રામાયણ · અધ્યાય 1.038

વિશ્વામિત્રવચઃ શ્રુત્વા કથાન્તે રઘુનન્દન
ઉવાચ પરમપ્રીતો મુનિં દીપ્તમ્ ઇવાનલમ્

શ્રોતુમ્ ઇછામિ ભદ્રં તે વિસ્તરેણ કથામ્ ઇમામ્
પૂર્વકો મે કથં બ્રહ્મન્ યજ્ઞં વૈ સમુપાહરત્

વિશ્વામિત્રસ્ તુ કાકુત્સ્થમ્ ઉવાચ પ્રહસન્ન્ ઇવ
શ્રૂયતાં વિસ્તરો રામ સગરસ્ય મહાત્મનઃ

શંકરશ્વશુરો નામ હિમવાન્ અચલોત્તમઃ
વિન્ધ્યપર્વતમ્ આસાદ્ય નિરીક્ષેતે પરસ્પરમ્

તયોર્ મધ્યે પ્રવૃત્તો ઽભૂદ્ યજ્ઞઃ સ પુરુષોત્તમ
સ હિ દેશો નરવ્યાઘ્ર પ્રશસ્તો યજ્ઞકર્મણિ

તસ્યાશ્વચર્યાં કાકુત્સ્થ દૃઢધન્વા મહારથઃ
અંશુમાન્ અકરોત્ તાત સગરસ્ય મતે સ્થિતઃ

તસ્ય પર્વણિ તં યજ્ઞં યજમાનસ્ય વાસવઃ
રાક્ષસીં તનુમ્ આસ્થાય યજ્ઞિયાશ્વમ્ અપાહરત્

હ્રિયમાણે તુ કાકુત્સ્થ તસ્મિન્ન્ અશ્વે મહાત્મનઃ
ઉપાધ્યાય ગણાઃ સર્વે યજમાનમ્ અથાબ્રુવન્

અયં પર્વણિ વેગેન યજ્ઞિયાશ્વો ઽપનીયતે
હર્તારં જહિ કાકુત્સ્થ હયશ્ ચૈવોપનીયતામ્

યજ્ઞચ્ છિદ્રં ભવત્ય્ એતત્ સર્વેષામ્ અશિવાય નઃ
તત્ તથા ક્રિયતાં રાજન્ યથાછિદ્રઃ ક્રતુર્ ભવેત્

ઉપાધ્યાય વચઃ શ્રુત્વા તસ્મિન્ સદસિ પાર્થિવઃ
ષષ્ટિં પુત્રસહસ્રાણિ વાક્યમ્ એતદ્ ઉવાચ હ

ગતિં પુત્રા ન પશ્યામિ રક્ષસાં પુરુષર્ષભાઃ
મન્ત્રપૂતૈર્ મહાભાગૈર્ આસ્થિતો હિ મહાક્રતુઃ

તદ્ ગચ્છત વિચિન્વધ્વં પુત્રકા ભદ્રમ્ અસ્તુ વઃ
સમુદ્રમાલિનીં સર્વાં પૃથિવીમ્ અનુગચ્છત

એકૈકં યોજનં પુત્રા વિસ્તારમ્ અભિગચ્છત

યાવત્ તુરગસંદર્શસ્ તાવત્ ખનત મેદિનીમ્
તમ્ એવ હયહર્તારં માર્ગમાણા મમાજ્ઞયા

દીક્ષિતઃ પૌત્રસહિતઃ સોપાધ્યાયગણો હ્ય્ અહમ્
ઇહ સ્થાસ્યામિ ભદ્રં વો યાવત્ તુરગદર્શનમ્

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા હૃષ્ટમનસો રાજપુત્રા મહાબલાઃ
જગ્મુર્ મહીતલં રામ પિતુર્ વચનયન્ત્રિતાઃ

યોજનાયામ્ અવિસ્તારમ્ એકૈકો ધરણીતલમ્
બિભિદુઃ પુરુષવ્યાઘ્ર વજ્રસ્પર્શસમૈર્ ભુજૈઃ

શૂલૈર્ અશનિકલ્પૈશ્ ચ હલૈશ્ ચાપિ સુદારુણૈઃ
ભિદ્યમાના વસુમતી નનાદ રઘુનન્દન

નાગાનાં વધ્યમાનાનામ્ અસુરાણાં ચ રાઘવ
રાક્ષસાનાં ચ દુર્ધર્ષઃ સત્ત્વાનાં નિનદો ઽભવત્

યોજનાનાં સહસ્રાણિ ષષ્ટિં તુ રઘુનન્દન
બિભિદુર્ ધરણીં વીરા રસાતલમ્ અનુત્તમમ્

એવં પર્વતસંબાધં જમ્બૂદ્વીપં નૃપાત્મજાઃ
ખનન્તો નૃપશાર્દૂલ સર્વતઃ પરિચક્રમુઃ

તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સાસુરાઃ સહપન્નગાઃ
સંભ્રાન્તમનસઃ સર્વે પિતામહમ્ ઉપાગમન્

તે પ્રસાદ્ય મહાત્માનં વિષણ્ણવદનાસ્ તદા
ઊચુઃ પરમસંત્રસ્તાઃ પિતામહમ્ ઇદં વચઃ

ભગવન્ પૃથિવી સર્વા ખન્યતે સગરાત્મજૈઃ
બહવશ્ ચ મહાત્માનો વધ્યન્તે જલચારિણઃ

અયં યજ્ઞહનો ઽસ્માકમ્ અનેનાશ્વો ઽપનીયતે
ઇતિ તે સર્વભૂતાનિ નિઘ્નન્તિ સગરાત્મજઃ