूराद् अनुगच्छाम राघवम्
पादच्छाया सुखा भर्तुस् तादृशस्य महात्मनः
स हि नाथो जनस्यास्य स गतिः स परायणम्

वयं परिचरिष्यामः सीतां यूयं तु राघवम्
इति पौरस्त्रियो भर्तॄन् दुःखार्तास् तत् तद् अब्रुवन्

युष्माकं राघवो ऽरण्ये योगक्षेमं विधास्यति
सीता नारीजनस्यास्य योगक्षेमं करिष्यति

को न्व् अनेनाप्रतीतेन सोत्कण्ठितजनेन च
संप्रीयेतामनोज्ञेन वासेन हृतचेतसा

कैकेय्या यदि चेद् राज्यं स्याद् अधर्म्यम् अनाथवत्
न हि नो जीवितेनार्थः कुतः पुत्रैः कुतो धनैः

यया पुत्रश् च भर्ता च त्यक्ताव् ऐश्वर्यकारणात्
कं सा परिहरेद् अन्यं कैकेयी कुलपांसनी

कैकेय्या न वयं राज्ये भृतका निवसेमहि
जीवन्त्या जातु जीवन्त्यः पुत्रैर् अपि शपामहे

या पुत्रं पार्थिवेन्द्रस्य प्रवासयति निर्घृणा
कस् तां प्राप्य सुखं जीवेद् अधर्म्यां दुष्टचारिणीम्

न हि प्रव्रजिते रामे जीविष्यति महीपतिः
मृते दशरथे व्यक्तं विलोपस् तदनन्तरम्

ते विषं पिबतालोड्य क्षीणपुण्याः सुदुर्गताः
राघवं वानुगच्छध्वम् अश्रुतिं वापि गच्छत

मिथ्या प्रव्राजितो रामः सभार्यः सहलक्ष्मणः
भरते संनिषृष्टाः स्मः सौनिके पशवो यथा

तास् तथा विलपन्त्यस् तु नगरे नागरस्त्रियः
चुक्रुशुर् भृशसंतप्ता मृत्योर् इव भयागमे

तथा स्त्रियो रामनिमित्तम् आतुरा यथा सुते भ्रातरि वा विवासिते
विलप्य दीना रुरुदुर् विचेतसः सुतैर् हि तासाम् अधिको हि सो ऽभवत्