રામાયણ · અધ્યાય 2.042

અનુગમ્ય નિવૃત્તાનાં રામં નગરવાસિનામ્
ઉદ્ગતાનીવ સત્ત્વાનિ બભૂવુર્ અમનસ્વિનામ્

સ્વં સ્વં નિલયમ્ આગમ્ય પુત્રદારૈઃ સમાવૃતાઃ
અશ્રૂણિ મુમુચુઃ સર્વે બાષ્પેણ પિહિતાનનાઃ

ન ચાહૃષ્યન્ ન ચામોદન્ વણિજો ન પ્રસારયન્
ન ચાશોભન્ત પણ્યાનિ નાપચન્ ગૃહમેધિનઃ

નષ્ટં દૃષ્ટ્વા નાભ્યનન્દન્ વિપુલં વા ધનાગમમ્
પુત્રં પ્રથમજં લબ્ધ્વા જનની નાભ્યનન્દત

ગૃહે ગૃહે રુદન્ત્યશ્ ચ ભર્તારં ગૃહમ્ આગતમ્
વ્યગર્હયન્તો દુઃખાર્તા વાગ્ભિસ્ તોત્રૈર્ ઇવ દ્વિપાન્

કિં નુ તેષાં ગૃહૈઃ કાર્યં કિં દારૈઃ કિં ધનેન વા
પુત્રૈર્ વા કિં સુખૈર્ વાપિ યે ન પશ્યન્તિ રાઘવમ્

એકઃ સત્પુરુષો લોકે લક્ષ્મણઃ સહ સીતયા
યો ઽનુગચ્છતિ કાકુત્સ્થં રામં પરિચરન્ વને

આપગાઃ કૃતપુણ્યાસ્ તાઃ પદ્મિન્યશ્ ચ સરાંસિ ચ
યેષુ સ્નાસ્યતિ કાકુત્સ્થો વિગાહ્ય સલિલં શુચિ

શોભયિષ્યન્તિ કાકુત્સ્થમ્ અટવ્યો રમ્યકાનનાઃ
આપગાશ્ ચ મહાનૂપાઃ સાનુમન્તશ્ ચ પર્વતાઃ

કાનનં વાપિ શૈલં વા યં રામો ઽભિગમિષ્યતિ
પ્રિયાતિથિમ્ ઇવ પ્રાપ્તં નૈનં શક્ષ્યન્ત્ય્ અનર્ચિતુમ્

વિચિત્રકુસુમાપીડા બહુમઞ્જરિધારિણઃ
અકાલે ચાપિ મુખ્યાનિ પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ
દર્શયિષ્યન્ત્ય્ અનુક્રોશાદ્ ગિરયો રામમ્ આગતમ્

વિદર્શયન્તો વિવિધાન્ ભૂયશ્ ચિત્રાંશ્ ચ નિર્ઝરાન્
પાદપાઃ પર્વતાગ્રેષુ રમયિષ્યન્તિ રાઘવમ્

યત્ર રામો ભયં નાત્ર નાસ્તિ તત્ર પરાભવઃ
સ હિ શૂરો મહાબાહુઃ પુત્રો દશરથસ્ય ચ

પુરા ભવતિ નો દૂરાદ્ અનુગચ્છામ રાઘવમ્
પાદચ્છાયા સુખા ભર્તુસ્ તાદૃશસ્ય મહાત્મનઃ
સ હિ નાથો જનસ્યાસ્ય સ ગતિઃ સ પરાયણમ્

વયં પરિચરિષ્યામઃ સીતાં યૂયં તુ રાઘવમ્
ઇતિ પૌરસ્ત્રિયો ભર્તૄન્ દુઃખાર્તાસ્ તત્ તદ્ અબ્રુવન્

યુષ્માકં રાઘવો ઽરણ્યે યોગક્ષેમં વિધાસ્યતિ
સીતા નારીજનસ્યાસ્ય યોગક્ષેમં કરિષ્યતિ

કો ન્વ્ અનેનાપ્રતીતેન સોત્કણ્ઠિતજનેન ચ
સંપ્રીયેતામનોજ્ઞેન વાસેન હૃતચેતસા

કૈકેય્યા યદિ ચેદ્ રાજ્યં સ્યાદ્ અધર્મ્યમ્ અનાથવત્
ન હિ નો જીવિતેનાર્થઃ કુતઃ પુત્રૈઃ કુતો ધનૈઃ

યયા પુત્રશ્ ચ ભર્તા ચ ત્યક્તાવ્ ઐશ્વર્યકારણાત્
કં સા પરિહરેદ્ અન્યં કૈકેયી કુલપાંસની

કૈકેય્યા ન વયં રાજ્યે ભૃતકા નિવસેમહિ
જીવન્ત્યા જાતુ જીવન્ત્યઃ પુત્રૈર્ અપિ શપામહે

યા પુત્રં પાર્થિવેન્દ્રસ્ય પ્રવાસયતિ નિર્ઘૃણા
કસ્ તાં પ્રાપ્ય સુખં જીવેદ્ અધર્મ્યાં દુષ્ટચારિણીમ્

ન હિ પ્રવ્રજિતે રામે જીવિષ્યતિ મહીપતિઃ
મૃતે દશરથે વ્યક્તં વિલોપસ્ તદનન્તરમ્

તે વિષં પિબતાલોડ્ય ક્ષીણપુણ્યાઃ સુદુર્ગતાઃ
રાઘવં વાનુગચ્છધ્વમ્ અશ્રુતિં વાપિ ગચ્છત

મિથ્યા પ્રવ્રાજિતો રામઃ સભાર્યઃ સહલક્ષ્મણઃ
ભરતે સંનિષૃષ્ટાઃ સ્મઃ સૌનિકે પશવો યથા

તાસ્ તથા વિલપન્ત્યસ્ તુ નગરે નાગરસ્ત્રિયઃ
ચુક્રુશુર્ ભૃશસંતપ્તા મૃત્યોર્ ઇવ ભયાગમે

તથા સ્ત્રિયો રામનિમિત્તમ્ આતુરા યથા સુતે ભ્રાતરિ વા વિવાસિતે
વિલપ્ય દીના રુરુદુર્ વિચેતસઃ સુતૈર્ હિ તાસામ્ અધિકો હિ સો ઽભવત્