रामायण · अध्याय 2.002

ततः परिषदं सर्वाम् आमन्त्र्य वसुधाधिपः
हितम् उद्धर्षणं चेदम् उवाचाप्रतिमं वचः

दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना
स्वरेण महता राजा जीग्मूत इव नादयन्

सो ऽहम् इक्ष्वाकुभिः पूर्वैर् नरेन्द्रैः परिपालितम्
श्रेयसा योक्तुकामो ऽस्मि सुखार्हम् अखिलं जगत्

मयाप्य् आचरितं पूर्वैः पन्थानम् अनुगच्छता
प्रजा नित्यम् अतन्द्रेण यथाशक्त्य् अभिरक्षता

इदं शरीरं कृत्स्नस्य लोकस्य चरता हितम्
पाण्डुर् अस्यातपत्रस्यच् छायायां जरितं मया

प्राप्य वर्षसहस्राणि बहून्य् आयूंषि जीवितः
जीर्णस्यास्य शरीरस्य विश्रान्तिम् अभिरोचये

राजप्रभावजुष्टां हि दुर्वहाम् अजितेन्द्रियैः
परिश्रान्तो ऽस्मि लोकस्य गुर्वीं धर्मधुरं वहन्

सो ऽहं विश्रमम् इच्छामि पुत्रं कृत्वा प्रजाहिते
संनिकृष्टान् इमान् सर्वान् अनुमान्य द्विजर्षभान्

अनुजातो हि मे सर्वैर् गुणैर् ज्येष्ठो ममात्मजः
पुरंदरसमो वीर्ये रामः परपुरंजयः

तं चन्द्रम् इव पुष्येण युक्तं धर्मभृतां वरम्
यौवराज्येन योक्तास्मि प्रीतः पुरुषपुंगवम्

अनुरूपः स वो नाथो लक्ष्मीवांल् लक्ष्मणाग्रजः
त्रैलोक्यम् अपि नाथेन येन स्यान् नाथवत्तरम्

अनेन श्रेयसा सद्यः संयोज्याहम् इमां महीम्
गतक्लेशो भविष्यामि सुते तस्मिन् निवेश्य वै

इति ब्रुवन्तं मुदिताः प्रत्यनन्दन् नृपा नृपम्
वृष्टिमन्तं महामेघं नर्दन्तम् इव बर्हिणः

तस्य धर्मार्थविदुषो भावम् आज्ञाय सर्वशः
ऊचुश् च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम्

अनेकवर्षसाहस्रो वृद्धस् त्वम् असि पार्थिव
स रामं युवराजानम् अभिषिञ्चस्व पार्थिवम्

इति तद् वचनं श्रुत्वा राजा तेषां मनःप्रियम्
अजानन्न् इव जिज्ञासुर् इदं वचनम् अब्रवीत्

कथं नु मयि धर्मेण पृथिवीम् अनुशासति
भवन्तो द्रष्टुम् इच्छन्ति युवराजं ममात्मजम्

ते तम् ऊचुर् महात्मानं पौरजानपदैः सह
बहवो नृप कल्याणा गुणाः पुत्रस्य सन्ति ते

दिव्यैर् गुणैः शक्रसमो रामः सत्यपराक्रमः
इक्ष्वाकुभ्यो हि सर्वेभ्यो ऽप्य् अतिरक्तो विशाम्पते

रामः सत्पुरुषो लोके सत्यधर्मपरायणः
धर्मज्ञः सत्यसंधश् च शीलवान् अनसूयकः

क्षान्तः सान्त्वयिता श्लक्ष्णः कृतज्ञो विजितेन्द्रियः
मृदुश् च स्थिरचित्तश् च सदा भव्यो ऽनसूयकः

प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः
बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानाम् उपासिता

तेनास्येहातुला कीर्तिर् यशस् तेजश् च वर्धते
देवासुरमनुष्याणां सर्वास्त्रेषु विशारदः

यदा व्रजति संग्रामं ग्रामार्थे नगरस्य वा
गत्वा सौमित्रिसहितो नाविजित्य निवर्तते

संग्रामात् पुनर् आगम्य कुञ्जरेण रथेन वा
पौरान् स्वजनवन् नित्यं कुशलं परिपृच्छति

पुत्रेष्व् अग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च
निखिलेनानुपूर्व्या च पिता पुत्रान् इवौरसान्

शुश्रूषन्ते च वः शिष्याः कच्चित् कर्मसु दंशिताः
इति नः पुरुषव्याघ्रः सदा रामो ऽभिभाषते

व्यसनेषु मनुष्याणां भृशं भवति दुःखितः
उत्सवेषु च सर्वेषु पितेव परितुष्यति

सत्यवादी महेष्वासो वृद्धसेवी जितेन्द्रियः
वत्सः श्रेयसि जातस् ते दिष्ट्यासौ तव राघवः
दिष्ट्या पुत्रगुणैर् युक्तो मारीच इव कश्यपः

बलम् आरोग्यम् आयुश् च रामस्य विदितात्मनः
आशंसते जनः सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा

अभ्यन्तरश् च बाह्यश् च पौरजानपदो जनः
स्त्रियो वृद्धास् तरुण्यश् च सायंप्रातः समाहिताः

सर्वान् देवान् नमस्यन्ति रामस्यार्थे यशस्विनः
तेषाम् आयाचितं देव त्वत्प्रसादात् समृध्यताम्

रामम् इन्दीवरश्यामं सर्वशत्रुनिबर्हणम्
पश्यामो यौवराज्यस्थं तव राजोत्तमात्मजम्

तं देवदेवोपमम् आत्मजं ते सर्वस्य लोकस्य हिते निविष्टम्
हिताय नः क्षिप्रम् उदारजुष्टं मुदाभिषेक्तुं वरद त्वम् अर्हसि