રામાયણ · અધ્યાય 1.062

પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ વ્રતસ્નાતં મહામુનિમ્
અભ્યાગચ્છન્ સુરાઃ સર્વે તપઃફલચિકીર્ષવઃ

અબ્રવીત્ સુમહાતેજા બ્રહ્મા સુરુચિરં વચઃ
ઋષિસ્ ત્વમ્ અસિ ભદ્રં તે સ્વાર્જિતૈઃ કર્મભિઃ શુભૈઃ

તમ્ એવમ્ ઉક્ત્વા દેવેશસ્ ત્રિદિવં પુનર્ અભ્યગાત્
વિશ્વામિત્રો મહાતેજા ભૂયસ્ તેપે મહત્ તપઃ

તતઃ કાલેન મહતા મેનકા પરમાપ્સરાઃ
પુષ્કરેષુ નરશ્રેષ્ઠ સ્નાતું સમુપચક્રમે

તાં દદર્શ મહાતેજા મેનકાં કુશિકાત્મજઃ
રૂપેણાપ્રતિમાં તત્ર વિદ્યુતં જલદે યથા

દૃષ્ટ્વા કન્દર્પવશગો મુનિસ્ તામ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્
અપ્સરઃ સ્વાગતં તે ઽસ્તુ વસ ચેહ મમાશ્રમે
અનુગૃહ્ણીષ્વ ભદ્રં તે મદનેન સુમોહિતમ્

ઇત્ય્ ઉક્તા સા વરારોહા તત્રાવાસમ્ અથાકરોત્
તપસો હિ મહાવિઘ્નો વિશ્વામિત્રમ્ ઉપાગતઃ

તસ્યાં વસન્ત્યાં વર્ષાણિ પઞ્ચ પઞ્ચ ચ રાઘવ
વિશ્વામિત્રાશ્રમે સૌમ્ય સુખેન વ્યતિચક્રમુઃ

અથ કાલે ગતે તસ્મિન્ વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ
સવ્રીડ ઇવ સંવૃત્તશ્ ચિન્તાશોકપરાયણઃ

બુદ્ધિર્ મુનેઃ સમુત્પન્ના સામર્ષા રઘુનન્દન
સર્વં સુરાણાં કર્મૈતત્ તપોઽપહરણં મહત્

અહોરાત્રાપદેશેન ગતાઃ સંવત્સરા દશ
કામમોહાભિભૂતસ્ય વિઘ્નો ઽયં પ્રત્યુપસ્થિતઃ

વિનિઃશ્વસન્ મુનિવરઃ પશ્ચાત્તાપેન દુઃખિતઃ

ભીતામ્ અપ્સરસં દૃષ્ટ્વા વેપન્તીં પ્રાઞ્જલિં સ્થિતામ્
મેનકાં મધુરૈર્ વાક્યૈર્ વિસૃજ્ય કુશિકાત્મજઃ
ઉત્તરં પર્વતં રામ વિશ્વામિત્રો જગામ હ

સ કૃત્વા નૈષ્ઠિકીં બુદ્ધિં જેતુકામો મહાયશાઃ
કૌશિકીતીરમ્ આસાદ્ય તપસ્ તેપે સુદારુણમ્

તસ્ય વર્ષસહસ્રં તુ ઘોરં તપ ઉપાસતઃ
ઉત્તરે પર્વતે રામ દેવતાનામ્ અભૂદ્ ભયમ્

અમન્ત્રયન્ સમાગમ્ય સર્વે સર્ષિગણાઃ સુરાઃ
મહર્ષિશબ્દં લભતાં સાધ્વ્ અયં કુશિકાત્મજઃ

દેવતાનાં વચઃ શ્રુત્વા સર્વલોકપિતામહઃ
અબ્રવીન્ મધુરં વાક્યં વિશ્વામિત્રં તપોધનમ્

મહર્ષે સ્વાગતં વત્સ તપસોગ્રેણ તોષિતઃ
મહત્ત્વમ્ ઋષિમુખ્યત્વં દદામિ તવ કૌશિક

બ્રહ્મણઃ સ વચઃ શ્રુત્વા વિશ્વામિત્રસ્ તપોધનઃ
પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતો ભૂત્વા પ્રત્યુવાચ પિતામહમ્

બ્રહ્મર્ષિ શબ્દમ્ અતુલં સ્વાર્જિતૈઃ કર્મભિઃ શુભૈઃ
યદિ મે ભગવાન્ આહ તતો ઽહં વિજિતેન્દ્રિયઃ

તમ્ ઉવાચ તતો બ્રહ્મા ન તાવત્ ત્વં જિતેન્દ્રિયઃ
યતસ્વ મુનિશાર્દૂલ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ત્રિદિવં ગતઃ

વિપ્રસ્થિતેષુ દેવેષુ વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ
ઊર્ધ્વબાહુર્ નિરાલમ્બો વાયુભક્ષસ્ તપશ્ ચરન્

ધર્મે પઞ્ચતપા ભૂત્વા વર્ષાસ્વ્ આકાશસંશ્રયઃ
શિશિરે સલિલસ્થાયી રાત્ર્યહાનિ તપોધનઃ

એવં વર્ષસહસ્રં હિ તપો ઘોરમ્ ઉપાગમત્

તસ્મિન્ સંતપ્યમાને તુ વિશ્વામિત્રે મહામુનૌ
સંભ્રમઃ સુમહાન્ આસીત્ સુરાણાં વાસવસ્ય ચ

રમ્ભામ્ અપ્સરસં શક્રઃ સહ સર્વૈર્ મરુદ્ગણૈઃ
ઉવાચાત્મહિતં વાક્યમ્ અહિતં કૌશિકસ્ય ચ