रामायण · अध्याय 1.038

विश्वामित्रवचः श्रुत्वा कथान्ते रघुनन्दन
उवाच परमप्रीतो मुनिं दीप्तम् इवानलम्

श्रोतुम् इछामि भद्रं ते विस्तरेण कथाम् इमाम्
पूर्वको मे कथं ब्रह्मन् यज्ञं वै समुपाहरत्

विश्वामित्रस् तु काकुत्स्थम् उवाच प्रहसन्न् इव
श्रूयतां विस्तरो राम सगरस्य महात्मनः

शंकरश्वशुरो नाम हिमवान् अचलोत्तमः
विन्ध्यपर्वतम् आसाद्य निरीक्षेते परस्परम्

तयोर् मध्ये प्रवृत्तो ऽभूद् यज्ञः स पुरुषोत्तम
स हि देशो नरव्याघ्र प्रशस्तो यज्ञकर्मणि

तस्याश्वचर्यां काकुत्स्थ दृढधन्वा महारथः
अंशुमान् अकरोत् तात सगरस्य मते स्थितः

तस्य पर्वणि तं यज्ञं यजमानस्य वासवः
राक्षसीं तनुम् आस्थाय यज्ञियाश्वम् अपाहरत्

ह्रियमाणे तु काकुत्स्थ तस्मिन्न् अश्वे महात्मनः
उपाध्याय गणाः सर्वे यजमानम् अथाब्रुवन्

अयं पर्वणि वेगेन यज्ञियाश्वो ऽपनीयते
हर्तारं जहि काकुत्स्थ हयश् चैवोपनीयताम्

यज्ञच् छिद्रं भवत्य् एतत् सर्वेषाम् अशिवाय नः
तत् तथा क्रियतां राजन् यथाछिद्रः क्रतुर् भवेत्

उपाध्याय वचः श्रुत्वा तस्मिन् सदसि पार्थिवः
षष्टिं पुत्रसहस्राणि वाक्यम् एतद् उवाच ह

गतिं पुत्रा न पश्यामि रक्षसां पुरुषर्षभाः
मन्त्रपूतैर् महाभागैर् आस्थितो हि महाक्रतुः

तद् गच्छत विचिन्वध्वं पुत्रका भद्रम् अस्तु वः
समुद्रमालिनीं सर्वां पृथिवीम् अनुगच्छत

एकैकं योजनं पुत्रा विस्तारम् अभिगच्छत

यावत् तुरगसंदर्शस् तावत् खनत मेदिनीम्
तम् एव हयहर्तारं मार्गमाणा ममाज्ञया

दीक्षितः पौत्रसहितः सोपाध्यायगणो ह्य् अहम्
इह स्थास्यामि भद्रं वो यावत् तुरगदर्शनम्

इत्य् उक्त्वा हृष्टमनसो राजपुत्रा महाबलाः
जग्मुर् महीतलं राम पितुर् वचनयन्त्रिताः

योजनायाम् अविस्तारम् एकैको धरणीतलम्
बिभिदुः पुरुषव्याघ्र वज्रस्पर्शसमैर् भुजैः

शूलैर् अशनिकल्पैश् च हलैश् चापि सुदारुणैः
भिद्यमाना वसुमती ननाद रघुनन्दन

नागानां वध्यमानानाम् असुराणां च राघव
राक्षसानां च दुर्धर्षः सत्त्वानां निनदो ऽभवत्

योजनानां सहस्राणि षष्टिं तु रघुनन्दन
बिभिदुर् धरणीं वीरा रसातलम् अनुत्तमम्

एवं पर्वतसंबाधं जम्बूद्वीपं नृपात्मजाः
खनन्तो नृपशार्दूल सर्वतः परिचक्रमुः

ततो देवाः सगन्धर्वाः सासुराः सहपन्नगाः
संभ्रान्तमनसः सर्वे पितामहम् उपागमन्

ते प्रसाद्य महात्मानं विषण्णवदनास् तदा
ऊचुः परमसंत्रस्ताः पितामहम् इदं वचः

भगवन् पृथिवी सर्वा खन्यते सगरात्मजैः
बहवश् च महात्मानो वध्यन्ते जलचारिणः

अयं यज्ञहनो ऽस्माकम् अनेनाश्वो ऽपनीयते
इति ते सर्वभूतानि निघ्नन्ति सगरात्मजः