रामायण (दक्षिणी पाठ) · अध्याय 2.19

रामायण, अयोध्याकाण्ड, 19
अथ तं व्यथया दीनं सविशेषम् अमर्षितम् ।
श्वसन्तम् इव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्

आसाद्य रामः सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम् ।
उवाचेदं स धैर्येण धारयन् सत्त्वम् आत्मवान्

सौमित्रे यो ऽभिषेकार्थे मम सम्भारसम्भ्रमः ।
अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सो ऽस्तु सम्भारसम्भ्रमः

यस्या मदभिषेकार्थं मानसं परितप्यते ।
माता नः सा यथा न स्यात् सविशङ्का तथा कुरु

तस्याः शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तम् अपि नोत्सहे ।
मनसि प्रतिसंजातं सौमित्रे ऽहम् उपेक्षितुम्

न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन ।
मात्ःणां वा पितुर् वाहं कृतम् अल्पं च विप्रियम्

सत्यः सत्याभिसंधश् च नित्यं सत्यपराक्रमः ।
परलोकभयाद् भीतो निर्भयो ऽस्तु पिता मम

तस्यापि हि भवेद् अस्मिन् कर्मण्य् अप्रतिसंहृते ।
सत्यं नेति मनस्तापस् तस्य तापस् तपेच् च माम्

अभिषेकविधानं तु तस्मात् संहृत्य लक्ष्मण ।
अन्वग् एवाहम् इच्छामि वनं गन्तुम् इतः पुनः

मम प्रव्राजनाद् अद्य कृतकृत्या नृपात्मजा ।
सुतं भरतम् अव्यग्रम् अभिषेचयिता ततः

मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि ।
गते ऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनःसुखम्

बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश् च सुसमाहितम् ।
तत् तु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि माचिरम्

कृतान्तस् त्व् एव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने ।
राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनर् एव निवर्तने

कैकेय्याः प्रतिपत्तिर् हि कथं स्यान् मम पीडने ।
यदि भावो न दैवो ऽयं कृतान्तविहितो भवेत्

जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम् ।
भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुते ऽपि वा

सो ऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैः प्रवासार्थैश् च दुर्वचैः ।
उग्रैर् वाक्यैर् अहं तस्या नान्यद् दैवात् समर्थये

कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा ।
ब्रूयात् सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीडां भर्तृसंनिधौ

यद् अचिन्त्यं तु तद् दैवं भूतेष्व् अपि न हन्यते ।
व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः

कश्चिद् दैवेन सौमित्रे योद्धुम् उत्सहते पुमान् ।
यस्य न ग्रहणं किंचित् कर्मणो ऽन्यत्र दृश्यते

सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ ।
यस्य किंचित् तथा भूतं ननु दैवस्य कर्म तत्

व्याहते ऽप्य् अभिषेके मे परितापो न विद्यते ।
तस्माद् अपरितापः संस् त्वम् अप्य् अनुविधाय माम् ।
प्रतिसंहारय क्षिप्रम् आभिषेचनिकीं क्रियाम् ॥ रम्स्_2,19.21* ॥
न लक्ष्मणास्मिन् मम राज्यविघ्ने माता यवीयस्य् अतिशङ्कनीया ।
दैवाभिपन्ना हि वदन्त्य् अनिष्टं जानासि दैवं च तथा प्रभावम्