રામાયણ · અધ્યાય 2.002

તતઃ પરિષદં સર્વામ્ આમન્ત્ર્ય વસુધાધિપઃ
હિતમ્ ઉદ્ધર્ષણં ચેદમ્ ઉવાચાપ્રતિમં વચઃ

દુન્દુભિસ્વનકલ્પેન ગમ્ભીરેણાનુનાદિના
સ્વરેણ મહતા રાજા જીગ્મૂત ઇવ નાદયન્

સો ઽહમ્ ઇક્ષ્વાકુભિઃ પૂર્વૈર્ નરેન્દ્રૈઃ પરિપાલિતમ્
શ્રેયસા યોક્તુકામો ઽસ્મિ સુખાર્હમ્ અખિલં જગત્

મયાપ્ય્ આચરિતં પૂર્વૈઃ પન્થાનમ્ અનુગચ્છતા
પ્રજા નિત્યમ્ અતન્દ્રેણ યથાશક્ત્ય્ અભિરક્ષતા

ઇદં શરીરં કૃત્સ્નસ્ય લોકસ્ય ચરતા હિતમ્
પાણ્ડુર્ અસ્યાતપત્રસ્યચ્ છાયાયાં જરિતં મયા

પ્રાપ્ય વર્ષસહસ્રાણિ બહૂન્ય્ આયૂંષિ જીવિતઃ
જીર્ણસ્યાસ્ય શરીરસ્ય વિશ્રાન્તિમ્ અભિરોચયે

રાજપ્રભાવજુષ્ટાં હિ દુર્વહામ્ અજિતેન્દ્રિયૈઃ
પરિશ્રાન્તો ઽસ્મિ લોકસ્ય ગુર્વીં ધર્મધુરં વહન્

સો ઽહં વિશ્રમમ્ ઇચ્છામિ પુત્રં કૃત્વા પ્રજાહિતે
સંનિકૃષ્ટાન્ ઇમાન્ સર્વાન્ અનુમાન્ય દ્વિજર્ષભાન્

અનુજાતો હિ મે સર્વૈર્ ગુણૈર્ જ્યેષ્ઠો મમાત્મજઃ
પુરંદરસમો વીર્યે રામઃ પરપુરંજયઃ

તં ચન્દ્રમ્ ઇવ પુષ્યેણ યુક્તં ધર્મભૃતાં વરમ્
યૌવરાજ્યેન યોક્તાસ્મિ પ્રીતઃ પુરુષપુંગવમ્

અનુરૂપઃ સ વો નાથો લક્ષ્મીવાંલ્ લક્ષ્મણાગ્રજઃ
ત્રૈલોક્યમ્ અપિ નાથેન યેન સ્યાન્ નાથવત્તરમ્

અનેન શ્રેયસા સદ્યઃ સંયોજ્યાહમ્ ઇમાં મહીમ્
ગતક્લેશો ભવિષ્યામિ સુતે તસ્મિન્ નિવેશ્ય વૈ

ઇતિ બ્રુવન્તં મુદિતાઃ પ્રત્યનન્દન્ નૃપા નૃપમ્
વૃષ્ટિમન્તં મહામેઘં નર્દન્તમ્ ઇવ બર્હિણઃ

તસ્ય ધર્માર્થવિદુષો ભાવમ્ આજ્ઞાય સર્વશઃ
ઊચુશ્ ચ મનસા જ્ઞાત્વા વૃદ્ધં દશરથં નૃપમ્

અનેકવર્ષસાહસ્રો વૃદ્ધસ્ ત્વમ્ અસિ પાર્થિવ
સ રામં યુવરાજાનમ્ અભિષિઞ્ચસ્વ પાર્થિવમ્

ઇતિ તદ્ વચનં શ્રુત્વા રાજા તેષાં મનઃપ્રિયમ્
અજાનન્ન્ ઇવ જિજ્ઞાસુર્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

કથં નુ મયિ ધર્મેણ પૃથિવીમ્ અનુશાસતિ
ભવન્તો દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છન્તિ યુવરાજં મમાત્મજમ્

તે તમ્ ઊચુર્ મહાત્માનં પૌરજાનપદૈઃ સહ
બહવો નૃપ કલ્યાણા ગુણાઃ પુત્રસ્ય સન્તિ તે

દિવ્યૈર્ ગુણૈઃ શક્રસમો રામઃ સત્યપરાક્રમઃ
ઇક્ષ્વાકુભ્યો હિ સર્વેભ્યો ઽપ્ય્ અતિરક્તો વિશામ્પતે

રામઃ સત્પુરુષો લોકે સત્યધર્મપરાયણઃ
ધર્મજ્ઞઃ સત્યસંધશ્ ચ શીલવાન્ અનસૂયકઃ

ક્ષાન્તઃ સાન્ત્વયિતા શ્લક્ષ્ણઃ કૃતજ્ઞો વિજિતેન્દ્રિયઃ
મૃદુશ્ ચ સ્થિરચિત્તશ્ ચ સદા ભવ્યો ઽનસૂયકઃ

પ્રિયવાદી ચ ભૂતાનાં સત્યવાદી ચ રાઘવઃ
બહુશ્રુતાનાં વૃદ્ધાનાં બ્રાહ્મણાનામ્ ઉપાસિતા

તેનાસ્યેહાતુલા કીર્તિર્ યશસ્ તેજશ્ ચ વર્ધતે
દેવાસુરમનુષ્યાણાં સર્વાસ્ત્રેષુ વિશારદઃ

યદા વ્રજતિ સંગ્રામં ગ્રામાર્થે નગરસ્ય વા
ગત્વા સૌમિત્રિસહિતો નાવિજિત્ય નિવર્તતે

સંગ્રામાત્ પુનર્ આગમ્ય કુઞ્જરેણ રથેન વા
પૌરાન્ સ્વજનવન્ નિત્યં કુશલં પરિપૃચ્છતિ

પુત્રેષ્વ્ અગ્નિષુ દારેષુ પ્રેષ્યશિષ્યગણેષુ ચ
નિખિલેનાનુપૂર્વ્યા ચ પિતા પુત્રાન્ ઇવૌરસાન્

શુશ્રૂષન્તે ચ વઃ શિષ્યાઃ કચ્ચિત્ કર્મસુ દંશિતાઃ
ઇતિ નઃ પુરુષવ્યાઘ્રઃ સદા રામો ઽભિભાષતે

વ્યસનેષુ મનુષ્યાણાં ભૃશં ભવતિ દુઃખિતઃ
ઉત્સવેષુ ચ સર્વેષુ પિતેવ પરિતુષ્યતિ

સત્યવાદી મહેષ્વાસો વૃદ્ધસેવી જિતેન્દ્રિયઃ
વત્સઃ શ્રેયસિ જાતસ્ તે દિષ્ટ્યાસૌ તવ રાઘવઃ
દિષ્ટ્યા પુત્રગુણૈર્ યુક્તો મારીચ ઇવ કશ્યપઃ

બલમ્ આરોગ્યમ્ આયુશ્ ચ રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ
આશંસતે જનઃ સર્વો રાષ્ટ્રે પુરવરે તથા

અભ્યન્તરશ્ ચ બાહ્યશ્ ચ પૌરજાનપદો જનઃ
સ્ત્રિયો વૃદ્ધાસ્ તરુણ્યશ્ ચ સાયંપ્રાતઃ સમાહિતાઃ

સર્વાન્ દેવાન્ નમસ્યન્તિ રામસ્યાર્થે યશસ્વિનઃ
તેષામ્ આયાચિતં દેવ ત્વત્પ્રસાદાત્ સમૃધ્યતામ્

રામમ્ ઇન્દીવરશ્યામં સર્વશત્રુનિબર્હણમ્
પશ્યામો યૌવરાજ્યસ્થં તવ રાજોત્તમાત્મજમ્

તં દેવદેવોપમમ્ આત્મજં તે સર્વસ્ય લોકસ્ય હિતે નિવિષ્ટમ્
હિતાય નઃ ક્ષિપ્રમ્ ઉદારજુષ્ટં મુદાભિષેક્તું વરદ ત્વમ્ અર્હસિ