रामायण · अध्याय 2.019

अथ तं व्यथया दीनं सविशेषम् अमर्षितम्
श्वसन्तम् इव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्

आसाद्य रामः सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्
उवाचेदं स धैर्येण धारयन् सत्त्वम् आत्मवान्

सौमित्रे यो ऽभिषेकार्थे मम संभारसंभ्रमः
अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सो ऽस्तु संभारसंभ्रमः

यस्या मदभिषेकार्थं मानसं परितप्यते
माता नः सा यथा न स्यात् सविशङ्का तथा कुरु

तस्याः शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तम् अपि नोत्सहे
मनसि प्रतिसंजातं सौमित्रे ऽहम् उपेक्षितुम्

न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदा चन
मातॄणां वा पितुर् वाहं कृतम् अल्पं च विप्रियम्

सत्यः सत्याभिसंधश् च नित्यं सत्यपराक्रमः
परलोकभयाद् भीतो निर्भयो ऽस्तु पिता मम

तस्यापि हि भवेद् अस्मिन् कर्मण्य् अप्रतिसंहृते
सत्यं नेति मनस्तापस् तस्य तापस् तपेच् च माम्

अभिषेकविधानं तु तस्मात् संहृत्य लक्ष्मण
अन्वग् एवाहम् इच्छामि वनं गन्तुम् इतः पुनः

मम प्रव्राजनाद् अद्य कृतकृत्या नृपात्मजा
सुतं भरतम् अव्यग्रम् अभिषेचयिता ततः

मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि
गते ऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनःसुखम्

बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश् च सुसमाहितम्
तत् तु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि माचिरम्

कृतान्तस् त्व् एव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने
राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनर् एव निवर्तने

कैकेय्याः प्रतिपत्तिर् हि कथं स्यान् मम पीडने
यदि भावो न दैवो ऽयं कृतान्तविहितो भवेत्

जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम्
भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुते ऽपि वा

सो ऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैः प्रवासार्थैश् च दुर्वचैः
उग्रैर् वाक्यैर् अहं तस्या नान्यद् दैवात् समर्थये

कथं प्रकृतिसंपन्ना राजपुत्री तथागुणा
ब्रूयात् सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीडां भर्तृसंनिधौ

यद् अचिन्त्यं तु तद् दैवं भूतेष्व् अपि न हन्यते
व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः

कश् चिद् दैवेन सौमित्रे योद्धुम् उत्सहते पुमान्
यस्य न ग्रहणं किं चित् कर्मणो ऽन्यत्र दृश्यते

सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ
यस्य किं चित् तथाभूतं ननु दैवस्य कर्म तत्

व्याहते ऽप्य् अभिषेके मे परितापो न विद्यते
तस्माद् अपरितापः संस् त्वम् अप्य् अनुविधाय माम्
प्रतिसंहारय क्षिप्रम् आभिषेचनिकीं क्रियाम्

न लक्ष्मणास्मिन् मम राज्यविघ्ने माता यवीयस्य् अतिशङ्कनीया
दैवाभिपन्ना हि वदन्त्य् अनिष्टं जानासि दैवं च तथाप्रभावम्