रामायण · अध्याय 2.003

तेषाम् अज्ञलिपद्मानि प्रगृहीतानि सर्वशः
प्रतिगृह्याब्रवीद् राजा तेभ्यः प्रियहितं वचः

अहो ऽस्मि परमप्रीतः प्रभावश् चातुलो मम
यन् मे ज्येष्ठं प्रियं पुत्रं यौवराज्यस्थम् इच्छथ

इति प्रत्यर्च्य तान् राजा ब्राह्मणान् इदम् अब्रवीत्
वसिष्ठं वामदेवं च तेषाम् एवोपशृण्वताम्

चैत्रः श्रीमान् अयं मासः पुण्यः पुष्पितकाननः
यौवराज्याय रामस्य सर्वम् एवोपकल्प्यताम्

कृतम् इत्य् एव चाब्रूताम् अभिगम्य जगत्पतिम्
यथोक्तवचनं प्रीतौ हर्षयुक्तौ द्विजर्षभौ

ततः सुमन्त्रं द्युतिमान् राजा वचनम् अब्रवीत्
रामः कृतात्मा भवता शीघ्रम् आनीयताम् इति

स तथेति प्रतिज्ञाय सुमन्त्रो राजशासनात्
रामं तत्रानयां चक्रे रथेन रथिनां वरम्

अथ तत्र समासीनास् तदा दशरथं नृपम्
प्राच्योदीच्याः प्रतीच्याश् च दाक्षिणात्याश् च भूमिपाः

म्लेच्छाश् चार्याश् च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः
उपासां चक्रिरे सर्वे तं देवा इव वासवम्

तेषां मध्ये स राजर्षिर् मरुताम् इव वासवः
प्रासादस्थो रथगतं ददर्शायान्तम् आत्मजम्

गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम्
दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्

चन्द्रकान्ताननं रामम् अतीव प्रियदर्शनम्
रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्

घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तम् इव प्रजाः
न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः

अवतार्य सुमन्त्रस् तं राघवं स्यन्दनोत्तमात्
पितुः समीपं गच्छन्तं प्राञ्जलिः पृष्ठतो ऽन्वगात्

स तं कैलासशृङ्गाभं प्रासादं नरपुंगवः
आरुरोह नृपं द्रष्टुं सह सूतेन राघवः

स प्राञ्जलिर् अभिप्रेत्य प्रणतः पितुर् अन्तिके
नाम स्वं श्रावयन् रामो ववन्दे चरणौ पितुः

तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः
गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियम् आत्मजम्

तस्मै चाभ्युद्यतं श्रीमान् मणिकाञ्चनभूषितम्
दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम्

तद् आसनवरं प्राप्य व्यदीपयत राघवः
स्वयेव प्रभया मेरुम् उदये विमलो रविः

तेन विभ्राजिता तत्र सा सभाभिव्यरोचत
विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौर् इवेन्दुना

तं पश्यमानो नृपतिस् तुतोष प्रियम् आत्मजम्
अलंकृतम् इवात्मानम् आदर्शतलसंस्थितम्

स तं सस्मितम् आभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः
उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रम् इव कश्यपः

ज्येष्ठायाम् असि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशः सुतः
उत्पन्नस् त्वं गुणश्रेष्ठो मम रामात्मजः प्रियः

त्वया यतः प्रजाश् चेमाः स्वगुणैर् अनुरञ्जिताः
तस्मात् त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यम् अवाप्नुहि

कामतस् त्वं प्रकृत्यैव विनीतो गुणवान् असि
गुणवत्य् अपि तु स्नेहात् पुत्र वक्ष्यामि ते हितम्

भूयो विनयम् आस्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः
कामक्रोधसमुत्थानि त्यजेथा व्यसनानि च

परोक्षया वर्तमानो वृत्त्या प्रत्यक्षया तथा
अमात्यप्रभृतीः सर्वाः प्रकृतीश् चानुरञ्जय

तुष्टानुरक्तप्रकृतिर् यः पालयति मेदिनीम्
तस्य नन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वामृतम् इवामराः
तस्मात् पुत्र त्वम् आत्मानं नियम्यैव समाचर

तच् छ्रुत्वा सुहृदस् तस्य रामस्य प्रियकारिणः
त्वरिताः शीघ्रम् अभ्येत्य कौसल्यायै न्यवेदयन्

सा हिरण्यं च गाश् चैव रत्नानि विविधानि च
व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा

अथाभिवाद्य राजानं रथम् आरुह्य राघवः
ययौ स्वं द्युतिमद् वेश्म जनौघैः प्रतिपूजितः

ते चापि पौरा नृपतेर् वचस् तच् छ्रुत्वा तदा लाभम् इवेष्टम् आप्य
नरेन्द्रम् आमन्त्य गृहाणि गत्वा देवान् समानर्चुर् अतीव हृष्टाः