रामायण · अध्याय 2.004

गतेष्व् अथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः
मन्त्रयित्वा ततश् चक्रे निश्चयज्ञः स निश्चयम्

श्व एव पुष्यो भविता श्वो ऽभिषेच्येत मे सुतः
रामो राजीवताम्राक्षो यौवराज्य इति प्रभुः

अथान्तर्गृहम् आविश्य राजा दशरथस् तदा
सूतम् आज्ञापयाम् आस रामं पुनर् इहानय

प्रतिगृह्य स तद्वाक्यं सूतः पुनर् उपाययौ
रामस्य भवनं शीघ्रं रामम् आनयितुं पुनः

द्वाःस्थैर् आवेदितं तस्य रामायागमनं पुनः
श्रुत्वैव चापि रामस् तं प्राप्तं शङ्कान्वितो ऽभवत्

प्रवेश्य चैनं त्वरितं रामो वचनम् अब्रवीत्
यद् आगमनकृत्यं ते भूयस् तद् ब्रूह्य् अशेषतः

तम् उवाच ततः सूतो राजा त्वां द्रष्टुम् इच्छति
श्रुत्वा प्रमाणम् अत्र त्वं गमनायेतराय वा

इति सूतवचः श्रुत्वा रामो ऽथ त्वरयान्वितः
प्रययौ राजभवनं पुनर् द्रष्टुं नरेश्वरम्

तं श्रुत्वा समनुप्राप्तं रामं दशरथो नृपः
प्रवेशयाम् आस गृहं विविक्षुः प्रियम् उत्तमम्

प्रविशन्न् एव च श्रीमान् राघवो भवनं पितुः
ददर्श पितरं दूरात् प्रणिपत्य कृताञ्जलिः

प्रणमन्तं समुत्थाप्य तं परिष्वज्य भूमिपः
प्रदिश्य चास्मै रुचिरम् आसनं पुनर् अब्रवीत्

राम वृद्धो ऽस्मि दीर्घायुर् भुक्ता भोगा मयेप्सिताः
अन्नवद्भिः क्रतुशतैस् तथेष्टं भूरिदक्षिणैः

जातम् इष्टम् अपत्यं मे त्वम् अद्यानुपमं भुवि
दत्तम् इष्टम् अधीतं च मया पुरुषसत्तम

अनुभूतानि चेष्टानि मया वीर सुखानि च
देवर्षि पितृविप्राणाम् अनृणो ऽस्मि तथात्मनः

न किं चिन् मम कर्तव्यं तवान्यत्राभिषेचनात्
अतो यत् त्वाम् अहं ब्रूयां तन् मे त्वं कर्तुम् अर्हसि

अद्य प्रकृतयः सर्वास् त्वाम् इच्छन्ति नराधिपम्
अतस् त्वां युवराजानम् अभिषेक्ष्यामि पुत्रक

अपि चाद्याशुभान् राम स्वप्नान् पश्यामि दारुणान्
सनिर्घाता महोल्काश् च पतन्तीह महास्वनाः

अवष्टब्धं च मे राम नक्षत्रं दारुणैर् ग्रहैः
आवेदयन्ति दैवज्ञाः सूर्याङ्गारकराहुभिः

प्रायेण हि निमित्तानाम् ईदृशानां समुद्भवे
राजा वा मृत्युम् आप्नोति घोरां वापदम् ऋच्छति

तद् यावद् एव मे चेतो न विमुह्यति राघव
तावद् एवाभिषिञ्चस्व चला हि प्राणिनां मतिः

अद्य चन्द्रो ऽभ्युपगतः पुष्यात् पूर्वं पुनर् वसुम्
श्वः पुष्य योगं नियतं वक्ष्यन्ते दैवचिन्तकाः

तत्र पुष्ये ऽभिषिञ्चस्व मनस् त्वरयतीव माम्
श्वस् त्वाहम् अभिषेक्ष्यामि यौवराज्ये परंतप

तस्मात् त्वयाद्य व्रतिना निशेयं नियतात्मना
सह वध्वोपवस्तव्या दर्भप्रस्तरशायिना

सुहृदश् चाप्रमत्तास् त्वां रक्षन्त्व् अद्य समन्ततः
भवन्ति बहुविघ्नानि कार्याण्य् एवंविधानि हि

विप्रोषितश् च भरतो यावद् एव पुराद् इतः
तावद् एवाभिषेकस् ते प्राप्तकालो मतो मम

कामं खलु सतां वृत्ते भ्राता ते भरतः स्थितः
ज्येष्ठानुवर्ती धर्मात्मा सानुक्रोशो जितेन्द्रियः

किं तु चित्तं मनुष्याणाम् अनित्यम् इति मे मतिः
सतां च धर्मनित्यानां कृतशोभि च राघव

इत्य् उक्तः सो ऽभ्यनुज्ञातः श्वोभाविन्य् अभिषेचने
व्रजेति रामः पितरम् अभिवाद्याभ्ययाद् गृहम्

प्रविश्य चात्मनो वेश्म राज्ञोद्दिष्टे ऽभिषेचने
तस्मिन् क्षणे विनिर्गत्य मातुर् अन्तःपुरं ययौ

तत्र तां प्रवणाम् एव मातरं क्षौमवासिनीम्
वाग्यतां देवतागारे ददर्श याचतीं श्रियम्

प्राग् एव चागता तत्र सुमित्रा लक्ष्मणस् तथा
सीता चानायिता श्रुत्वा प्रियं रामाभिषेचनम्

तस्मिन् काले हि कौसल्या तस्थाव् आमीलितेक्षणा
सुमित्रयान्वास्यमाना सीतया लक्ष्मणेन च

श्रुत्वा पुष्येण पुत्रस्य यौवराज्याभिषेचनम्
प्राणायामेन पुरुषं ध्यायमाना जनार्दनम्

तथा सनियमाम् एव सो ऽभिगम्याभिवाद्य च
उवाच वचनं रामो हर्षयंस् ताम् इदं तदा

अम्ब पित्रा नियुक्तो ऽस्मि प्रजापालनकर्मणि
भविता श्वो ऽभिषेको मे यथा मे शासनं पितुः

सीतयाप्य् उपवस्तव्या रजनीयं मया सह
एवम् ऋत्विगुपाध्यायैः सह माम् उक्तवान् पिता

यानि यान्य् अत्र योग्यानि श्वोभाविन्य् अभिषेचने
तानि मे मङ्गलान्य् अद्य वैदेह्याश् चैव कारय

एतच् छ्रुत्वा तु कौसल्या चिरकालाभिकाङ्क्षितम्
हर्षबाष्पकलं वाक्यम् इदं रामम् अभाषत

वत्स राम चिरं जीव हतास् ते परिपन्थिनः
ज्ञातीन् मे त्वं श्रिया युक्तः सुमित्रायाश् च नन्दय

कल्याणे बत नक्षत्रे मयि जातो ऽसि पुत्रक
येन त्वया दशरथो गुणैर् आराधितः पिता

अमोघं बत मे क्षान्तं पुरुषे पुष्करेक्षणे
येयम् इक्ष्वाकुराज्यश्रीः पुत्र त्वां संश्रयिष्यति

इत्य् एवम् उक्तो मात्रेदं रामो भारतम् अब्रवीत्
प्राञ्जलिं प्रह्वम् आसीनम् अभिवीक्ष्य स्मयन्न् इव

लक्ष्मणेमां मया सार्धं प्रशाधि त्वं वसुंधराम्
द्वितीयं मे ऽन्तरात्मानं त्वाम् इयं श्रीर् उपस्थिता

सौमित्रे भुङ्क्ष्व भोगांस् त्वम् इष्टान् राज्यफलानि च
जीवितं च हि राज्यं च त्वदर्थम् अभिकामये

इत्य् उक्त्वा लक्ष्मणं रामो मातराव् अभिवाद्य च
अभ्यनुज्ञाप्य सीतां च जगाम स्वं निवेशनम्