રામાયણ · અધ્યાય 2.019

અથ તં વ્યથયા દીનં સવિશેષમ્ અમર્ષિતમ્
શ્વસન્તમ્ ઇવ નાગેન્દ્રં રોષવિસ્ફારિતેક્ષણમ્

આસાદ્ય રામઃ સૌમિત્રિં સુહૃદં ભ્રાતરં પ્રિયમ્
ઉવાચેદં સ ધૈર્યેણ ધારયન્ સત્ત્વમ્ આત્મવાન્

સૌમિત્રે યો ઽભિષેકાર્થે મમ સંભારસંભ્રમઃ
અભિષેકનિવૃત્ત્યર્થે સો ઽસ્તુ સંભારસંભ્રમઃ

યસ્યા મદભિષેકાર્થં માનસં પરિતપ્યતે
માતા નઃ સા યથા ન સ્યાત્ સવિશઙ્કા તથા કુરુ

તસ્યાઃ શઙ્કામયં દુઃખં મુહૂર્તમ્ અપિ નોત્સહે
મનસિ પ્રતિસંજાતં સૌમિત્રે ઽહમ્ ઉપેક્ષિતુમ્

ન બુદ્ધિપૂર્વં નાબુદ્ધં સ્મરામીહ કદા ચન
માતૄણાં વા પિતુર્ વાહં કૃતમ્ અલ્પં ચ વિપ્રિયમ્

સત્યઃ સત્યાભિસંધશ્ ચ નિત્યં સત્યપરાક્રમઃ
પરલોકભયાદ્ ભીતો નિર્ભયો ઽસ્તુ પિતા મમ

તસ્યાપિ હિ ભવેદ્ અસ્મિન્ કર્મણ્ય્ અપ્રતિસંહૃતે
સત્યં નેતિ મનસ્તાપસ્ તસ્ય તાપસ્ તપેચ્ ચ મામ્

અભિષેકવિધાનં તુ તસ્માત્ સંહૃત્ય લક્ષ્મણ
અન્વગ્ એવાહમ્ ઇચ્છામિ વનં ગન્તુમ્ ઇતઃ પુનઃ

મમ પ્રવ્રાજનાદ્ અદ્ય કૃતકૃત્યા નૃપાત્મજા
સુતં ભરતમ્ અવ્યગ્રમ્ અભિષેચયિતા તતઃ

મયિ ચીરાજિનધરે જટામણ્ડલધારિણિ
ગતે ઽરણ્યં ચ કૈકેય્યા ભવિષ્યતિ મનઃસુખમ્

બુદ્ધિઃ પ્રણીતા યેનેયં મનશ્ ચ સુસમાહિતમ્
તત્ તુ નાર્હામિ સંક્લેષ્ટું પ્રવ્રજિષ્યામિ માચિરમ્

કૃતાન્તસ્ ત્વ્ એવ સૌમિત્રે દ્રષ્ટવ્યો મત્પ્રવાસને
રાજ્યસ્ય ચ વિતીર્ણસ્ય પુનર્ એવ નિવર્તને

કૈકેય્યાઃ પ્રતિપત્તિર્ હિ કથં સ્યાન્ મમ પીડને
યદિ ભાવો ન દૈવો ઽયં કૃતાન્તવિહિતો ભવેત્

જાનાસિ હિ યથા સૌમ્ય ન માતૃષુ મમાન્તરમ્
ભૂતપૂર્વં વિશેષો વા તસ્યા મયિ સુતે ઽપિ વા

સો ઽભિષેકનિવૃત્ત્યર્થૈઃ પ્રવાસાર્થૈશ્ ચ દુર્વચૈઃ
ઉગ્રૈર્ વાક્યૈર્ અહં તસ્યા નાન્યદ્ દૈવાત્ સમર્થયે

કથં પ્રકૃતિસંપન્ના રાજપુત્રી તથાગુણા
બ્રૂયાત્ સા પ્રાકૃતેવ સ્ત્રી મત્પીડાં ભર્તૃસંનિધૌ

યદ્ અચિન્ત્યં તુ તદ્ દૈવં ભૂતેષ્વ્ અપિ ન હન્યતે
વ્યક્તં મયિ ચ તસ્યાં ચ પતિતો હિ વિપર્યયઃ

કશ્ ચિદ્ દૈવેન સૌમિત્રે યોદ્ધુમ્ ઉત્સહતે પુમાન્
યસ્ય ન ગ્રહણં કિં ચિત્ કર્મણો ઽન્યત્ર દૃશ્યતે

સુખદુઃખે ભયક્રોધૌ લાભાલાભૌ ભવાભવૌ
યસ્ય કિં ચિત્ તથાભૂતં નનુ દૈવસ્ય કર્મ તત્

વ્યાહતે ઽપ્ય્ અભિષેકે મે પરિતાપો ન વિદ્યતે
તસ્માદ્ અપરિતાપઃ સંસ્ ત્વમ્ અપ્ય્ અનુવિધાય મામ્
પ્રતિસંહારય ક્ષિપ્રમ્ આભિષેચનિકીં ક્રિયામ્

ન લક્ષ્મણાસ્મિન્ મમ રાજ્યવિઘ્ને માતા યવીયસ્ય્ અતિશઙ્કનીયા
દૈવાભિપન્ના હિ વદન્ત્ય્ અનિષ્ટં જાનાસિ દૈવં ચ તથાપ્રભાવમ્