रामायण · अध्याय 1.037

तां कथां कौशिको रामे निवेद्य मधुराक्षरम्
पुनर् एवापरं वाक्यं काकुत्स्थम् इदम् अब्रवीत्

अयोध्याधिपतिः शूरः पूर्वम् आसीन् नराधिपः
सगरो नाम धर्मात्मा प्रजाकामः स चाप्रजः

वैदर्भदुहिता राम केशिनी नाम नामतः
ज्येष्ठा सगरपत्नी सा धर्मिष्ठा सत्यवादिनी

अरिष्टनेमिदुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि
द्वितीया सगरस्यासीत् पत्नी सुमतिसंज्ञिता

ताभ्यां सह तदा राजा पत्नीभ्यां तप्तवांस् तपः
हिमवन्तं समासाद्य भृगुप्रस्रवणे गिरौ

अथ वर्ष शते पूर्णे तपसाराधितो मुनिः
सगराय वरं प्रादाद् भृगुः सत्यवतां वरः

अपत्यलाभः सुमहान् भविष्यति तवानघ
कीर्तिं चाप्रतिमां लोके प्राप्स्यसे पुरुषर्षभ

एका जनयिता तात पुत्रं वंशकरं तव
षष्टिं पुत्रसहस्राणि अपरा जनयिष्यति

भाषमाणं नरव्याघ्रं राजपत्न्यौ प्रसाद्य तम्
ऊचतुः परमप्रीते कृताञ्जलिपुटे तदा

एकः कस्याः सुतो ब्रह्मन् का बहूञ् जनयिष्यति
श्रोतुम् इच्छावहे ब्रह्मन् सत्यम् अस्तु वचस् तव

तयोस् तद् वचनं श्रुत्वा भृगुः परम धार्मिकः
उवाच परमां वाणीं स्वच्छन्दो ऽत्र विधीयताम्

एको वंशकरो वास्तु बहवो वा महाबलाः
कीर्तिमन्तो महोत्साहाः का वा कं वरम् इच्छति

मुनेस् तु वचनं श्रुत्वा केशिनी रघुनन्दन
पुत्रं वंशकरं राम जग्राह नृपसंनिधौ

षष्टिं पुत्रसहस्राणि सुपर्णभगिनी तदा
महोत्साहान् कीर्तिमतो जग्राह सुमतिः सुतान्

प्रदक्षिणम् ऋषिं कृत्वा शिरसाभिप्रणम्य च
जगाम स्वपुरं राजा सभार्या रघुनन्दन

अथ काले गते तस्मिञ् ज्येष्ठा पुत्रं व्यजायत
असमञ्ज इति ख्यातं केशिनी सगरात्मजम्

सुमतिस् तु नरव्याघ्र गर्भतुम्बं व्यजायत
षष्टिः पुत्रसहस्राणि तुम्बभेदाद् विनिःसृताः

घृतपूर्णेषु कुम्भेषु धात्र्यस् तान् समवर्धयन्
कालेन महता सर्वे यौवनं प्रतिपेदिरे

अथ दीर्घेण कालेन रूपयौवनशालिनः
षष्टिः पुत्रसहस्राणि सगरस्याभवंस् तदा

स च ज्येष्ठो नरश्रेष्ठ सगरस्यात्मसंभवः
बालान् गृहीत्वा तु जले सरय्वा रघुनन्दन
प्रक्षिप्य प्रहसन् नित्यं मज्जतस् तान् निरीक्ष्य वै

पौराणाम् अहिते युक्तः पित्रा निर्वासितः पुरात्

तस्य पुत्रो ऽंशुमान् नाम असमञ्जस्य वीर्यवान्
संमतः सर्वलोकस्य सर्वस्यापि प्रियंवदः

ततः कालेन महता मतिः समभिजायत
सगरस्य नरश्रेष्ठ यजेयम् इति निश्चिता

स कृत्वा निश्चयं राजा सोपाध्यायगणस् तदा
यज्ञकर्मणि वेदज्ञो यष्टुं समुपचक्रमे