रामायण · अध्याय 1.062

पूर्णे वर्षसहस्रे तु व्रतस्नातं महामुनिम्
अभ्यागच्छन् सुराः सर्वे तपःफलचिकीर्षवः

अब्रवीत् सुमहातेजा ब्रह्मा सुरुचिरं वचः
ऋषिस् त्वम् असि भद्रं ते स्वार्जितैः कर्मभिः शुभैः

तम् एवम् उक्त्वा देवेशस् त्रिदिवं पुनर् अभ्यगात्
विश्वामित्रो महातेजा भूयस् तेपे महत् तपः

ततः कालेन महता मेनका परमाप्सराः
पुष्करेषु नरश्रेष्ठ स्नातुं समुपचक्रमे

तां ददर्श महातेजा मेनकां कुशिकात्मजः
रूपेणाप्रतिमां तत्र विद्युतं जलदे यथा

दृष्ट्वा कन्दर्पवशगो मुनिस् ताम् इदम् अब्रवीत्
अप्सरः स्वागतं ते ऽस्तु वस चेह ममाश्रमे
अनुगृह्णीष्व भद्रं ते मदनेन सुमोहितम्

इत्य् उक्ता सा वरारोहा तत्रावासम् अथाकरोत्
तपसो हि महाविघ्नो विश्वामित्रम् उपागतः

तस्यां वसन्त्यां वर्षाणि पञ्च पञ्च च राघव
विश्वामित्राश्रमे सौम्य सुखेन व्यतिचक्रमुः

अथ काले गते तस्मिन् विश्वामित्रो महामुनिः
सव्रीड इव संवृत्तश् चिन्ताशोकपरायणः

बुद्धिर् मुनेः समुत्पन्ना सामर्षा रघुनन्दन
सर्वं सुराणां कर्मैतत् तपोऽपहरणं महत्

अहोरात्रापदेशेन गताः संवत्सरा दश
काममोहाभिभूतस्य विघ्नो ऽयं प्रत्युपस्थितः

विनिःश्वसन् मुनिवरः पश्चात्तापेन दुःखितः

भीताम् अप्सरसं दृष्ट्वा वेपन्तीं प्राञ्जलिं स्थिताम्
मेनकां मधुरैर् वाक्यैर् विसृज्य कुशिकात्मजः
उत्तरं पर्वतं राम विश्वामित्रो जगाम ह

स कृत्वा नैष्ठिकीं बुद्धिं जेतुकामो महायशाः
कौशिकीतीरम् आसाद्य तपस् तेपे सुदारुणम्

तस्य वर्षसहस्रं तु घोरं तप उपासतः
उत्तरे पर्वते राम देवतानाम् अभूद् भयम्

अमन्त्रयन् समागम्य सर्वे सर्षिगणाः सुराः
महर्षिशब्दं लभतां साध्व् अयं कुशिकात्मजः

देवतानां वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः
अब्रवीन् मधुरं वाक्यं विश्वामित्रं तपोधनम्

महर्षे स्वागतं वत्स तपसोग्रेण तोषितः
महत्त्वम् ऋषिमुख्यत्वं ददामि तव कौशिक

ब्रह्मणः स वचः श्रुत्वा विश्वामित्रस् तपोधनः
प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा प्रत्युवाच पितामहम्

ब्रह्मर्षि शब्दम् अतुलं स्वार्जितैः कर्मभिः शुभैः
यदि मे भगवान् आह ततो ऽहं विजितेन्द्रियः

तम् उवाच ततो ब्रह्मा न तावत् त्वं जितेन्द्रियः
यतस्व मुनिशार्दूल इत्य् उक्त्वा त्रिदिवं गतः

विप्रस्थितेषु देवेषु विश्वामित्रो महामुनिः
ऊर्ध्वबाहुर् निरालम्बो वायुभक्षस् तपश् चरन्

धर्मे पञ्चतपा भूत्वा वर्षास्व् आकाशसंश्रयः
शिशिरे सलिलस्थायी रात्र्यहानि तपोधनः

एवं वर्षसहस्रं हि तपो घोरम् उपागमत्

तस्मिन् संतप्यमाने तु विश्वामित्रे महामुनौ
संभ्रमः सुमहान् आसीत् सुराणां वासवस्य च

रम्भाम् अप्सरसं शक्रः सह सर्वैर् मरुद्गणैः
उवाचात्महितं वाक्यम् अहितं कौशिकस्य च